De titel slaat natuurlijk op de Grote Kerk in Breda die er ook in de mist prachtig uit ziet.
Anselm Kiefer 01
Vrolijk wordt het niet.
Dat ik Museum Voorlinden bezocht was al te zien maar
de tentoonstelling waar ik voor ging was Bilderstreit.
Daarvan was nog niet veel te zien.
Nee, vrolijk wordt het niet.
Het is wel een goede tentoonstelling.
Veel recent werk, mooi opgesteld.
De catalogus was er nog niet.
Het werk is steeds zwaar op de hand en de overeenkomsten met
Neo Rauch worden steeds duidelijker:
de sfeer van Duitse romantiek, de interesse voor alchemie.
Op andere vlakken verschillen beiden weer.
Rauch is soort van figuratief maar Kiefer is vaker
conceptueel.
Op een site van een boekenliefhebber sprak het eerste werk
heel erg aan: stalen boekenkasten met boeken van lood.
Voorzien van zware kettingen.
De pagina’s van de boeken en ook de kaften zijn van
grote stukken lood. De kettingen hangen wel over de boeken
maar geen van de boeken liggen aan de ketting.
Boeken dienen vooral om ervaringen, bevindingen en ideeen vast te leggen. Dat kan over luchtige zaken gaan maar bij Kiefer is het bijna altijd zwaar, loodzwaar. Meteen komt de alchemie om de hoek kijken. Tovernaars die zwoegen om lood te veranderen in…….
Museum Voorlinden, Anselm Kiefer, Wolfsbohne. Een soort van eerbetoon aan Paul Celan. Een dichter die Duits als zijn moedertaal zag en die met Wolfsbohne terug denkt aan zijn Joodse moeder. De Tweede Wereldoorlog is nooit ver weg.
Paul Celan was me onbekend, dus Wikipedia:
Paul Celan (Cernauti, nu Tsjernivtsi in Oekraïne, 23 november 1920 – Parijs, rond 20 april 1970) was een Duitstalige dichter. Paul Celan was het meest gebruikte pseudoniem van Paul Antschel (De Duitse schrijfwijze van zijn Roemeense achternaam Ancel). Celan stond op de Duitse uitspraak van zijn naam: [pɑʊl ‘t͡selaːn].
Biografie
Paul Celan werd geboren in Roemenië als enig kind van Duitstalige joodse ouders. Hij leefde ook in Oostenrijk en lange tijd in Frankrijk. Zijn ouders werden door de nazi’s vermoord, hijzelf ontsnapte in een werkkamp ternauwernood aan de dood. In 1952 trouwde hij met Gisèle Lestrange, met wie hij twee kinderen kreeg, François en Eric; François overleed kort na de geboorte. Rond 1960 werden de zware en ongegronde plagiaatbeschuldigingen van Claire Goll, weduwe van de Joodse dichter Yvan Goll, sterker. Deze beïnvloedden zijn correspondentie en vervolgden hem tot zijn dood. In 1970 maakte Celan een einde aan zijn leven.Betekenis
Celan schreef in het Duits, zijn moedertaal. Door gedichten in deze taal te schrijven herdacht hij zijn moeder (zie gedicht ‘Wolfsbohne’). Naast zijn werk als dichter bezorgde hij de Duitse literatuur ook een groot aantal vertalingen van poëzie uit het Frans, Engels, Russisch, Italiaans, Roemeens, Portugees en Hebreeuws.Paul Celan wordt algemeen beschouwd als een der grootste dichters van de tweede helft van de twintigste eeuw. Hij schreef, beïnvloed door het symbolisme en het surrealisme, gedichten waarin hij op zijn eigen wijze zijn ervaringen met de Holocaust verwerkte. Een van zijn bekende gedichten is Todesfuge, waarin hij bezwerend het lot van de Joden in de Tweede Wereldoorlog oproept en zijn moeder herdenkt. Zijn poëzie wordt gaandeweg hermetischer, al bevatten veel van zijn gedichten verwijzingen naar historische en politieke gebeurtenissen.
Celan gaat spaarzaam met woorden om en schrijft op de rand van het zwijgen. Hij gebruikt gewaagde metaforen en neologismen, die hij voor een deel haalde uit lectuur van geologische boeken.
Morgen ga ik de film zien die Wim Wenders maakte over Kiefer:
Anselm.
Dus binnenkort meer over film en tentoonstelling.
