Waar de Yaksha’s Paard en Prins Optillen

– Over stille vluchten en het dempen van herkomstverhalen in museale context –

DSC05416 01 ZürichMuseumRietbergDie HeimlicheFluchtDasPrinzenSiddhartaPakistanGandharaGebiet3rd4tfCSchiefer

Zürich, Museum Rietberg, Die heimliche Flucht das Prinzen Siddharta, Pakistan, Gandhara-gebiet, 3rd or 4th century, schiefer.


In de stilte van de nacht verlaat prins Siddhartha het paleis
dat hem heeft gevormd en vastgehouden.
De yaksha’s tillen paard en prins van de grond,
zodat geen hoefslag de slapenden wekt;
het vertrek wordt een zwevende beweging,
een vlucht die alleen kan bestaan doordat anderen het geluid dragen en dempen.
In die gewichtloze beweging klinkt een echo van een andere stilte:
de passages in museale herkomstverhalen die niet luid willen klinken.
Dit reliëf nodigt uit om die twee stiltes naast elkaar te leggen
— de mythische en de museale — en te luisteren
naar wat er in beide wordt verzwegen.

DSC05416 02 ZürichMuseumRietbergDie HeimlicheFluchtDasPrinzenSiddhartaPakistanGandharaGebiet3rd4tfCSchiefer Chandaka

Toen ik dit reliëf zag in het museum was ik vooral
getroffen door de speelse details van het werk.
Het stokje van de begeleider dat door het kader
van de voorstelling steekt.

Nu weet ik dat de kans groot is dat dit Chandaka is.
De trouwe begeleider van Siddhartha die hem ook bij dit
avontuur weer ondersteunt.
Achter Chandaka staat de maan: een stille aanwijzing
dat we naar een nachtelijke gebeurtenis kijken.

De kleinere figuren op de grond lijken het paard
en prins op te tillen.
Dat Siddhartha al op het paard zit en zijn voeten
de grond niet raken, maakt dit gebaar
nog tederder – alsof de wereld hem voorzichtig laat gaan.

Bij nader inzien blijkt er een heel gelaagd verhaal
achter dit reliëf te zitten:
– het boeddhistische verhaal over de vlucht;
– de parallel naar andere godsdiensten die ook
vertrekverhalen kennen. De verhalen zijn niet
allemaal gelijk maar de overeenkomsten en verschillen
zijn opvallend genoeg om je aan het denken te zetten;
– en dan het herkomstverhaal van het object zelf.

Deze drie verhalen werk ik hieronder een voor een uit
in tekst en met afbeeldingen.

DSC05417ZürichMuseumRietbergDie HeimlicheFluchtDasPrinzenSiddhartaPakistanGandharaGebiet3rd4tfCSchiefer detail

De “geheime vlucht” van prins Siddhartha
– in het boeddhisme bekend als de Grote Vertrek of Great Renunciation –
is het moment waarop de jonge prins zijn luxueuze leven verlaat
om de weg naar verlichting te zoeken.
Het is een keerpunt in zijn levensverhaal en vormt het begin
van zijn spirituele zoektocht.

De beschermde jeugd van Siddhartha
Bij zijn geboorte voorspelden brahmanen dat Siddhartha
óf een wereldheerser, óf een groot spiritueel leraar zou worden.
Zijn vader, koning Śuddhodana, wilde dat hij een machtige heerser werd en
schermde hem daarom af van alle vormen van lijden:
ziekte, ouderdom, dood en armoede.
Siddhartha groeide op in extreme luxe, omringd door comfort en afleiding.

De Vier Ontmoetingen
Op 29‑jarige leeftijd verlaat Siddhartha toch het paleis en
ziet voor het eerst:
een oude man, een zieke, een dode en een rondtrekkende asceet.
Deze vier ontmoetingen confronteren hem met dukkha
– het onvermijdelijke lijden van het bestaan.

De nacht van het inzicht
Kort daarna wordt hij opnieuw geconfronteerd met de vergankelijkheid
wanneer hij ’s nachts zijn slapende hofdames ziet,
niet langer als symbolen van plezier maar als kwetsbare, sterfelijke wezens.
Dit moment versterkt zijn innerlijke onrust (saṃvega):
het besef dat zelfs het mooiste leven niet vrij is van lijden.

De geheime vlucht (De Grote Vertrek)
Omdat zijn vader hem nooit zou laten gaan,
besluit Siddhartha ’s nachts heimelijk te vertrekken.
Hij rijdt weg op zijn paard Kanthaka,
begeleid door zijn trouwe wagenmenner Chandaka.
Volgens latere tradities vallen de paleiswachten in een diepe slaap en
tillen natuurgeesten (yaksha’s) het paard op zodat zijn hoeven geen geluid maken.
Buiten de stad bereikt hij de rivier Anomiya,
waar hij zijn haar afsnijdt en zijn prinselijke kleding aflegt.
Hij stuurt Chandaka en Kanthaka terug en begint alleen aan zijn leven als asceet.

De volgende tabel vergelijkt vertrekverhalen bij 4 godsdiensten:

VierArchetypischeVertrekverhalen

De tabel noemt vier grote godsdiensten.
Eerlijk gezegd kwam de keuze voor deze vier
door toeval tot stand:
ik zag het reliëf,
moest denken aan het Bijbelverhaal van de vlucht naar Egypte,
Copilot noemde daarna de Hidjra en Exodus.

