Blogboekje is af!

Alles bij elkaar heeft het wat tijd gekost,
maar mijn Blogboekje is af.
Het is een boek in A4-formaat.
Een katern met 20 pgina’s.
‘Ingebonden’ met een lint.

Het boekje gaat over de fresco’s in de kloosterkerk;
Monastero Di S. Antonio in Polesine,
te Ferrara.

De fresco’s zijn gemaakt door volgelingen van Giotto.
Afgelopen zomer was ik zeer onder de indruk
van het werk van Giotto dat ik in Padua zag:
Cappella degli Scrovegni.

Daarom de blauwe kaft, de blauwe titel, de speciale
pagina met de uitgesneden letter G en al de postkaarten
die ik in het klooster gekocht heb.

 photo DSC_5925MetTitel.jpg

Omslag van het blogboek met de titel van hout.


 photo DSC_5926Lintsluiting.jpg

De centrale pagina met voorbeelden van de kaarten en de lintsluiting.


Op naar de volgende inbind-klus.

Blogboekje

De activiteiten aan het Blogboekje staan niet stil.
Ik moet nog twee dingen doen voordat ik kan beginnen
met het inbinden van het beok:
1. De sierletter ‘G’ van Giotto afmaken;
2. een manucule zetten.

Activiteit 1 heb ik gisteren uitgevoerd.
Omdat ik daarbij ook kleur gebruik en de stift die
ik daar bij gebruik natuurlijk ook een vloeistof gebruikt
om de kleur ocver te brengen op het papier,
moest de pagina onder bezwaar
om het omkrullen van de hoek te corrigeren.

 photo WP_20150112_001BlogboekjeLetterG.jpg

Dat is gelukt. De ‘G’ is nu goed te zien en ik beb de kleur blauw gebruikt als een soort eerbetoon aan het werk van Giotto in Padua (Cappella degli Scrovegni).


 photo WP_20150112_002BlogboekjeLetterGd.jpg

Zo gaat dat er straks uit zien als die speciale, doorzichtige blad in het blogboekje zit.


Blogboekje

Het werk aan het boek vordert.
Gisteren nog een paar pagina’s in orde gemaakt.
Hier zie je wat van de vorderingen.

 photo DSC_5592Blogboekje.jpg

Hier worden teksten op maat gesneden en de kaarten voorbereid om ingeplakt te worden.


 photo DSC_5593Blogboekje.jpg

Hier zie je het nog niet ingebonden boek waarvan de inhoud nu langzaam vordert.

Blogboekje

Even het laatste nieuws over het blogboekje.
Gisteren heb ik de titel donker blauw geverfd (ultramatijnblauw
om precies te zijn).
Ik heb de letters met olieverf geschilderd.
Dat is misschien niet het slimste/beste.
Maar die olieverf heb ik, ik zocht een mooie donkerblauwe kleur
en olieverfschilderijen maak ik toch niet.

 photo DSC_5569LatenWeBeginnen.jpg

Ik heb de titel op drie latjes gelegd.
In alle drie zit een klein spijkertje.
Op deze manier blijven de latjes, ook tijdens het verven,
goed liggen. De letters liggen niet op de ondergrond
waardoor je ook de zij- en binnenkanten goed kunt verven.

 photo DSC_5570blauwEnGebroken.jpg

De letters zaten niet allemaal even stevig aan elkaar.
van begin af aan is de verbinding tussen de ‘B’ en ‘O’ zwak geweest.
Dat zal ik morgen weer aan elkaar lijmen.
Nadeel van olieverf is de lange droogtijd.
De letters drogen nu al zo’n 16 uur
maar ze voelen nog steeds niet droog.

 photo DSC_5571BlogboekjeResultaat.jpg

De letters zijn weer aan elkaar gelijmd.
Die lijm heeft niet zoveel tijd nodig om te drogen.
Uiteindelijk komen al de letters op de kaft van het blogboekje.
Dus dat zel stevig genoeg zijn.

Ik heb gekozen voor dit blauw, blauwe kaft, blauwe titel en
blauw lint om het boekej in te binden, omdat ik in Italie
in de Scrovegni kapel de blauwe hemel van Giotto heb mogen bewonderen.

