NRC, donderdag 30 november 2023. Kamagurka: Over de Taliban en de mildheid.
Derde zondag
Vandaag is het de derde zondag in de advent.
De advent is de tijd waarin je kunt uitkijken naar
de kortste dag en de komst van het licht.
Het duurt dan nog wel even voor we daadwerkelijk
meer licht krijgen maar het kerstkind is daar
wel het symbool voor (voor een aantal mensen).
Ode aan Antwerpen
Het extreemrechts kabinet dat men aan het formeren gaat,
is helemaal tegen kunst en cultuur.
Dus gelukkig wordt mijn blog gehost bij Amerikaanse
organisaties. Niet meteen binnen het bereik van de
bruinhemden.
Vandaag een heel bericht over één kunstwerk.
De schilder (of was het een groep?) is de
‘Meester van de Aanbidding Von Groote’.
Meester van de Aanbidding Von Groote, Drieluik met aanbidding van de koningen, circa 1520. Opvallend is de keuze voor de onderwerpen op de panelen. Heel vaak zijn de zijpanelen ter ondersteuning, ter verduidelijking van het centrale paneel. Hier hebben de panelen natuurlijk ook wel met elkaar te maken maar de onderwerpen zijn als op een soort tijdsbalk geplaatst. Van links naar rechts de geboorte van Christus, de aanbidding van de koningen en de vlucht naar Egypte. Of daarmee de ‘aanbidding van de koningen’ dan het belangrijkste onderwerp is, weet ik niet. Gevoelsmatig klopt dat niet maar misschien zat daar wel een redenering achter. Bijvoorbeeld de bekendmaking van Christs aan de mensen is het belangrijkste van de kerstverhalen?
Detail van het linkerpaneel met een wel heel klein Christuskind. De oudere Jozef die er aan komt lopen (rennen?) is grappig.
Het hele paneel.
Het centrale paneel. Je ziet dat hier ook mensen op staan die geen koning zijn, 4 op de achtergrond, in het midden in de verte, en twee dicht bij de drie koningen.
Een van de niet-koningen. Een prachtige kop. Detail van het centrale paneel.
Het rechterpaneel, de vlucht naar Egypte.
Een heel opmerkelijk werk.
Daar is vast veel over te zeggen door kenners.
Daarom heb ik de catalogus er even bijgenomen.
De noodnaam voor de kunstenaar (‘Meester van de Aanbidding Von Groote’)
wil eigenlijk zeggen dat we niet weten wie de maker is.
De naam is pas in 1915 aan het werk gekoppeld door Max J. Friedländer
vanwege stillistische overeenkomsten met een ander werk dat
zich in de collectie Von Groote bevond.
De catalogus gaat vooral in op de productiewijze van een
dergelijk werk (met gebruik van schetsen die als ondertekening
op het doek werden gezet en dat meerdere mensen aan dit werk
gewerkt kunnen hebben. Vooral met weinig verf omdat ja
dan sneller werken kunt opleveren).
Op de onderwerpen die op het werk staan afgebeeld gaat de
catalogus helaas niet in.
Wandeling
Breda, de Trapkes.
Breda, de Trapkes.
Parkeerplaats Grote Markt
De Grote Markt in Breda lijkt steeds meer een parkeerplaats
voor grote dieseltrucks met koelcellen die hun energie
opwekken met dieselgeneratoren.
Dat wil je in 2024 toch anders zien?
Ode aan Antwerpen
De tentoonstelling met deze naam bezocht ik een tijdje terug.
Maar het lukt maar steeds niet om er foto’s van te plaatsen.
De tentoonstelling probeert aan te tonen dat de Hollandse
Gouden Eeuw zijn oorsprong kent in Antwerpen.
De Antwerpse vluchtelingen brachten hun vaardigheden mee
en stonden zo aan de wieg van de hoogtepunten van de
schilderkunst in Holland.
Dit thema kan nog net nu een extreem rechtse regering
in Nederland dreigt te ontstaan. Die regering zal
er alles aan doen om rond Nederland en muur te zetten.
Maar in de late zomer van 2023 was het nog niet zo ver.
De tentoonstelling in Museum Catharijne Convent in Utrecht maakte dankbaar gebruik van werken uit The Phoebus Foundation. Een particuliere Amerikaanse stichting met veel West-Europese kunst. Dit werk is overigens niet uit die collectie. Jan van Noordt, Susanna en de ouderlingen, circa 1660.
Detail.
Werken van The Phoebus Foundation zie je niet jaarlijks en
daarom was deze tentoonstelling zo’n kans.