Hierna volgt een kort overzicht van nog een aantal godsdiensten.
Niet om compleet te zijn maar om stof aan te reiken
om verder na te denken over de frappante overeenkomsten en verschillen.

DSC05420ZürichMuseumRietbergDie HeimlicheFluchtDasPrinzenSiddhartaPakistanGandharaGebiet3rd4tfCSchiefer YakshasTillenHetPaardOp

Hindoeïsme
Rama’s ballingschap (Ramayana)
Onrechtmatige verbanning uit Ayodhya.
Nachtelijk vertrek met Sita en Lakshmana.
Kern van het epos: morele zuivering door een gedwongen overgang.

Krishna’s geheime overbrenging als baby
Weggedragen over de rivier om hem te beschermen tegen Kamsa.
Sterke parallellen met de Vlucht naar Egypte.

Jainisme
Mahavira’s Grote Verzaking
Verlaat in stilte zijn huis, familie en status.
Nachtelijke overgang naar ascese.
Een bijna zusterverhaal van Siddharta’s vertrek.

Sikhisme
Guru Nanak’s verdwijnen in de rivier
Drie dagen weg; terugkeer met een universele boodschap.
Geen vlucht, maar een symbolische dood en wedergeboorte.

Taoïsme
Laozi’s vertrek door de westelijke poort
Verlaat de beschaving omdat deze moreel is uitgeput.
Schrijft de Daodejing aan de grens.
Vrijwillige terugtrekking als begin van een leer.

Zoroastrisme
Zarathoestra’s vertrek na zijn visioen
Verlaat zijn gemeenschap na een goddelijke roeping.
Wordt bedreigd; moet vluchten.
Zijn leer verspreidt zich pas door deze breuk.

Inheemse tradities
Maori:
migratie uit Hawaiki — vertrek uit een onhoudbare situatie.

Navajo:
Emergence myth — verlaten van een instortende wereld.

DSC05418ZürichMuseumRietbergDie HeimlicheFluchtDasPrinzenSiddhartaPakistanGandharaGebiet3rd4tfCSchieferTxt

Het werk werd aan het Museum Rietberg geschonken
door de Zwitserse verzamelaar Berti Aschmann (1917–2005),
een van de belangrijkste verzamelaars van Himalaya‑kunst in Zwitserland.
De schenking gebeurde ter nagedachtenis aan Antoinette Koller,
over wie verder geen gegevens bekend zijn in de openbare bronnen.

De schenking van het reliëf door Berti Aschmann roept vragen op
over de herkomstgeschiedenis.
Hoewel Aschmann bekendstaat als een belangrijke verzamelaar
van Himalaya‑kunst, is over haar aankoopkanalen en netwerken
weinig gepubliceerd.
Ook over Antoinette Koller, aan wie de schenking is opgedragen,
ontbreken openbare gegevens.
Deze lacunes zijn niet ongebruikelijk in de kunsthandel van de 20e eeuw.

Over de herkomst van het vermogen waarmee Berti Aschmann
haar omvangrijke collectie kon opbouwen,
is in openbare bronnen geen informatie beschikbaar.
Deze lacune is opmerkelijk gezien de hoge kwaliteit en
omvang van de verzameling.
Het ontbreken van biografische gegevens onderstreept het belang
van verder provenance‑onderzoek naar zowel de objecten als de verzamelcontext.

DSC05419ZürichMuseumRietbergDie HeimlicheFluchtDasPrinzenSiddhartaPakistanGandharaGebiet3rd4tfCSchiefer YakshasTillenHetPaardOp

Wat begon met een foto van een reliëf
mondde uit in drie interessante verhalen:
Siddhartha gaat op de vlucht, vertrekverhalen blijken
ook bij andere godsdiensten terugkerende thema’s en
hoe dit beeldhouwwerk in de Zwitserse verzameling terechtkwam?

Drie avonturen die aanzetten tot nadenken en
waarover het laatste woord nog niet gezegd is.

Tussen mens en mythe

– Het huwelijk van Siddhartha in Gandhāra’s Grieks‑boeddhistische beeldtaal –

DSC05412ZürichMuseumRietbergDieHochzeitDesPrinzenSiddharthaPakistanGandharaGebiet3rd4thCentSchieferLeisteen

Zürich, Museum Rietberg, Die Hochzeit des Prinzen Siddhartha, Pakistan, Gandhāra-Gebiet, 3rd or 4th century, Schiefer (Leisteen).


De Gandhāra‑kunst vind ik erg aantrekkelijk.
Vermoedelijk geldt dat voor veel mensen.
De kunstwerken ogen opvallend realistisch.
Ze zijn dat niet altijd.
Dit reliëf is geen foto van de bruiloft van Prins Siddhartha.
Maar dat had het wel kunnen zijn.
Het suggereert een bijna fotografische directheid.

Prins Siddhartha staat hier als een mens tussen mogelijke gasten
en waarschijnlijke bedienden.
Je ziet hem hier als een echte man van vlees en bloed:
hij is de grootste figuur in de groep,
er staat echt iemand
met snor en een krachtig postuur — een opvallend knappe verschijning.

Een andere vermoedelijke reden dat deze kunst zo bij mij
in de smaak valt, is de Grieks-Romeinse invloed.
Die zie je goed in de bovenste zone, in de fries
met in het centrum Boeddha met assistenten.
In de buitenste hoeken van de fries zie je twee mens-dier figuren
die door de paardenbenen en hoeven meteen doen denken aan centauren.
Typische Grieks/Romeinse motieven.