De kapel wordt op de website ‘Statenvertaling online – bijbel en kunst’ als volgt beschreven:
(http://www.statenvertaling.net/kunst/arenakapel.html)

Enrico Scrovegni was de zoon van Reginaldo Scrovegni, een steenrijke bankier in Padua. Reginaldo was een woekeraar: hij verdiende zijn geld door gebruik te maken van de zwakte van anderen. De Kerk veroordeelde dat als een doodzonde; Reginaldo mocht daarom niet in gewijde grond worden begraven en zijn erfenis zou niet aan Enrico mogen toekomen. Enrico had echter goede connecties en wist toch de erfenis binnen te halen. Als tegenprestatie moest hij zich aansluiten bij een lekenorde, die van de Cavalieri Gaudenti, en de onrechtmatig verkregen gelden teruggeven.

Tevens vroeg hij aan de stad toestemming voor de bouw van een kapel voor gebruik door zijn familie. In 1300 kocht Enrico grond, en in 1304 kon de kapel worden gewijd, aan de maagd Maria. In de tussentijd was de doelgroep van de kapel uitgebreid tot de gehele Cavalieri Gaudenti, waardoor het project bijdroeg aan Scrovegni’s boetedoening.

De Cavalieri Gaudenti stonden onder toezicht van een monnikenorde, die in 1305 bij de bisschop protesteerde tegen de vorderende pracht en praal van de kapel. Die vonden ze veel te uitbundig, en bovendien wilde Scrovegni zonder toestemming naast de kapel een forse klokkentoren bouwen. Het protest van de monniken werd gehonoreerd: verdere bouwactiviteiten werden verboden. De Florentijnse meester Giotto mocht zijn decoratie van het interieur gelukkig voortzetten.

De kapel staat bekend om de verbeeldingskracht en de kleurenrijkdom van Giotto’s fresco’s. Sommigen zien het ensemble als een artistiek hoogtepunt van de figuratieve kunst, enkel overtroffen door de Sixtijnse kapel van Michelangelo. Bijzonder is ook dat de werken ondanks hun leeftijd van 700 jaar vrijwel ongeschonden zijn; de kapel bleef ook gespaard bij luchtbombardementen tijdens de Tweede Wereldoorlog.

De Scrovegni-kapel staat in de wijk Arena, vernoemd naar een oud Romeinse amfitheater.
Interieur

Hoewel de kapel gewijd is aan Maria, komt zij er karig af. Fresco’s over haar leven sieren de bovenste ring van een van de zijwanden. Op gelijke hoogte op de andere zijwand scènes uit het leven van de heiligen Joachim en Anna. De meeste ruimte is er voor een serie over het leven van Jezus, die de tweede en derde ring beslaat. De eerste ring toont de zeven zonden en de zeven deugden. Op de wand boven de ingang is het Laatste oordeel geschilderd.

Ferrara: Monastero S. Antonio in Polesine

Dit jaar zijn we op vakantie geweest in Italie.
In tegenstelling tot eerdere reisverslagen,
maak ik deze keer geen verslag in volgorde van de tijd.
Ik maak een verslag aan de hand van thema’s of gebouwen of
bepaalde kunstvoorwerpen.

In deze blog wil ik stilstaan bij een bezoek aan een
klooster in de stad Ferrara op de Po-vlakte.
De Italiaanse kunst is nog steeds
voor een groot deel in de kerken te vinden.

Er zijn een paar tendensen en verschijnselen die ik bijzonder
interessant vind:
– de ontwikkeling van de Christelijke iconografie;
– de presentatie van verhalen als een soort ‘stripverhaal’;
– de ontwikkeling van de twee-dimensionale weergaves naar
het tonen van emotie, beweging, drie-dimensionaal.

Christelijke iconografie
Opdrachtgevers en kunstenaars ontwikkelden in de tijd steeds meer
standaard beelden en standaard manieren om die beelden te tonen.
‘Madonna con bambino’ is een voorbeeld van zo’n veelvoorkomende
voorstelling waarbij steeds vaker teruggegrepen werd en wordt
op standaard houdingen.
Maar over de eeuwen hebben zich daarin ontwikkelingen voorgedaan.
Zie verder.