Drukke ochtend, gister in de binnenstad
Werk in de Oude Haven. Ik ben benieuwd wat ze er gaan doen.
De bomen aan het Franciscanessenplein, sommige stonden al lange tijd in speciale grote bakken, worden op hun nieuwe (tijdelijke?) plaats gezet. Ik zag ook een boom die in de ‘koude grond’ was geplaatst dus die zal wel op zijn definitieve plaats staan.
Reigerstraat. Dan noem ik nog niet alle bevoorradingsvrachtwagens en bouwvakbusjes die je rond 08:00 uur in de binnenstad tegen komt.
Volle Maan
Full Moon is de collectietentoonstelling van Museum Voorlinden.
Veel vergelijken en veel humor.
Dit is een zich op een deel van het Landgoed Voorlinden. Het zet wel een beetje de toon voor de setting van het museum. Het is er prachtig maar afgelopen zaterdag beperkte ik me bij mijn eerste bezoek tot het museum en wat ik onderweg er naar toe zoal zag.
Museum Voorlinden, Martin Creed, Work no 2792, 2017, trees, dimensions variable.
Hier is de volle maan op het werk van Jan Sluijters, Maannacht IV, 1912, olieverf op doek. Het werk zette voor mij de toon voor de eerste zaal: kleur!
Esther Tielemans, The Performance, 2011, acrylverf en epoxy op multiplex.
Francis Alÿs, Zonder titel, 2011 – 2012, bijenwas met pigment op hout. Zover zaal 1.
Dat blauw van Yves Klein is altijd schitterend. Portret relief de Martial Raysse, 1962, pigment, synthetisch hars, brons. Paneel: bladgoud.
Hans-Peter Feldmann, Eiereimer auf Stuhl mit Pappsockel, 2003, eierschalen, emmer, houten stoel, multiplex en kartonnen dozen.
Robert Kinmont, The wings are in the paper drawer, 1972 – 1973, hout, papier, vogelvleugels.
Marcel Broodthaers, Petite cage avec oeufs, 1965 – 1966, eierschalen, hout, metaal, touw.
Rene Magritte, La Malédiction (De vloek), 1931, olieverf op doek.
Marcel Broodthaers, La Malédiction de Magritte, 1966, weckpotten, watten, folie, verf papier, hout.
Richard Serra in Museum Voorlinden
Veel van de werken van Richard Serra zijn meteen te herkennen: groot, van staal, een wereld op zich zelf, mooi van vorm. De werken die ik ken staan in een ruimte die er speciaal voor gecreëerd is. In Museum Voorlinden is zelfs een soort van balkon gecreëerd van waaraf je het doolhof van bovenaf kunt zien.
Het gebogen staal, in de lengte en hoogte, deed me soms wankelen toen ik er tussen liep.
Het cortenstaal dat voor roestvorming op de oppervlaktes van het werk toelaat, zorgt ervoor dat de kleur van het staal zweeft tussen blauw, oranje en rood.
Sommige delen roepen een meditatieve ervaring op alsof je staat te kijken naar een schilderij van Mark Rothko.
Ik zou zeggen, ga dit prachtige werk zelf ervaren.
Mijn paddestoelenroute dit weekend
De route begon in Breda, zowat recht voor de deur.
In het Valkenberg zag ik in de verte een groep
paddestoelen staan. Ik had geen idee dat die
dit weekend een soort van rode draad gingen vormen.
Dit was de groep in Breda. Vaak zie je paddestoelen in het Valkenberg op dood hout maar zo midden in het gras. Dat zie je niet ieder jaar.
Die zaterdag was het plan om naar Museum Voorlinden te gaan.
Het museum had ik nog nooit bezocht en nu met de tentoonstelling
van Anselm Kiefer leek me dat het moment om eens te gaan kijken.
Op de oprijlaan naar het landgoed kwam ik het volgende tegen:
Geen hele groep, maar een enkeling.
Binnen zag ik er meer. Zeker bij/in de Winterreise:
Museum Voorlinden, Anselm Kiefer, detail van Winterreise.
Thuis lag deze paddestoel van marsepein en chocolade als beloning voor de inspannende dag te wachten. De paddestoelroute was compleet.
‘Grote’ politiek in Breda
Toen ik vanmiddag boodschappen ging doen werd duidelijk waar al het lawaai vandaan kwam dat ik al een tijdje hoorde: ik liep plots achter de Pro-Palestina-betoging in Breda. Hier verlaten ze het Kasteelplein voor een ronde door het centrum.