De Boeddha is niet herkenbaar aan
de individuele trekken van de mens Siddhartha.
Maar aan de typische kenmerken van een Boeddha:
– zittend op een verhoogd platform
– met monastiek gewaad, schuin over de borst
– armen in rust op de benen
– gelaat naar de toeschouwer gericht
– typisch cirkelvorm in het haar – de kenmerkende
haaruitstulping (uṣṇīṣa)
– onder bescherming van een veelkoppige nāga‑slang.

Zowel links als rechts, aan de basis van het reliëf,
zitten twee Boeddhistische figuren: monniken, bodhisattva’s, devotanten?
Beide met een aureool.
Volgelingen, heiligen of Boeddha’s:
als bevestiging, illustratie en decoratie?

Dit reliëf combineert boeddhisme met Grieks-Romeinse invloeden
en toont tegelijk de kunsthistorische ontwikkeling
van de Boeddha‑icoon.

DSC05413ZürichMuseumRietbergDieHochzeitDesPrinzenSiddharthaPakistanGandharaGebiet3rd4thCentSchieferLeisteen Detail

Das relief zeigt die Hochzeit des Prinzen Siddhartha. Der zukünftige Buddha ist in der mitte deutlich zu erkennen, während rechts van ihm ein Priester Blumen wirft und die Braut and der hand führt.

Het reliëf toont het huwelijk van prins Siddhartha. De toekomstige Boeddha is in het midden duidelijk te herkennen, terwijl rechts van hem een priester bloemen werpt en de bruid bij de hand leidt.

Verder vermeldt de zaaltekst dat het reliëf een
gift betreft van de Elisabeth de Boer‑Stiftung.
Bij Museum Rietberg maakt me dat extra nieuwsgiering.
Wat ik er over kon vinden was niet zo veel.
Samenvattend:

De schenking werd gedaan door de Elisabeth de Boer‑Stiftung, een in Zürich gevestigde stichting die tussen 1977 en 2003 actief was. Hoewel de naam van de oprichtster duidelijk op een Nederlandse herkomst wijst, is over haar persoon en motieven weinig publiek bekend. Voor Gandhāra‑kunst uit deze periode geldt in het algemeen dat er risico’s bestaan rond illegale opgravingen en internationale kunsthandel, maar er zijn geen aanwijzingen voor enige relatie met nazi‑verleden of roofkunst. De documentatie van de stichting bevindt zich in het Stadtarchiv Zürich en wordt pas na 2033 volledig openbaar, waardoor verdere verificatie van de herkomst op dit moment beperkt blijft.

DSC05414ZürichMuseumRietbergDieHochzeitDesPrinzenSiddharthaPakistanGandharaGebiet3rd4thCentSchieferLeisteen ToekomstigeBuddhaDSC05415ZürichMuseumRietbergDieHochzeitDesPrinzenSiddharthaPakistanGandharaGebiet3rd4thCentSchieferLeisteenTxt


India 24/25: Delhi, dag 5 – National Museum V

Groter dan het huidige India, lange geschiedenis over vele rijken

Het blogbericht wat je nu leest, vervolgt de wandeling door het
National Museum in New Delhi.
Er is zoveel te zien, de voorwerpen bestrijken een enorme geschiedenis,
in tijd, in geografie, in religie en bestuursvormen.
Één ding hebben veel voorwerpen gemeen:
ze kunnen heel mooi zijn.
Geniet met mij mee.

DSC01218IndiaNewDelhiNationalMuseumMoustachedMaleHeadEvidentMauryanPolishAndAbsenceOfJewellerySarnathChunarSandstone3rd-2ndCentBC

India, New Delhi, National Museum, Moustached male head, evident(ly) Mauryan polish and absence of jewellery, Sarnath, chunar sandstone, 3rd – 2nd century BC.


DSC01217IndiaNewDelhiNationalMuseumTheMauryanDynasty4th-3rdCenturyBCETxtDSC01214IndiaNewDelhiNationalMuseumRiderOnAnElephantMathuaUttarPradeshTerracottaAccNo83125

Rider on an elephant, Mathura, Uttar Pradesh, terracotta.

DSC01215 01 IndiaNewDelhiNationalMuseumRiderOnAnElephantMathuaUttarPradeshTerracottaAccNo83125DSC01215 02 IndiaNewDelhiNationalMuseumRiderOnAnElephantMathuaUttarPradeshTerracottaAccNo83125 Detail

Het oog van de olifant is zo leuk.


DSC01220 01 IndiaNewDelhiNationalMuseumElephantsCarryingBudhasRelicsCopingStoneFromBhahutStupaRailingShunga2ndCentBCEMadhyaPradeshCarvedSandstoneAccNo68 168

Elephants carrying Buddha’s relics, coping stone from Bharhut stupa railing, Shunga, 2nd century BCE, Madhya Pradesh, carved sandstone.

DSC01220 02 IndiaNewDelhiNationalMuseumElephantsCarryingBudhasRelicsCopingStoneFromBhahutStupaRailingShunga2ndCentBCEMadhyaPradeshCarvedSandstoneAccNo68 168


DSC01222 01 IndiaNewDelhiNationalMuseumAmaravathiStupasIllustrationCasingSlabSatavahana1st-2ndCentCEAndhraPradeshCarvedLimestoneAccNO70L2

Amaravathi stupa’s illustration, casing slab, Satavahana, 1st – 2nd century CE, Andhra Pradesh, carved limestone.