Stripverhaal
Kerken waren in die tijd haast een stenen boek of stripverhaal.
Belangrijke gebeurtenissen uit het leven van Christus
werden in de ‘juiste’ volgorde weergegeven in de kerken
als ondersteuning bij bidden, preken enz.

Twee- naar driedimensionaal
Hier is een tekst uit de catalogus van een tentoonstelling
in het Catharijneconvent van belang.
Die herhaal ik hier even. Het betref de tentoonstelling
Ongekende Schoonheid, Ikonen uit Macedonie.

Ongekende Schoonheid
Ikonen uit Macedonie

Desiree M.D. Krikhaar
Uitgeverij Waanders / Museum Catharijneconvent
Pagina 30

De vroegchristelijke schilderingen tonen aan dat het beeldprogramma van de christenen afstand neemt van de klassieke kunst, die illusionistisch en realistisch is. Realisme is voor de vroege christelijke kerk uit den boze, omdat de band met de heidense traditie doorgesneden moet worden. De angst voor het terugvallen in idolatrie of afgodsverering is diep geworteld. Stel dat de christenen beelden zouden maken van Christus of van heiligen en die net als de klassieke godenbeelden zouden wassen en met geurwaters zouden besprenkelen of met bloemen zouden bekransen. En dat zij daar ook nog eens omheen zouden gaan dansen, zoals de Israelieten dat deden rond het Gouden Kalf (Exodus 32). Dan zou de stap terug naar de polytheistische godenwereld wel heel gemakkelijk gezet kunnen worden. Mede daarom is de vroegchristelijke beeldtraditie vooral in het oosten gebonden aan het tweedimensionale platte vlak.

Hier wordt een verklaring gegeven waarom mensen ikonen bleven schilderen
terwijl men al wel in staat was meer levendige schilderijen te maken:
men wilde afgoderij of overdreven aanbidding voorkomen.

Een van de eerste schilders die dat doorbreekt is Giotto
(Giotto di Bondone, 1266 of 1267 tot 1337).

In Ferrara is een klooster van Benedictijnse nonnen genoemd naar
de heilige Antonius van Egypte.
Antonius van Egypte ook wel Antonius-Abt of Antonius de Grote genaamd.
Het klooster lag in het verleden op een verhoog tussen riviertakken.
Vandaar dat het klooster ‘Monastero S. Antonio in Polesine’ heet.

 photo DSC_5184KloosterEnKerkHAntoniusInPolesine.jpg

Klooster en kerk van de Heilige Antonius in Polesine.

In de kerk van het klooster, in het deel waar de zusters gaan om te bidden
(de kerk kent ook een deel van waaruit de leken van buiten het klooster
de mis konden volgen), zijn fresco’s te vinden van de school van Giotto.
Denk dan niet dat het gaat om leerlingen die aan de hand van Giotto
hier geschilderd hebben. Lees het meer als groepen kunstenaars
die als navolgers van Giotto te werk gingen.

Op zaterdagochtend is die kerk kort toegankelijk.
Een Italiaans sprekende, oudere zuster leidt je rond.
Foto’s mocht ik er niet maken dus kocht zoveel mogelijk
kaarten met relevante afbeeldingen.
Die kun je hieronder zien.

Sommige fresco’s zijn gemaakt door de Giottoschool
uit Rimini, 14e eeuw.
Andere door de Giottoschool uit Bologna, 14e eeuw.
En op andere kaarten wordt gesproken over de Giottoschool
uit Emilia, 14e eeuw.
Of dit gewoon slordig is van de kaartenmaker of dat dit
werkelijk andere groepen waren weet ik niet.
Je kunt wel verschillen zien.