De tocht ging over de Grote Markt…..
Door de Halstraat en verder.
Even later was men terug op het Kasteelplein. Ik ook, zonder deboodschappen om dat ten minste 1 winkel waar ik iets wilde kopen niet open is op zondag.
Op het Kasteelplein volgden nog speeches en spreekkoren. Daarna ging men door het Velkenberg.
Soep van de week
Ik kocht vrijdag een soeppakket. Waar norrmaal de ui een basisgroente is was dat nu de sjalot. Uien, mooie grote, zijn al geruime tijd moeilijk te krijgen. De uien in een pakket als dit gaat ook snel rotten. Ik vermoed dat de grootgrutter daarom voor de sjalotten gaat. Het geheime ingredient van deze keer zijn de drie stukken kaneel. Gekocht bij The Good Spice.
Naast het pakket kocht ik ook een verspilzakje. Met de inhoud kan ik nog een keer pompoensoep maken. Dat is ook wel nodig want het pakket leverde maar 1 liter soep op. En nog was de soep dun. Als bonus zat in het zakje ook nog eens meer dan een pons spruiten. Dus daar kan ik nog eens makkelijk een maaltijd van maken. Maar nu alle ruimte voor de soep.
Sjalot, wortel, gember, kaneel, knoflook, flessehalspompoen, appel en sinasappel.
Zonnebloem die droogt
Een ochtendwandeling; eerder deze week.
Palazzo Vecchio
Die dag ging de route naar het Palazzo Vecchio.
De dag ervoor waarschuwde de kaartverkoper me dat er een etage dicht
was en dat, als ik kon, beter een dag later kon komen.
Dat heb ik toen gedaan.
Het Palazzo Vecchio is geen paleis zoals de naam misschien
doet vermoeden, al zou je dat niet zeggen aan de inrichting.
Het was eigenlijk een soort stadskantoor of beter nog een
procinciehuis of kantoor van het landsbestuur.
Een beetje afhankelijk van de tijdsperiode waarover we het
hebben.
De huidige decoratie is voornamelijk georganiseerd en gerealiseerd door
Giorgio Vasari. Maar het anders kunnen verlopen.
Op een bepaald moment is er nagedacht over het verhogen van de
grote zaal (die echt gigantisch is) en het houden van een wedstrijd
met Michelangelo en Leonardo da Vinci voor de mooiste muurschildering.
Michelangelo maakte zijn werk nooit af want ging werken voor de paus.
Leonardo da Vinci had zulke technische problemen dat hij het opgaf.
De opdracht ging naar Giorgio Vasari.
Dit is een van de vele schilderijen in het plafond. Florence, Palazzo Vecchio, Great Hall, Ceiling, Giorgio Vasari, Arnolfo shows the plan to enlarge Florence. De schilderingen aan het plafond richten zich allemaal op de geschiedenis van Florence en de strijd met Siena en Pisa over de hegemonie. De officiele naam voor dit werk dat ik vond is: Arnolfo di Cambio presents the Priors with the project for the new circle of walls and the enlargement of the city.
Deze tekst noemt alle ambachtslieden die bij de realisatie van de verhoging en afwerking van het plafond betrokken waren. Het werk vond plaats in 2 jaar tijd! Giorgio Vasari overzag en coordineerde alle werkzaamheden en nam zelf een deel van het schilderwerk voor zijn rekening. Don Vincenzo Borghini is de opsteller van het programma van de te schilderen onderwerpen. Bernardo di Antonio di Monna Mattea was verantwoordelijk voor het metselwerk en Battista di Bartolomeo Botticelli voor het timmerwerk.
Als schilders naast Vasari worden genoemd:
Michele di Ridolfo del Ghirlandaio
Prospero Fontana
Giovanni Stradano
Marco Marchetti da Faenza
Santi di Tito
Giambattista Naldini
Jacopo Zucchi
Stefano Veltroni
Orazio Porta da Monte San Savino
Tommasso di Battista del Verrocchio
Palazzo Vecchio, Salone dei Cinquecento.
De tekst die ik zag gaat nog veel verder want het beschrijft alle voorstellingen die je op het plafond kunt zien. Dat gaat wat ver voor dit bericht maar je kunt zo ook al wel zien wat een enorme prestatie dit is geweest.
De fresco’s op de muren zijn enorm.