DSC01222 02 IndiaNewDelhiNationalMuseumAmaravathiStupasIllustrationCasingSlabSatavahana1st-2ndCentCEAndhraPradeshCarvedLimestoneAccNO70L2 OpbouwTonenRechts

De gelaagde structuur is heel mooi. Daarom hierboven een detail van het centrale deel van de voorstelling, in de hoop dat zo de opbouw beter te zien is.


DSC01224IndiaNewDelhiNationalMuseumYakshaSunga2ndCentBCAminHaryanaStoneAccNoM16-1

Yaksha, Shunga, 2nd century BC, Amin, Haryana, stone.

DSC01225IndiaNewDelhiNationalMuseumYakshaSunga2ndCentBCAminHaryanaStoneAccNoM16-1DSC01226IndiaNewDelhiNationalMuseumYakshaSunga2ndCentBCAminHaryanaStoneAccNoM16-1


DSC01228 01 IndiaNewDelhiNationalMuseumAmorousCoupleSunga2ndCentBCAminHaryanaStoneAccNoM16-2 121cmH43W33-5D

Amorous couple, Shunga, 2nd century BC, Amin, Haryana, stone. Om een idee te geven dit voorwerp is 121 cm hoog, 43 cm breed en 33,5 diep.

DSC01228 02 IndiaNewDelhiNationalMuseumAmorousCoupleSunga2ndCentBCAminHaryanaStoneAccNoM16-2 121cmH43W33-5D Detail


DSC01230IndiaNewDelhiNationalMuseumBuddhaHeadGandhara2nd-3rdCentADAccNo62 233

Buddha head, Gandhara, 2nd – 3rd century AD.


DSC01233IndiaNewDelhiNationalMuseumHeadOfAYouthGandhara2nd-3rdCentAD49 20157

Head of a youth, Gandhara, 2nd – 3rd century AD.


DSC01235 01 IndiaNewDelhiNationalMuseumBuddhaWithNaga-KaliaGandhare2ndCentADStoneAccNo69 140

Buddha with Naga-Kalia, Gandhare, 2nd century AD, stone.

Voorstellingen als deze vind ik persoonlijk erg mooi maar
zijn ook druk. Er gebeurt veel, al is de voorstelling
niet naturalistisch. Het is geen foto.
Het is een gecomponeerd beeld.
Een beetje zoals de middeleeuwse schilderijen dat kunnen zijn.
Maar dan vanuit een andere tijd en cultuur.

In het midden, de grootste figuur, dat is natuurlijk Boeddha.
Naast zijn plaats in de voorstelling en zijn grootte maakt
de aureool meteen duidelijk dat dit
de belangrijkste persoon is.
Er is nog een kleinere persoon met een aureool.
Die staat helemaal links, het hoofd ontbreekt helaas.

Het kleed van Boeddha is ook anders dan bij de andere personen
in het tafereel. Die hebben korte mouwen en wanneer hun kleding
het hele lichaam bedekt,
lijkt er een koord om hun middel te zijn aangebracht.

Boeddha kijkt naar rechts.
Zijn houding suggereert dat hij spreekt en
dat de mensen rechts van hem naar hem luisteren.
Tegelijkertijd lijkt hij iets te schenken:
in zijn linkerhand houdt hij een ovaal voorwerp.

Rechts, onder een boom, zijn drie personen te zien.
Mogelijk is dit de bodhi-boom,
symbool van verlichting in het boeddhisme.
De drie karakters kijken op naar Boeddha en lijken hun
handen gevouwen te hebben.
De drie personen lijken achter een railing te staan die hun wereld
apart zet van de wereld waar Boeddha zich in beweegt.
Het zijn de kleinste personen in de voorstelling. Dan heb ik
het niet per se over hun fysieke grootte
maar ze zijn de minst belangrijke personen in de voorstelling.

Rechts van de personen zien we een slang, die, als we de
richting van zijn kop volgen, naar de boom lijkt te kijken
of er misschien naar toe gaat.

Volgens de zaaltekst gaat het hier om Naga-Kalia.
Hier wordt niet het dier ‘slang’ bedoeld maar
een bovennatuurlijk wezen dat vaak de Boeddha erkent en beschermt.

De personen achter Boeddha, dus links van hem, zijn
waarschijnlijk volgelingen of koninklijke figuren.
Één van hen draagt iets in zijn hand die hij schuin naast
zijn hoofd houdt.
Is dat een manier van dragen of dreigt hij te gooien?

Al deze figuren staan onder een dak en naast een pilaar
die je aan de rechterkant ziet.
Het lijkt wel een Grieks-Romeinse tempel en dat sluit
aan bij de invloed van Alexander de Grote die met zijn
soldaten die cultuur bracht in het gebied dat ligt
in wat we vandaag Pakistan/Afghanistan noemen: Gandhara.

De kunst van Gandhara was in de tweede eeuw na Christus
op zijn hoogtepunt.
Deze stele uit Gandhāra laat zien hoe kunst
niet alleen een spiegel van de werkelijkheid is,
maar vooral een drager van
geloof, symboliek en culturele vermenging.