De kaarten worden zoveel mogelijk op volgorde van tijd getoond
op twee afbeeldingen na. Niet van het ontstaan van het werk
maar in de volgorde van het passieverhaal.
De twee uitzonderingen hebben minder
met het leven van Chistus te maken.
De andere lezen als een stripverhaal:

 photo IMG_20140922_0001FerraraMonasteroDiSAntonioInPolesineKoor.jpg

Interieur van de kerk. De witte muren en plafonds zijn niet het deel waar het mij om gaat. De drie nissen op de achtergrond bevatten de fresco’s. Ferrara, Monastero di S. Antonio in Polesine. Koor.


 photo IMG_20140922_0002FerraraMonasteroDeSAntoinioInPolesinePassionScenesAndSaintsScuolaGiottescaSecXIV.jpg

Een van de nissen (de rechtse op de eerste kaart) met scene’s uit het leven van Christus en heiligen. Ferrara. Monastero di S. Antoinio in Polesine. Passion scenes and Saints. Scuola Giottesca Sec XIV.

Een aantal van de fresco’s zijn hieronder in detail te zien.
Om een idee te geven waar die zich bevinden hier wat hints:

 photo IMG_20140922_0002FerraraMonasteroDeSAntoinioInPolesinePassionScenesAndSaintsScuolaGiottescaSecXIVToelichting.jpg


 photo IMG_20140922_0003FerraraChiesaDeSAntonioInPolesineCapellaCentraleDelCoreXV-XVI.jpg

Middelste nis. de fresco’s zijn uit de 15e en 16e eeuw. Ferrara. Chiesa de S. Antonio in Polesine. Capella centrale del core. Sec. XV – XVI.


 photo IMG_20140922_0004FerraraMonasteroDeSAntoinioInPolesineLAnnuncizioneScuolaGiottescoRimineseSecXIV.jpg

De aankondiging. De engel vertelt Maria dat ze zwanger zal worden. Een inmiddels klassiek beginpunt van de levensgeschiedenis van Jezus. Ferrara. Monastero S. Antoinio in Polesine, L’Annuncizione, Scuola Giottesco-Riminese, sec. XIV.


 photo IMG_20140922_0005FerraraMonasteroDeSAntoinioInPolesineLapidazioneDeDStefanoScuolaFarrareseSecXV.jpg

Wel een Christelijk thema maar het hoort niet zo thuis in de levensgeschiedenis van Jezus. Ik moest hem ergens kwijt. Ferrara. Monastero S. Antoinio in Polesine, Lapidazione di S. Stefano (de steniging van de heilige Stefanus). Scuola Farrarese, sec. XV.


 photo IMG_20140922_0007FerraraMonasteroDeSAntoinioInPolesineLAnnunciazioneDomenicoPanetti-InizioSecXVI.jpg

Nog een Aankondiging. De tweede in deze kerk. Nu van veel later, de 16e eeuw. Deze voorstelling heeft in het midden nu drie aanvullende afbeeldingen: God de Vader, de Heilige Geest en een stad in de verte. De figuren hebben veel meer volume. Ferrara. Monastero S. Antoinio in Polesine. L’Annunciazione, Domenico Panetti – Inizio. Sec. XVI. ‘Inizio’ betekent begin. Wat dat in verband met dit fresco wil zeggen weet ik niet.

Wikipedia:
Domenico Panetti (1460–1530) was an Italian painter of the Renaissance period, active mainly in his native Ferrara. Among his early pupils was Garofalo.


 photo IMG_20140922_0008FerraraMonasteroDeSAntoinioInPolesineNativitaScuolaGiottescaSecXIV.jpg

Kerstscene. Ferrara. Monastero S. Antoinio in Polesine. Nativita. Scuola Giottesca. Sec. XIV.


 photo IMG_20140922_0009FerraraMonasteroDeSAntoinioInPolesineLaFugaInEgittoScuolaGiottescoRimineseSecXIV.jpg

De vlucht naar Egypte. Ferrara. Monastero S. Antoinio in Polesine. La fuga in Egitto. Scuola Giottesco-Riminese. Sec. XIV.


 photo IMG_20140922_0006FerraraMonasteroDeSAntoinioInPolesineSAnnaLaMadonnaGesuBambinoScuolaFerrareseSecXV.jpg

Anna te Drieën. Hoort duidelijk niet in de serie. Andere stijl, andere tijd. Ferrara. Monastero S. Antoinio in Polesine. S. Anna, la Madonna, Gesu bambino. Scuola Ferrarese. Sec. XV.