Dit is dan de grote zaal. Maar er zijn nog een hele reeks ‘kantoren’
die allemaal heel uitzonderlijk zijn gedecoreerd.
De komende berichten laat ik daar wat van zien.
Denkers, schrijvers, staatslieden en kunstenaars
Ponte Vecchio in de ochtend. Ik loop langs de grijze gevels van het Uffizi die vol staat met beelden. Het is een soort eregallerij met Italiaanse denkers, schrijvers, staatslieden en kunstenaars. Ik kies er een aantal.
Amerigo Vespucci.
Galileo Galilei. Meer wetenschapper dan denker?
Niccolo Macchiavelli. Ik heb niet gezegd dat het lieverdjes zijn.
Giovanni Boccaccio.
Francesco Petrarca.
Dante Allighieri. Nu ik ze terug zie realiseer ik me dat het wel een geschiedenis is van witte mannen.
Leonardo da Vinci.
Donatello.
Giotto.
Cosimo (de Medici) Pater Patriae.
Lorenzo il Magnifico.
Vervolgens ben ik aangeland bij de Loggia dei Lanzi met de Medici Lion door Giovanni di Scherano Fancellii. Zou Fancellii werkelijk met twee i’s zijn?
Het is waar, niet alle beelden in Florence zijn mpoi. Wat denk je van dit, hopelijk voor de inwoners tijdelijke, beeld op de Piazza della Signoria. Maker onbekend.
Basilica di Santo Spirito
Niet iedereen zal bij het horen of lezen van ‘Basilica di Santo Spirito’
direct enthousiast worden.
Het is een kerk in Florence met 38 zijkapellen.
Die kapellen, vaak voor en door een specifieke familie ingericht
bevatten heel uiteenlopende kunstwerken.
Ik maakte tijdens het rondlopen de volgende foto’s:
Nerli Chapel, Filippino Lippi, Madonna with Child and St. Giovannino among Saints Martino di Tours and Catarina d ‘Alessandria and the two clients, end of the 15th century, painted on wood. De twee ‘klanten’ of opdrachtgevers zijn Tanai Nerli en zijn vrouw Nanna di Nerli-Capponi.
Hier zie je een andere kapel: Biliotti Chapel. De structuur van veel van de kapellen zijn hetzelfde: bovenaan een altaarstuk, een kunstwerk. Met daar onder/voor een altaar en in dit geval een geschilderd antependium (Een antependium is een onderdeel van de liturgische aankleding van een altaar. Een antependium hangt aan de publiekskant tegen het altaar om de heiligheid van het altaar extra te duiden, maar ook om de kerkganger een bijzonder gevoel mee te geven. Het begrip antependium wordt ook wel ruimer uitgelegd als een doek dat ergens tegenaan hangt of ergens overheen hangt).
Biliotti Chapel, de maker is de Maestro della Conversazione di Santo Spirito, later is die geidentificeerd als Giovanni Cianfanini. Het onderwerp van het schilderij is: Madonna with Child and Saints Matteo and Girolamo. End 15th – begin 16th century. Painted on wood.
Dit is het antependium:
Intercession of Christ and Maria with Saints Antonio da Padova, Maria Maddalena and some members of the Biliotti Family, end 15th century, wood.
Capella Frescobaldi, Pietro del Donzello, Annunciazione, 1498. Painted on wood.
Capella Frescobaldi, Attributed to Pietro and Polito del Donzello, The Nativity. After 1509. Painted on wood.
Nog een andere kapel: Corbinelli Chapel, Bernardo di Stefano Rosselli, The incredulity of St Thomas (Ongelovige Thomas). Wooden antependium. Even inzoomen op de details.
Ik kan me niet herinneren dergelijke geschilderde antependiums gezien te hebben. Wel stoffen lopers met geborduurde voorstellingen maar niet eerder dit soort geschilderde borden.
The new refectory, Bernardino Poetti, Tre Cene (drie maaltijden). Fresco’s.
Bernardino Poetti, The Last Supper (Het Laatste Avondmaal), 1597.
Bernardino Poetti, the Wedding at Cana (de Bruiloft in Kana), 1597.
Bernardino Poetti, Supper at Emmaus (de Emmausgangers), 1597.
Deze dagen pijnlijke beelden.
Ze beelden bijzondere momenten uit die mensen vieren of gedenken
met een maaltijd. Vandaag gaat het er in Israel en Gaza heel anders aan toe.