DSC01236IndiaNewDelhiNationalMuseumBuddhaWithNaga-KaliaGandhare2ndCentADStoneAccNo69 140TxtDSC01235 02 IndiaNewDelhiNationalMuseumBuddhaWithNaga-KaliaGandhare2ndCentADStoneAccNo69 140 Detail


DSC01237IndiaNewDelhiNationalMuseumJainVotivePlaqueAyagapattaKushana2ndCentADKankaliTilaMathuraUttarPradeshMottledRedSandstoneAccNoJ249

Jain votive plaque (Ayagapatta), Kushana, 2nd centiry AD, Kankali Tila, Mathura, Uttar Pradesh, mottled red sandstone.


Bij een groot aantal van de voorwerpen is een heel verhaal
te vertellen. Bij een voorwerp heb ik dat geprobeerd.
Geniet!

Silk Roads: Tokharistan

Van ‘Tokharistan’ had ik nog nooit gehoord maar het is een
land, een van de vele landen aan de zijderoute.
Eerst nog een voorwerp uit Sogdië of Sogdania.
Niet verder vertellen: op het internet zijn veel mooiere
foto’s van dit voorwerp te zien dan die van mij,
die nu gelijk volgen:

DSC00261LondenBritishMuseumSilkRoadsOssuaryMullaKurganSmarkandReginUzbekistanAD600-700sDSC00262LondenBritishMuseumSilkRoadsOssuaryMullaKurganSmarkandReginUzbekistanAD600-700s

Londen, British Museum, Silk Roads, Ossuary (bewaarplaats voor botten), Mulla Kurgan, Samarkand region, Uzbekistan, AD 600s – 700s.

DSC00263LondenBritishMuseumSilkRoadsChangingBurialPracticesTxtDSC00264LondenBritishMuseumSilkRoadsOssuaryMullaKurganSmarkandReginUzbekistanAd600-700s

De opstelling in het British Museum kwam bij mij over als een opstelling die tot doel had een verhaal over te brengen, een constatering (er is niet één zijderoute, er zijn er meerdere, over land en over zee) uit te leggen maar daarbij waren de voorwerpen ondergeschikt. Vandaar dat soms de voorwerpen heel dicht op elkaar stonden, er geen kaartjes zijn met de details van het voorwerp en de belichting erg dramatisch is. Volgens mij kan dat beter.


DSC00266LondenBritishMuseumSilkRoadsBodhisattvaTokharistanCoridor23Ajina-TepaVakhshValleyTajikistanAD600-700s

Bodhisattva, Tokharistan, Corridor 23, Ajina-Tepa, Vakhsh valley, Tajikistan, AD 600s – 700s.

DSC00267LondenBritishMuseumSilkRoadsLegacyOfGandhranArtTxt


DSC00269LondenBritishMuseumSilkRoadsSculptureOfABuddhistCorridor28Ajina-TepaVakhshValleyTajikistanAD600-700s

Sculpture of a buddhist, Corridor 28, Ajina-Tepa, Vakhsh valley, Tajikistan, AD 600s – 700s.

DSC00268LondenBritishMuseumSilkRoadsKaftanFashionsAcrossEurasiaTxt


DSC00270LondenBritishMuseumSilkRoadsHeadOfABuddhaRoom39Ajina-TepaVakhshValleyTajikistanAD600-700sClay

Head of a Buddha, room 39, Ajina-Tepa, Vakhsh valley, Tajikistan, AD 600s – 700s, clay.

DSC00271LondenBritishMuseumSilkRoadsHeadOfABuddhaTxt


DSC00272LondenBritishMuseumSilkRoadsTorsoOfAKneelingManKala-iKafirniganTajikistanAD600-700s

Torso of a kneeling man, Kala-i Kafirnigan, Tajikistan, AD 600s – 700s.

DSC00273LondenBritishMuseumSilkRoadsHeadOfMaraVakhshValleyTajikistanAD600-700s

Head of Mara, Vakhsh valley, Tajikistan, AD 600s – 700s.

DSC00274LondenBritishMuseumSilkRoadsBuddhistSitesAcrossTokharistanTxt


Alles bij elkaar vond ik het een fantastische ervaring.

Aziatisch brons

DSC00776RijksmuseumAziatischBronsBodhisattvaChinaCa1403-1424VerguldBronsDSC00777RijksmuseumAziatischBronsBodhisattvaChinaCa1403-1424VerguldBrons

Rijksmuseum, Aziatisch Brons, Bodhisattva, China, circa 1403 – 1424, verguld brons.

DSC00778RijksmuseumAziatischBronsBodhisattvaChinaCa1403-1424VerguldBronsTxt


DSC00779RijksmuseumAziatischBronsBuddhaAmida(Amitabba)Japan1716Brons

Buddha Amida (Amitabba), Japan, 1716, brons.

DSC00780RijksmuseumAziatischBronsBuddhaAmida(Amitabba)Japan1716BronsDSC00781RijksmuseumAziatischBronsBuddhaAmida(Amitabba)Japan1716BronsTxt


DSC00784RijksmuseumAziatischBronsBuddhaBahlolMardanDistrictPakistan5deEeuwMessingDSC00785RijksmuseumAziatischBronsBuddhaBahlolMardanDistrictPakistan5deEeuwMessing

Buddha bahlol, Mardan District, Pakistan, 5de eeuw, messing.