 photo IMG_20140922_0010FerraraMonasteroDeSAntoinioInPolesineGesuFraIDottoriScuolaGiottescaSecXIVLeftChapel.jpg

Deze voorstelling beeldt het verhaal uit dat Maria en Josef in Jeruzalem zijn met hun zoon. Op een bepaald moment zijn ze Jezus kwijt en blijkt hij in de tempel te discussiëren met schriftgeleerden. Ferrara. Monastero de S. Antoinio in Polesine, Gesu fra i dottori. Scuola Giottesca. Sec. XIV.


 photo IMG_20140922_0011FerraraMonasteroDeSAntoinioInPolesineBacioDiGiudaScuolaDiGiottoSecXIV.jpg

Het ‘stripverhaal’ gaat hier verder met een prachtige afbeelding; de Judaskus. Maar in de afbeelding gebeuren meerdere dingen tegelijk. Ferrara. Monastero S. Antoinio in Polesine. Bacio di Giuda. Scuola di Giotto. Sec. XIV.

 photo IMG_20140922_0011FerraraMonasteroDeSAntoinioInPolesineBacioDiGiudaScuolaDiGiottoSecXIVD01.jpg

Dit is het detail waarop de kus te zien is. Maar rechts daarvan en rechtsonder gebeurt ook het een en ander. De staat van de fresco’s is niet best. Je kunt met het blote oog zien dat de figuren al vaker zijn bijgekleurd.

 photo IMG_20140922_0011FerraraMonasteroDeSAntoinioInPolesineBacioDiGiudaScuolaDiGiottoSecXIVD02.jpg

Tegelijk met de kus wordt Jezus door de soldaten gearresteerd. Hier legt de soldaat zijn hand op de schouder van Jezus.

 photo IMG_20140922_0011FerraraMonasteroDeSAntoinioInPolesineBacioDiGiudaScuolaDiGiottoSecXIVD03.jpg

Hier snijdt Petrus bij een van de soldaten een oor af. Alles bij elkaar drie acties die niet tegelijk hebben kunnen gebeuren, maar wel in 1 beeld zijn samengevat.


 photo IMG_20140922_0012FerraraMonasteroDeSAntoinioInPolesineGesuSaleAllaCroceParticolareScuolaGiottescoEmilianaSecXIV.jpg

Dit is een sensationeel beeld. Nog nooit eerder had ik een voorstelling gezien van een Christus die zelf het kruis beklimt. Terwijl hij dat doet wordt hij bovendien nog in zijn zij gestoken met een speer. Dit beeld komt in latere iconografie niet (vaak) meer voor. Ferrara. Monastero S. Antoinio in Polesine. Gesu sale alla croce (particolare, Nederlands: bijzonder). Scuola Giottesco-Emiliana. Sec. XIV.

 photo IMG_20140922_0012FerraraMonasteroDeSAntoinioInPolesineGesuSaleAllaCroceParticolareScuolaGiottescoEmilianaSecXIVD.jpg


 photo IMG_20140922_0013FerraraMonasteroDeSAntoinioInPolesineGesiInCrocLaMadonnaESGiovanniScuolaGiottescoEmilianaSecXIV.jpg

De kruisiging. Goede Vrijdag. Ferrara. Monastero S. Antoinio in Polesine. Gesi in croce, la Madonna e S. Giovanni. Scuola Giottesco-Emiliana. Sec. XIV.

 photo IMG_20140922_0013FerraraMonasteroDeSAntoinioInPolesineGesiInCrocLaMadonnaESGiovanniScuolaGiottescoEmilianaSecXIVD.jpg

Detail met de madonna.


 photo IMG_20140922_0014FerraraMonasteroDeSAntoinioInPolesineDeposizioneDallaCroceScuolaGiottescoEmilianaSecXIV.jpg

De kruisafname. Ferrara. Monastero S. Antoinio in Polesine. Deposizione dalla croce. Scuola Giottesco-Emiliana. Sec. XIV. Misschien is men vandaag de dag voorzichtig met de fresco’s maar hier is te zien dat men een stenen trap tegen de frsco’s aan gemetseld heeft. Aan de basis van het kruis heeft ook wat metselwerk plaatsgevonden.