Bargello (laatste in de reeks)
Vandaag een soort van afsluitend bericht over Bargello,
het fantastische museum in Florence.
Je hebt veel kunnen zien van wat er allemaal in het gebouw staat.
Maar hoe ziet het Bargello er van buiten uit?
Daar begint dit bericht mee.
Het Bargello is zo’n typisch stadspaleis. Het staat in een wirwar van kleinere straatjes en een brede straat.
Florence, Bargello, Mariano d’Agnolo Romanelli, Seated female figure, circa 1390 – 1400, painted wood. Heel bijzonder, ook de pose is niet heel gangbaar.
De beroemdste werken zijn al wel de revue gepasseerd maar er zijn
ook zaken die ik (nog) niet heb laten zien.
Zoals een hele serie metalen vogels (de foto was mislukt) of
een afdeling porcelein en een verzameling gegoten (koperen?) bellen.
Tijd om de dag af te sluiten.
Zon en schaduw
Terug naar de kust
Lang geleden (1976) verscheen er de LP (!) ‘Zing je moerstaal’.
Ik was toen nog radio-amateur en de combinatie Nederlandstalige muziek en
literatuur sprak me wel aan.
Er stond een nummer op waarvan ik zeker weet dat het een soort van hit werd:
‘Terug naar de kust’.
Uitgevoerd door Maggie MacNeal en naar ik afgelopen week heb ontdekt,
geschreven door Theun de Winter.
Hoe ik daar achter kwam?
Uitgeverij Statenhofpers (Jaap Schipper en Christianne Duchateau) nodigde
mij (en veel anderen) uit om in te tekenen op een boek.
De titel en auteur hielden ze nog even geheim.
Het zou in omvang hun grootste boek worden.
Gezien de kwaliteit van eerdere projecten, tekende ik meteen in.
Het was al weer even geleden dus toen het boek tijdens mijn vakantie
kwam was ik eerst verbaasd.
Het was de dichtbundel ‘Licht van Troost’ met teksten van Theun de Winter.
De illustraties zijn van Iris Le Rütte.
Ergens in de introductie of in de ‘fanzine’ wordt gesproken over
het lied dat helaas niet in het boek is opgenomen.
Waarschijnlijk een rechtendingetje.
Het boek is mooi uitgevoerd. Mooie typografie en een prachtige band
met Bhutaans papier.
Veel van de teksten gaan idolaat over een Amsterdamse voetbalclub maar
voetbal is niet mijn eerste interesse.
Dus of het steeds het niveau van Terug naar de kust bereikt?
Oordeel zelf.
Ik weet niet wat het is maar er is iets mis
Hoe zou dat komen
‘T Liefst loop ik alleen, niemand om me heen
In mezelf te dromen
‘K Wil terug naar de kust
Heel ongerust zoek ik de weg naar de kust
Bijna niet bewust van de dreiging dat daar m’n jeugd voorbijging‘K Voel me hier niet goed waar ik wonen moet
Tussen al die mensen
Laat me nu maar gaan achter de meeuwen aan
En mijn vage wensen
‘K Wil terug naar de kust
Heel ongerust zoek ik de weg naar de kust
Bijna niet bewust van de dreiging dat daar m’n jeugd voorbijgingOh, hoe kom ik hier vandaan
Was ik maar niet weggegaan
‘K Hoor de branding in m’n hoofd
Had ik eerder maar geloofd
Wat die stem toen heeft voorspeld
Dat geluk verdwijnt voor geld
Mist en regen, westenwind
Zeg mij of ik ’t ooit weer vindIk wil terug naar de kust
Heel ongerust
Zoek ik de weg naar de kust
Bijna niet bewust van de dreiging dat daar m’n jeugd voorbij gingOh, hoe kom ik hier vandaan
Was ik maar niet weggegaan
‘K Hoor de branding in m’n hoofd
Had ik eerder maar geloofd
Wat die stem toen heeft voorspeld
Dat geluk verdwijnt voor geld
Mist en regen, westenwind
Zeg mij of ik ’t ooit weer vind
Mist en regen, westenwind
Zeg mij of ik ’t ooit weer vind
Zou die muziek nog ergens te vinden zijn?