DSC00786RijksmuseumAziatischBronsBuddhaBahlolMardanDistrictPakistan5deEeuwMessingTxt


Argus in China

Het laatste bericht over de tentoonstelling
‘Gandhara heritage along the Silk Road’ in het
Provincial Museum of Gansu in Lanzhou (september 2023).

De schrijfwijze van de Boeddhistische begrippen en namen
op de informatiebordjes bij de voorwerpen lijken allemaal
het Sanskriet te volgen. Alleen heb ik niet al die
bijzondere lettervarianten gehanteerd.

DSC07791ArgusInChinaLanzhouProvincialMuseumOfGansuTheBuddha'sDescentFromTheTrayastrimsa2nd-3rdCenturyPeshawarMuseumGreySchist

In één beeld zie je hier drie momenten in het verhaal ‘The Buddha’s descent from the Trayastrimsa’: China, Lanzhou, Provincial Museum of Gansu, 2nd – 3rd century, Peshawar Museum, grey schist.

DSC07792ArgusInChinaLanzhouProvincialMuseumOfGansuTheBuddha'sDescentFromTheTrayastrimsa2nd-3rdCenturyPeshawarMuseumGreySchistTxt


DSC07793 01ArgusInChinaLanzhouProvincialMuseumOfGansuTheSevenBuddha'sOfThePastAndTheMaitreyaBodhisattva2nd-3rdCenturyGandharaDistrictPeshawarMuseumSchist

The Seven Buddhas of the Past and the Maitreya bodhisattva, 2nd – 3rd century, Gandhara District, Peshawar Museum, schist. Af en toe gaat het mis met het nemen van een foto van het tekstbordje daarom de tekst uitgetikt.

This work shows a combination of the Seven Buddhas of the past and the future Buddha Maitreya. Six of the Seven Buddhas, all in Buddha features, can be observed in the fragmented stone carving, body wrapped in an overrobe (Samghati) or right shoulder and arm exposed, standing evenly spaced; Maitreya, as the future Buddha, is still bodhisattva, therefore stands on one side, dressed in Bodhisattva attire. All seven Buddha’s and Maitreya perform Abhayamudra. The inscription on the front of the rectangular pedestal means “Offerings to all Buddhas”.

The Seven Buddhas of the past refer to Sakyamuni and the six Buddhas that preceded his appearance in the world, namely Vipasyin, Sikhim, Visvabhu, Krakucchandra, Kanakamuni, Kasyapa.

DSC07793 02ArgusInChinaLanzhouProvincialMuseumOfGansuTheSevenBuddha'sOfThePastAndTheMaitreyaBodhisattva2nd-3rdCenturyGandharaDistrictPeshawarMuseumSchist


DSC07795ArgusInChinaLanzhouProvincialMuseumOfGansuTheBuddhaInAbhayaMudra4th-5thCenturyNationalMuseumOfPakistanKarachiSchist

The Buddha in abhaya mudra, 4th – 5th century, National Museum of Pakistan, Karachi, schist.


DSC07797ArgusInChinaLanzhouProvincialMuseumOfGansuHeadOdBodhisattva2nd-3rdCenturyNationalMuseumOfPakistanKarachiSchist

Head of bodhisattva, 2nd – 3rd century, National Museum of Pakistan, Karachi, schist.

DSC07798ArgusInChinaLanzhouProvincialMuseumOfGansuHeadOdBodhisattva2nd-3rdCenturyNationalMuseumOfPakistanKarachiSchistTxt


DSC07799GandharaArt


DSC07804ArgusInChinaLanzhouProvincialMuseumOfGansuBodhisattvaMaitreya2nd-3rdCenturyPeshawarDistrictNationalMuseumOfPakistanKarachoSchist

Bodhisattva Maitreya, 2nd – 3rd century, Peshawar District, National Museum of Pakistan, Karachi, schist.

DSC07805ArgusInChinaLanzhouProvincialMuseumOfGansuBodhisattvaMaitreya2nd-3rdCenturyPeshawarDistrictNationalMuseumOfPakistanKarachoSchistTxt


Argus in China

Weer een vervolg op die mooie Gandhara-kunst.
Ik zag deze collectie in het Provincial Museum of Gansu in Lanzhou.

DSC07736ArgusInChinaLanzhouProvincialMuseumOfGansuFragmentOfACanopyDepictingFourKinnarasAmongLotus2nd-3rdCenturyPeshawarDistrictNationalMuseumOfPakistanKarachiGraySchist

China, Lanzhou, Provincial Museum of Gansu, Fragment of a canopy depicting four kinnaras among lotus, 2nd – 3rd century, Peshawar District, National Museum of Pakistan, Karachi, grey schist.

DSC07737ArgusInChinaLanzhouProvincialMuseumOfGansuFragmentOfACanopyDepictingFourKinnarasAmongLotus2nd-3rdCenturyPeshawarDistrictNationalMuseumOfPakistanKarachiGraySchistTxt


DSC07738ArgusInChinaLanzhouProvincialMuseumOfGansuADonorFigureWithACandle2nd-3rdCenturySwatDistrictNationalMuseumOfPakistanKarachiSchistDSC07739ArgusInChinaLanzhouProvincialMuseumOfGansuADonorFigureWithACandle2nd-3rdCenturySwatDistrictNationalMuseumOfPakistanKarachiSchistTxt

A donor figure with a candle, 2nd – 3rd century, Swat District, National Museum of Pakistan, Karachi, schist.