 photo IMG_20140922_0014FerraraMonasteroDeSAntoinioInPolesineDeposizioneDallaCroceScuolaGiottescoEmilianaSecXIVD.jpg

Detail. Het expliciet en expressief tonen van menselijke emoties in een kunstwerk is nieuw.


 photo IMG_20140922_0015FerraraMonasteroDeSAntoinioInPolesineCompiantoSuCristoMortoScuolaGiottescaEmilianaSecXIV.jpg

Klaagzang over de dode Christus. Wij zouden dit waarschijnlijk ‘de bewening’ noemen. Ferrara. Monastero S. Antoinio in Polesine. Compianto su Cristo morto. Scuola Giottesca-Emiliana. Sec. XIV. De onderste helft van dit fresco is in zeer slechte staat.

 photo IMG_20140922_0015FerraraMonasteroDeSAntoinioInPolesineCompiantoSuCristoMortoScuolaGiottescaEmilianaSecXIVD.jpg


 photo IMG_20140922_0016FerraraMonasteroDeSAntoinioInPolesineGesuAlLimboScuolaGiottescaBologneseSecXIV.jpg

Nog een voorbeeld van een beeld dat zeldzaam is in de Christelijke iconografie. Ik had het eerder nog niet gezien. Christus trapt de deur van het voorgeborchte in. Bij de hemelvaart van Christus wordt de erfzonde gewist. Alle overledenen, die er voor in aanmerking komen, kunnen nu de hemel binnenstappen. Hier staan vooraan om binnen te komen: Adam en Eva, en Johannes de Doper. Ferrara. Monastero S. Antoinio in Polesine. Gesu al limbo. Scuola Giottesca-Bolognese. Sec. XIV.

 photo IMG_20140922_0016FerraraMonasteroDeSAntoinioInPolesineGesuAlLimboScuolaGiottescaBologneseSecXIVD.jpg

Hier zien we van links af Adam, dan Eva en helemaal rechts, in zijn typische kleding (kamelenhaar), Johannes.


 photo IMG_20140922_0017FerraraMonasteroDeSAntoinioInPolesineDormitioVirginisScuolaGiotescoRimineseSecXIV.jpg

Mijn Italiaans is ontoereikend en Google Translate helpt me maar ten dele. Ik vermoed: het inslapen van de maargd. Ferrara. Monastero S. Antoinio in Polesine. Dormitio Virginis. Scuola Giotesco-Riminese. Sec. XIV. Overigens lijkt deze afbeelding veel statischer, minder drie-dimentionaal en lijkt dus ouder dan sommige van de andere fresco’s.


 photo IMG_20140922_0018FerraraMonasteroDeSAntoinioInPolesineLAssunzioneDeMVergineScuolaGiottescoSecXIV.jpg

Maria Hemelvaart. Ferrara. Monastero di S. Antoinio in Polesine. L’Assunzione di M. Vergine. Scuola Giottesco. Sec. XIV.


Het is duidelijk dat de kaarten door verschillende firma’s gemaakt zijn
en dat daarom de toelichting misschien ook wel verschilt.
Documentatie van de fresco’s hadden de zusters niet te koop.
Zelfs niet in het Italiaans.
Een aspect is hierboven niet aan de orde geweest: het kleurgebruik.
Vergelijk de kleuren die gebruikt zijn om de achtergrond te verven
maar eens met elkaar. Waarschijnlijk zegt dat ook het een
en ander over de makers.

Maar dat het een bijzonder bezoek was, kan uit de kaarten toch
wel duidelijk worden.

Harry Mulisch: Twee vrouwen

Zo’n cadeautje krijg je niet vaak,
Twee vrouwen van Harry Mulisch.
Ik ben er vandaag, in bad liggend, aan begonnen.
Ik ben nu op pagina 73.
Dat leest dus vlot maar niet omdat het zo’n eenvoudig boek is.
De boeken van Mulisch zijn heel leesbaar,
maar hier en daar loop je tegen zaken aan waar je wat dieper op moet studeren,
tenminste als je dat wilt.