Zoals steeds maak ik een persoonlijke selectie uit wat er allemaal te zien was: Sebastiaan Vrancx, Markt in een welvarende stad, circa 1600. The Phoebus Foundation.
Detail, een opstootje op de markt.
Sebastiaan Vrancx, De wereldhaven van Antwerpen, 1616 – 1618, The Phoebus Foundation.
Detail, afscheid en bijzondere kleding.
Abel Grimmer, Interieur van de Antwerpse Kathedraal, circa 1600, The Phoebus Foundation.
Museo Nazionale di San Marco
Op 20/09/2022 was ik op vakantie in Florence. Het is dan
de zesde dag van mijn bezoek aan deze schitterende stad.
Iedere dag leer ik weer neuwe musea of bibliotheken kennen,
geniet ik van het uitzicht, het straatbeeld en het Italiaanse eten.
Op die dag bezoek ik ook het Museo Nazionale di San Marco,
de grootste collectie van werken van Fra Angelico.
Het museum is een voormalig klooster. Het klooster waar
in de vroege middeleeuwen een broeder leefde en werkte die
ook schilder was. Hij schilderde zoals Giotto maar had
tegelijk geen moeite met de dan populaire gotische stijl.
De werken overvielen me. Hun kwaliteit en de prachtige staat
waarin ze verkeren, overvielen me.
Misschien denk je: wat een vreemde set schilderijen! Maar het gaat niet om kunstwerken in de moderne betekenis van het woord. Het werk van Fra Angelico is in eerste instantie religieus. Het werk is als het ware een programma waarvanje hier een gedeeltelijke reconstructie ziet. De ontbrekende panelen zijn verspreid over vele musea over heel de wereld. Florence, Museo Nationale di San Marco, Beato Angelico (of Fra Angelico), The San Marco alterpiece (Madonna and Saints), 1438 – 1441, tempera on wood.
Het centrale deel van het altaarstuk.
Dan bestond er een relikwiehouder van zilver.
Daarvoor ontwierp Fra Angelico een groep panelen
die als deuren ingezet konden worden.
Een aantal van de panelen heeft Fra Angelico niet
zelf kunnen afmaken.
Negen panelen met op een ervan een wiel. In het mystieke bijbelboek Ezechiël komen wielen voor als symbolen in zijn voorstelling van hemel en aarde. Fra Angelico, Panels for the Armadio degli argenti, ‘The mystic wheel with Ezekiel’s vision’ is het eerste van de negen afbeeldingen. 1450 – 1452, tempera on wood.
Alessio Baldovinetti, Panels for the Armadio degli argenti, The wedding feast at Cana, The baptism of Christ, The transfiguration, 1450 – 1452, tempera on wood.
Beato Angelico, Panels for the Armadio degli argenti, dit keer 12 stuks met onder andere The raising of Lazarus, 1450 – 1452, tempera on wood.
Een van de twaalf panelen: Palmzondag (Entry into Jerusalem). Op de volgende website worden alle panelen benoemd.
Nog eens 12 bijbelse panelen van de in totaal 35 panelen: Beato Angelico, Panels for the Armadio degli argenti, The road to Calvary, 1450 – 1452, tempera on wood.
Met de stamboom van Christus (Genealogy of Christ).
Gelezen: Onder druk wordt alles chaos
Een goed boek waar ik veel plezier aan beleefd heb.
Bij het afscheid van Paul Dijstelberge (die ik verder niet ken)
aan de Universiteit van Amsterdam, schreven vrienden en kennissen
essays over chaos.
Chaos in de boekgeschiedenis.
Het resultaat is een heel leesbaar boek met hoofdstukken van ongeveer
10 pagina’s over een hele reeks interessante onderwerpen.
Onder druk wordt alles chaos – Boekgeschiedenissen tussen orde en wanorde. Onder redactie van Trude Dijkstra, Rindert Jagersma en Lisa Kuitert, 2023.
De essays gaan over een heel breed scala van onderwerpen.
Allemaal noem ik ze niet maar het gaat bijvoorbeeld
over het lezen en identificeren van handgeschreven fragmenten
die gevonden zijn in boeken waar de fragmenten gebruikt
werden als opvulling of versteviging.
Niet alle stukken zijn sterk geschreven. Bij een stuk schreef
ik in het boek: Leuk onderwerp maar er zit geen einde aan de tekst.
Maar de essays zijn niet bedoeld als literatuur dus lezen dit boek!