DSC07740ArgusInChinaLanzhouProvincialMuseumOfGansuKissScene3rd-4thCenturyButkaraSwatDistrictSwatMuseumSoapStone

Kiss scene, 3rd – 4th century, Butkara, Swat District, Swat Museum, soap stone.

DSC07741ArgusInChinaLanzhouProvincialMuseumOfGansuKissScene3rd-4thCenturyButkaraSwatDistrictSwatMuseumSoapStoneTxt


DSC07742ArgusInChinaLanzhouProvincialMuseumOfGansuMonkHoldingALamp2nd-3rdCenturyPeshawarDistrictNationalMuseumOfPakistanKarachiSchistBhiksuDharmadeva'sStatue

Monk holding a lamp, 2nd – 3rd century, Peshawar District, National Museum of Pakistan, Karachi, schist. Op de voet staat: ‘Bhiksu Dharmadeva’s statue’.

DSC07743ArgusInChinaLanzhouProvincialMuseumOfGansuMonkHoldingALamp2nd-3rdCenturyPeshawarDistrictNationalMuseumOfPakistanKarachiSchistBhiksuDharmadeva'sStatueTxt


Wikipedia:

bhikṣu, commonly translated as “monk,” has at least three possible meanings:
(1) someone who begs;
(2) someone who has taken the highest level of Buddhist ordination; and
(3) someone who has destroyed mental afflictions.

DSC07744 01ArgusInChinaLanzhouProvincialMuseumOfGansuBenefactorWithcylindricalReliquary2nd-3rdCenturyGandharaDistrictSwatMuseumSchist

Benefactor with cylindrical reliquary, 2nd – 3rd century, Gandhara District, Swat Museum, schist.

DSC07744 02ArgusInChinaLanzhouProvincialMuseumOfGansuBenefactorWithcylindricalReliquary2nd-3rdCenturyGandharaDistrictSwatMuseumSchistDSC07745ArgusInChinaLanzhouProvincialMuseumOfGansuBenefactorWithcylindricalReliquary2nd-3rdCenturyGandharaDistrictSwatMuseumSchistTxt


DSC07746 02ArgusInChinaLanzhouProvincialMuseumOfGansuLoveSceneAndVihara1st-2ndCenturyButragSwatDistrictSwatMuseumGreySchistDSC07746 01ArgusInChinaLanzhouProvincialMuseumOfGansuLoveSceneAndVihara1st-2ndCenturyButragSwatDistrictSwatMuseumGreySchist

Love scene and Vihara (Buddhist temple), 1st – 2nd century, Butrag, Swat District, Swat Museum, grey schist.

DSC07747ArgusInChinaLanzhouProvincialMuseumOfGansuLoveSceneAndVihara1st-2ndCenturyButragSwatDistrictSwatMuseumGreySchistTxt


DSC07748ArgusInChinaLanzhouProvincialMuseumOfGansuAmorinoTeasingALion2nd-3rdCenturyRamdasCollectionRawalpindiNationalMuseumOfPakistanKarachiGreySchist

Amorino (mythical figure) teasing a lion, 2nd – 3rd century, Ramdas Collection (een verzameling sculptures left by Shri Ramdas, an antique dealer of Rawalpindi who migrated to India in 1947), Rawalpindi, National Museum of Pakistan, Karachi grey schist. #notalion.

DSC07749ArgusInChinaLanzhouProvincialMuseumOfGansuAmorinoTeasingALion2nd-3rdCenturyRamdasCollectionRawalpindiNationalMuseumOfPakistanKarachiGreySchistTxt

De tekst is waarschijnlijk niet leesbaar. Daarom: The relief shows a male lion crouching on the ground with his head raised; an amorino is riding the lion mischievously. The French scholar Alfred Foucher described this image as ‘a statue of Eros on a lion in heat’. In Hesiod’s Theogoney, Eros os the primordial god born after Chaos, Gaia, and Tartarus, who inspired the fertility of the gods.


Wikipedia:

The Theogony i.e. “the genealogy or birth of the gods” is a poem by Hesiod (8th–7th century BC) describing the origins and genealogies of the Greek gods, composed c. 730–700 BC. It is written in the Epic dialect of Ancient Greek and contains 1022 lines. It is one of the most important sources for the understanding of early Greek cosmology.

Alfred Charles Auguste Foucher (1865–1952), was a French scholar, who argued that the Buddha image has Greek origins. He has been called the “father of Gandhara studies”,

Argus in China

DSC07722ArgusInChinaLanzhouProvincialMuseumOfGansuEarPendant1stCenturyBCSilkapTaxilaaxilaMuseumGold

China, Lanzhou, Provincial Museum of Gansu, Ear pendant, 1st century BC, Silkap, Taxila, Taxila Museum, gold. Bijzonder voorwerp. Een bloedzuiger, dat is de vertaling van het Engelse woord ‘leech’. Zou niet mijn eerste keuze zijn om er een oorbel van te maken maar het resultaat mag er zijn!

DSC07723ArgusInChinaLanzhouProvincialMuseumOfGansuEarPendant1stCenturyBCSilkapTaxilaaxilaMuseumGoldTxt


DSC07724ArgusInChinaLanzhouProvincialMuseumOfGansuCultOfTheTriratna2nd-3rdCenturyTakht-i-BahiMardanDistrictPeshawarMuseumSchist

Cult of the Triratna, 2nd – 3rd century, Takht-i-Bahi, Mardan District, Peshawar Museum, schist. ‘Takht-i-Bahi’ is de naam van een Buddhistisch klooster.