kant 1:
“Boezem” van Harry Mulisch door Kayak
“Fred” van Jan Kal door Lucifer
“Rond” van Bert Schierbeek door Bots
“Maar één maand” van Kees Buddingh’ door Alexander Curly
“De tijd zegt niets” van Judith Herzberg door Earth & Fire
“Terug naar de kust” van Theun de Winter door Maggie MacNeal
kant 2:
“De Kinderballade” van Gerrit Komrij door Boudewijn de Groot
“Het Dorp” van Wim de Vries door Fungus
“Perpetuum mobile” van Hans Dorrestijn door Peter Koelewijn
“Avondrood” van Jules Deelder door Focus
“Sober Leven” van Nico Scheepmaker door Drs. P
“Juffrouw Nifterink” van Simon Carmiggelt door Robert Long
Eén stand: intens
Vorige week kocht ik de CD (!) van Wende Snijders: Sterrenlopen.
Goede teksten op goede muziek.
Er is eigenlijk maar een opmerking die ik er bij zou kunnen maken:
misschien is het te overwegen om eens, bij wijze van experiment,
af te stappen van die ene stand waarin we Wende steeds tegen komen:
intens.
Misschien dat ze dan zelf en wij als luisteraars even op adem kunnen komen.
Bijvoorbeeld van de tekst van Dimitri Verhulst van ‘Laat mij het zijn’:
Laat mij het zijn die overblijft wanneer je gaat
Zo ben jij het die het wordt bespaard
Te zien dat winters blijven komen
Ook als wij ons niet meer kunnen warmen aan elkaarLaat mij je overleven, zij het niet te lang
Zodat ik je missen kan
En ik zal er mij van vergewissen dan
Dat het duister zuigt, de leegte trekt
Niets ergers dan te moeten wachten
En toch klaar te zijn voor het vertrekLaat mij het zijn die straks alleen ontbijt
Met stompe tanden naast de krant
Ik kom je dagelijks tekort
Sleep mij van spleen naar wee
En wil vooral niet
En wil vooral niet dat het beter wordt
Eltipo
De muurschildering zit er al een tijdje in de Molenstraat bij de bibliotheek maar deze week zag ik voor het eerst ook een verklarend (?) bordje. Veel informatie geeft het bord niet. Dus nog eens kijken op de website.
Op de website:
In deze schildering lees je ‘You Are Welcome’, een duidelijke statement dat aansluit op de kernwaarden van cultureel centrum Nieuwe Veste: iedereen is welkom. Het woord ‘welcome’ verdient de belangrijkste plek in het ontwerp. Iedere letter heeft een ander uiterlijk, kleur en gevoel. In zijn geheel staat dit voor diversiteit en geeft dit elke letter een uniek karakter, net als de bezoekers van Nieuwe Veste.
Naast het statement laten de letters ook zien wat er achter de deuren van Nieuwe Veste gebeurt. De tweede ‘E’ is afgebeeld op een papier, dit staat voor literatuur en creativiteit. De laatste ‘E’ is in de vorm van een muzieknoot, wat verwijst naar het brede muziekaanbod.
Wacht, wacht….kijk naar de derde foto
Bargello
De draad wordt weer opgepakt in Florence.
Ik was in het museum met de naam Bargello gebleven.
Vandaag met meerdere werken van Andrea del Verrocchio,
onder andere leermeester van Leonardo da Vinci.
Dit Mariabeeld is misschien niet zo bijzonder maar kijk eens naar de vele hoofden tussen de kleding aan beide zijdes van Mariua. De maker was een beeldhouder die in centraal Italië actief was. The Virgin of Mercy. Circa 1400 – 1420. Painted wood.
Florence, Bargello, Antonio Rossellino, Adoration of the Child and announcement to the shepherds. Circa 1475 – 1477, marble.
Attributed to Andrea del Verrocchio or Antonio Rossellino, Portrait of Francesco Sassetti. Circa 1464, marble. Sassetti was een medewerker van de Medici-bank.
Gian Cristoforo Romano, Portrait of Francesco Sforza. Circa 1470 – 1512, marble.
Andrea del Verrocchio, Woman with a bouquet of flowers, 1475 – 1480, marble.
Andrea del Verrocchio, Madonna and Child, circa 1475. Painted terracotta.
























































































