Een essay gaat over de verschillende versies die er bestaan van een kaart over wat we nu de provincie Zeeland noemen in de tijd van Gwijde van Dampierre. Die verschillende versies zijn soms op elkaar gebaseerd maar zijn ook verschillend. Met moderne computertechnieken worden de verschillen geanalyseerd.
Sprinkhaan, Pieter Lyonet.
Een ander essay gaat over natuurhistorie en de manier
waarop boeken door verschillende uitgevers en drukkers
op de markt gebracht worden. Legaal of via roofdrukken.
Het boek eindigt met twee essays waar Artificial Intelligence
een rol speelt. Het ene essay gaat in op de rol van
chaos in ons hoofd en het effect ervan op creativiteit en
rol van AI op de explosie van data die we in onze tijd
meemaken.
Het tweede is een gesprek met ChatGPT.
Nog een avondwandeling
Florence, Mercato Nuovo.
De Arno en Ponte Vecchio.
Hoe flora gaat
Afgelopen weekend waren er wandelingen in Breda rond
‘kunst en natuur’. Ik liep bij een wandeling mee.
De twee Bredase organisaties, Stichting KOP (Kunstenaars Ontwikkel Platform) en stichting Idee-fixe (IDFX), namen het initiatief van het kunstproject De Expeditie.
Maak kennis met een bijenambassadeur, een historicus en twee veldbiologen die hun kennis delen met drie kunstenaars: Maud Konings, Lola Schot en Ramon Davey de Gier. Deze unieke samenwerking resulteert in artistieke creaties geïnspireerd door de natuur en erfgoed van Breda. Ben jij een liefhebber van wandelen, natuur en kunst? Ga dan mee op ontdekkingsreis tijdens De Expeditie.
De wandeling waar ik in meeloop is die onder leiding van Lola Schot. Een lange ‘sjaal’ verbindt een deel van de wandelaars. In samenwerking met veldbiologen Aad van Diemen en Erik van der Hoeven (KNNV) heeft zij de planten in het Valkenbergpark beter leren kennen. De ‘sjaal’ is een van de voorbeelden van de manier waarop natuur en kunst bij elkaar gebracht worden.
De wandelaars volgen Lola Schot naa de kleine vijver. In dit deel van de wandeling staat het water centraal.
We kunnen gaan luisteren naar het geluid van water. Heel bijzonder!
We houden de ‘sjaal’ goed vast.
Planten gebruiken allerlei methodes en technieken om voor verspreiding te zorgen (klit-methodes, kleur om vogels aan te trekken, springkracht enzovoorts).
Intussen genieten we van de zon en het park.
Hulstbesjes.
De ‘sjaal’ wordt ingezet om een boom te versieren.
In de buurt ligt een braak liggend terrein met veel onkruid.
Aan de lijst met planten die er gevonden waren kwam geen eind.
Het terrein gaat bebouwd worden en we nemen daarom op een
rituele manier met een cirkel afscheid van de natuur op dit terrein.
Dit is mijn ‘offer’.
De wandelaars worden uitgenodigd voor thee en een paar installaties rond zaden en planten. De ruimte waar de thee geschonken werd was de voormalige moskee.
De volgende foto is denk ik van een ander project.
Wat je hier ziet is een hoofddeksel. Het staat
achterstevoren tegen de muur.
Maar heel grappig.
Alles bij elkaar een heel leuke wandeling.
Voor herhaling vatbaar.
Silent rebellion
Met de organisatie met die vergelijkbare naam
heb ik niet zo veel.
Maar mensen die iedere tweede zondag van de maand,
een half uur in stilte gaan mediteren, naast hun
andere activiteiten, daar kan ik wel bewondering
voor opbrengen.
Silent rebellion. Vandaag in het Valkenberg in Breda.
Gelezen
De wereld van stripverhalen draait voor een heel groot
deel om recycling. Niet de goede recycling van materialen
en producten een tweede kans geven maar de slechte vorm
van recycling:
Franse titels vertalen met Google Translate en dan in andere
landen uitbrengen.
Er is niets mis met Google Translate maar het vertalen
van hele zinnen met de tool vraagt wel het een en ander
van de gebruiker. Daar wordt niet zo nauwkeurig naar
gekeken. Het gaat vooral om omzet.
Peter Pontiac, Autobiorama, 2023.
Peter Pontiac’s Autobiorama, is daar een variant op.
Onder het mom van een nieuwe titel oud, Nederlandse werk,
opnieuw uitbrengen.
Nu was Pontiac wel een tekenaar met goede ideeën maar
teksten schrijven was niet zijn sterkste kant.