Hier wat dingen die mij opvielen bij het lezen van dit boek.
Misschien slaat het nergens op maar dit is wat mij opviel.
In het boekje staat een foto.
Je zou het boek alleen al lezen vanwege deze foto.
Heb je ooit zo’n ijdeltuit gezien?
Maar in het boek trof ik het volgende:

De elegantste nichten van de stad waren verschenen, -de oudere zorgvuldig gekapt boven hun gegroefde gezichten en soms gehuld in roodgevoerde capes, de jongere met lange blonde lokken en in doorzichtige kanten hemden, die openstonden tot hun navels, sieraden bungelend in hun borsthaar en hun ogen overal, behalve bij degene in wiens gezelschap zij waren. Verscheidene ook in gezelschap van opvallende, dikke oude dames, die slecht ter been waren; sommige alleen: parmantig met een schoudertasje en met een biljartkeu in hun rug leek het of zij niet liepen maar op een lopende band het theater inschoven.

Twee vrouwen, pagina 63.

Dit is de foto die ik bedoelde.

Mulisch schrijft prachtig, soms heel mooi beeldend.
Hetcitaat hierboven is er een voorbeeld van maar wat te denken
van de volgende passages:

…plotseling bedolf de vermoeidheid mij, zoals een gedropte parachutist wordt bedolven door zijn parachute.

Twee vrouwen, pagina 11.

Iedereen kent wel het vervreemdende gevoel dat je kunt hebben
als je iets doet wat buiten je normale patroon ligt.
Niet dat je iets vreemds doet maar wel iets buiten het ‘normale’ patroon:

Ook het binnenste van de auto scheen mij enigsinzs verbaasd te ontvangen, op dit uur.

Twee vrouwen, pagina 13.

Soms is hij onze eigen ‘Da Vinci-code’ avant la lettre:

Haar gezicht deed mij denken aan Giotto, en aan die op sommige fresco’s uit Siena, van Ambrogio Lorenzetti.

Twee vrouwen, pagina 24.

Giotto is be bekendste van de twee schilders die hier genoemd worden.

Wikipedia zegt over Giotto en zijn grootste bijdrage aan de schilderkunst:

Giotto beeldde mensen “massief” af en slaagde erin emoties weer te geven. Velen vinden de dramatiek in zijn werk dan ook zijn belangrijkste innovatie. Ook betrok Giotto de achtergrond beter bij het geheel; gebouwen en natuur zijn geschilderd op een manier die veel beter overeenkomt met de regels van het perspectief, hoewel nog niet perfect. Dit alles wordt gedeeltelijk toegeschreven aan veranderingen in de kerk; onder invloed van Franciscus van Assisi (1182-1226) waren emoties en de natuur belangrijker geworden.

Het werk van Giotto is niet zonder meer aan te duiden.
Er is nogal wat discussie over de schilderingen over het leven van St. Franciscus
Daarom hier twee onbesproken toewijzingen.
Alleen zijn het niet alleen vrouwengezichten.

Giotto: Ognissanti Madonna.

Giotto: Cappella degli Scrovegni, Padua.

En dan Ambrogio Lorenzetti.

Wikipedia:

Ambrogio Lorenzetti (of Ambruogio Laurati) (1290 – 1348) was een Sienese kunstschilder.

Hij werd geboren en stierf in Siena. Hij was actief tussen ongeveer 1317 en 1348. Zijn broer was de kunstschilder Pietro Lorenzetti. Zijn werk toont de invloed van Simone Martini, hoewel het naturalistisch is. Ambrogio Lorenzetti werd vooral bekend door de fresco’s die hij maakte voor het Palazzo Pubblico in Siena (Het goede bewind en Het slechte bewind).

Hoe zien dergelijke gezichten er dan uit:

Het zijn naar mijn gevoel wat gestrenge gezichten.
Streng.
Ze spelen de baas.
Even verder schrijft Mulisch:

Zij hield zich koel, maar zij was het niet. Als iemand hier verleid werd, dan was ik het.

Twee vrouwen, pagina 27.

Binnenkort meer.