In dit werk worden allerlei verhalen verzameld die over
hem zelf gaan maar de meest in het oog springened fenomenen
zijn dat hij zich heel vaak herhaalt en dat de verhalen
regelmatig gewoon niet af zijn.
Grappig is het dan dat hij er anderen van beschuldigd
steeds met hetzelfde verhaal te komen.
Zoals in de bespreking van ‘Drugsverledenman’ uit 2005.
Pontiac, 1997, HP/De Tijd: “Ik weet eerlijk gezegd niet of dat nou aan mij ligt, of aan de luiheid van de betreffende journalisten, maar ik lees steeds weer hetzelfde.”
Maar goede ideeen heeft hij best. Een grappig voorbeeld
vind ik “Autobioblues”, een opdracht voor 4 pagina’s.
Maar weer weet hij niet hoe te beginnen en wat het verhaal
zal zijn tot dat hij dat tot ondewerp maakt.
De vier lege pagina’s worden karakters die mee gaan doen in
het verhaal, die met hem in gesprek gaan en dat is grappig
en goed getekend. Of het origineel is weet ik niet.
Eindoordeel: gemengde gevoelens.
Als je heel veel van Bob Dylan en Jimi Hendrix houdt,
is het waarschijnlijk beter te pruimen.
In zevenmijlslaarzen
Vandaag ben in in Leiden naar de tentoonstelling
‘Het jaar 1000′ geweest.
Weken geleden ben ik begonnen met de podcast te beluisteren
waarin de tentoonstelling wordt toegelicht (4 delen).
Vervolgens kreeg in van collega’s het boek dat bij de
trntoonstelling verscheen. Daar ben ik mee begonnen
het te lezen.
Maar vanochtend met de trein naar Leiden en vanmiddag weer terug.
Ik maakte een paar foto’s onderweg:
Eerst kwam ik langs het Kasteel van Breda. Hier het beeld vanuit het Valkenberg in Breda.
Bij het verlaten van het park kom je dan langs het Nassaumonument. Dit is een foto van de ‘zijkant’. Als je bijvoorbeeld vanaf het station naar het park loopt zie die regenwaterafvoer niet. Die is juist zo leuk.
Het monument heeft een aantal reliefs. Dit beeldt de intocht en de ontvangst van de Nassau’s in Breda af.
Deze spectaculaire hanger in op de tentoonstelling te zien. Je ziet Christus als beschermer van het Ottoonse vorstenpaar: Keizer Otto II (op de foto links) en Keizerin Theophanu. Een prachtig stuk.
Tweede zondag
Dit weekend is het de tweede zondag in de advent.
Vandaar dat bij mij detweede kaars aan mag.
Ik maak steeds de foto in de avond, maar dan komen de
bladeren, zaden en takjes minder goed uit.
Daarom een foto van overdag.
Soep van de week
Deze week, zoals al een aantal keren eerder, werd het een
rode linzensoep. Heerlijk!
Ui, knoflook, gember, rode linzen, tomaten, paprika, wortel, platte peterselie en eien inbreng: sambal.
Samenvatting wandelingen
Deze week liep ik iedere dag wel een rondje door het centrum
van Breda. Eigenlijk levert dat bijna iedere dag wel foto’s op.
Een dag, maandag, springt er uit met extra veel zwaar,
vervuilend vervoer de Grote Markt.
Deze week was weer niet anders.
Deze kraan neemt meer dan de helft van de breedte van de Grote Markt in beslag. Doel is waarschijnlijk om puin van de 1e verdieping naar de begane grond te krijgen. Maandag.
Markendaalseweg. Verlengde Mark, volgende fase.
Grote Markt, kerstboom en boekenmarkt (op deze tijdelijke plaats. Men moet plaats maken voor een oliebollenkraam.
Horecabaas René de Vos heeft cafe de Huiskamer verlaten en voor het eerst zal het afgelopen zijn met de overlast die het café veroorzaakte en de troep in, op en rond de Vishal is opgeruimd. Juich niet te vroeg. Hij is op zoek naar nieuwe projecten met alle overlast van dien.
De trapkes aan de Oude Haven.
Aan de Markendaalseweg op de plaats naast waar eerst en parkeerterein en het voormalige politiebureau stond, is nu dit gebouw te zien. Met een beetje mist en het licht van bouwlampen.
Natuurhistorie
In het vorige bericht had ik het over een grote vitrine,
nou ik had één foto verder moeten kijken.
Flamingo’s en Pustaha-boeken uit Indonesië.
Een herbarium van F. Parlatore met gedroogde takken van de Italiaanse brem (Genista Aetnensis). Sicilië, 1845.
Kort voor ik naar Florence ging had ik een lezing gevolgd
over de Flora Batava in Amsterdam. Toen ik naar die lezing ging wist
ik niet dat in meerdere Europese landen het verschijnsel
van een boek met alle planten die in het land voorkomen (een Flora)
een normaal wetenschappelijk project was.
Filippo Parlatore heeft in Italië een begin gemaakt met zijn
Flora Italiana. Op de tentoonstelling was een deel I te zien.
Van de hand van Parlatore zijn 5 delen verschenen.
Florence, Basilica of San Lorenzo, Flora Italiana, 1st volume, Filippo Parlatore, uitgeverij Le Monnier, Florence, 1848.
De informatie over deze voorwerpen ontbreekt maar het zijn zulke prachtige voorwerpen….
Natuurhistorie
De foto’s in dit bericht zijn foto’s van boeken.
Niet zomaar wat boeken maar wichelboeken.
Boeken uit Indonesië verzameld door Elio Modigliani.
Dit soort boeken staan bekend onder de naam ‘Pustaha’.
Florence, Basilica of San Lorenzo, Pustaha (magische boeken), Indonesia, 1886 – 1894.
Op een website van een kunst- en antiekdealer vond
ik een korte beschrijving van de collectie:
The Florentine Elio Modigliani travelled to the Indonesian islands between 1886 and 1894 and collected many ethnographic items. The collection is important because of this clear provenance and time frame of collecting.
Modigliani travelled through the Batak lands, relying on a rebel leader fighting against the Dutch who led him from the Dutch possessions on Sumatra’s western coast to the eastern coast and then back again by another route. He was able to thus cross Sumatra twice and travel through areas that remained still largely closed to Europeans. His work on the region’s ethnography was recognised across Europe and the Netherlands awarded him the Order of Orange-Nassau.
Batak divination books were known as pustaha and generally the ‘leaves’ are made of bark, most probably the inner bark of the alim tree (a species of aquileria). The books have been known to the western world for several hundred years. There are at least a thousand pustaha in public and private collections. The earliest datable example is in the British Library which was donated in 1764. Most pustaha do not carry dates – provenance and patina are the main tools used in approximating a date. (This is one reason why the Modigliani collection is important.) Pustaha mostly deal with magic, divination and medicine (hadatuon) and tended to be compiled by Batak.
Boek en twee foto’s met details.
De toelichting op de tentoonstelling:
Detail van de vorige foto.
Mijn foto’s zijn een willekeurige selectie uit een behoorlijk grote vitrine met veel boeken (volgens mijn geheugen).
Natuurhistorie
Als je de vlinders op onderstaande foto’s vergelijkt
met de Argusvlinder, dan geeft die maar een saaie aanblik.
\
Florence, Biblioteca Medicea Laurenziana of San Lorenzo Basilica, Butterflies, entomological samples in original boxes, Brazil, 1817 – 1818. De kleuren zijn hier en daar nog heel fel maar de tekening op sommige vleugels zijn werkelijk prachtig.
Natuurhistorie
Florence, Basilica of San Lorenzo of misschien meer correct Biblioteca Medicea Laurenziana, Andrea Cesalpino’ s herbarium, 1563.
Het is geen goede foto. Het schilderij staat er niet helemaal op en dan de lichtval. Maar ik was aangetrokken tot de horseradish, dar ‘witte mannetje’: Bartolomeo Bimbi, Cauliflower and horseradish from the Marquis Corsi’s farm, 1706, oil on canvas.
Dan neemt de collectie een voor mij heel onverwachte wending.
Boeken met gedroogde bloemen en planten had ik verwacht.
Maar wasmodellen…..
Wasmodellen van Limon Incomparabilis, Limon Pomum Adami Distortum en Limon Imperialis, Florence, 18th century.
En dat gaat ver. Francesco Calenzuoli: Crassula Arborescens, Francesco Calenzuoli and Clemente Susini: Aloe Succotrina, Luigi Calamai: Cynara Scolymus, wax models, 18th – 19th century.
Maar het wordt nog meer bijzonder.
Dan heet de was ‘ceroplastics’.
Torso van een jonge man. Luigi Calamai, Trunk of a young man, 1838, wax model. Dit gaat verder waar Madame Tussauds is gestopt.
Slagaderen verbonden met de aorta. Clemente Susini and Tommaso Bonico, Arteries and aorta, 1775 – 1791, wax model.
Sporen van varensen hun verspreidingswijze. Wasmodel op een houten tafel. Luigi Calamai, Polypodium Vulgare, 19th century, wax model.
Argusvlinder 