Wikipedia:

The Triratna is a Buddhist symbol, thought to visually represent the Three Jewels of Buddhism (the Buddha, the Dhamma and the Sangha).

DSC07725ArgusInChinaLanzhouProvincialMuseumOfGansuCultOfTheTriratna2nd-3rdCenturyTakht-i-BahiMardanDistrictPeshawarMuseumSchistTxt


DSC07726ArgusInChinaLanzhouProvincialMuseumOfGansuCultOfTheRelicStupas2nd-3rdCenturyTakht-i-DahiMardanDistrictPeshawarMuseum

Het was een enorm geluk dat ik de kans had deze tentoonstelling te bezoeken. Het is voor mij weer een hele nieuwe iconografie. Cult of the relic stupas, 2nd – 3rd century, Takht-i-Bahi, Mardan District, Peshawar Museum.

DSC07727ArgusInChinaLanzhouProvincialMuseumOfGansuCultOfTheRelicStupas2nd-3rdCenturyTakht-i-DahiMardanDistrictPeshawarMuseumTxt


DSC07728ArgusInChinaLanzhouProvincialMuseumOfGansuWorshippingEnthronedTurbanOfSiddhartha2nd-3rdCentruryGandharaDistrictPeshawarMuseumSchist

Worshipping of the enthroned turban of Siddhartha, 2nd – 3rd centrury, Gandhara District, Peshawar Museum, schist. In plaats van Boeddha zelf af te beelden kun je ook een symbool dat nauw met hem verbonden is afbeelden, zoals zijn tulband. Dit is een gewoonte in meerdere religies.

DSC07729ArgusInChinaLanzhouProvincialMuseumOfGansuWorshippingEnthronedTurbanOfSiddhartha2nd-3rdCentruryGandharaDistrictPeshawarMuseumSchistTxt


DSC07730ArgusInChinaLanzhouProvincialMuseumOfGansuTheBuddha'sDescentFromTheTrayastrimsa1st-2ndCenturyButkaraIMingoraSwatDistrictSwatMuseumGreenSchist

The Buddha’s descent from the Trayastrimsa, 1st – 2nd century, Butkara I, Mingora, Swat District, Swat Museum, green schist. Trayastrimsa is eenvoudig gezegd een van de 6 hemelse ruimtes in het Boeddhisme. De voetstappen onder aan de middelste ladder zijn die van Boeddha.

DSC07731ArgusInChinaLanzhouProvincialMuseumOfGansuTheBuddha'sDescentFromTheTrayastrimsa1st-2ndCenturyButkaraIMingoraSwatDistrictSwatMuseumGreenSchistTxt


DSC07732ArgusInChinaLanzhouProvincialMuseumOfGansuPrincelyFigureWithABunchOfLotusFlowers2nd-3rdCenturyIslamabadMuseumSchist

Princely figure with a bunch of lotus flowers, 2nd – 3rd century, Islamabad Museum, schist.

DSC07733ArgusInChinaLanzhouProvincialMuseumOfGansuPrincelyFigureWithABunchOfLotusFlowers2nd-3rdCenturyIslamabadMuseumSchistTxt


DSC07734ArgusInChinaLanzhouProvincialMuseumOfGansuReliefWothADonor1st-2ndCenturyButkaraSwatDisctrictSwatMuseumSchist

Relief with a donor, 1st – 2nd century, Butkara, Swat Disctrict, Swat Museum, schist.

DSC07735ArgusInChinaLanzhouProvincialMuseumOfGansuReliefWothADonor1st-2ndCenturyButkaraSwatDisctrictSwatMuseumSchistTxt


Argus in China

IMG_1026ArgusInChinaLanzhouYellowRiver

De Gele Rivier met de boten voor riviercruises en restaurants.


Je kunt via de Zhongshan Bridge de rivier te voet oversteken
en dan een wandeling de heuvel op maken om naar de White Pagode
te gaan.
Alternatief was een kabelbaan. Dat was mijn keuze.

IMG_1028ArgusInChinaLanzhouGreenHopeSculpture

Maar aan de boulevard zag ik een moderne beeldengroep. Als ik de bordjes goed geinterpreteerd heb dan was dat de Green Hope Sculpture. Maar ik ben niet zeker.


IMG_1027ArgusInChinaLanzhouGreenHopeSculpture


DSC07694ArgusInChinaLanzhouYellowRiverCablewayTxt

Waarom weet ik niet, maar dit soort borden met veiligheidsinstructies vind ik altijd interessant. Zouden de mensen die deze borden opstellen niet doorhebben dat je gevoel van veiligheid door deze tekst niet echt wordt verhoogd? Tijd voor de kabelbaan.


DSC07695ArgusInChinaLanzhouYellowRiverFromCabinOfCableway

Dit is het beeld vanachter het raampje in de cabine van de kabelbaan. De baan zal 150 meter hoogteverschil overbruggen. Daarna is het ng een wandeling naar de White Pagode. De route staat niet aangegeven maar je kon eigenlijk niet fout lopen.


DSC07696ArgusInChinaLanzhouYellowRiverFromCabinOfCableway

The Yellow River vanuit de Yellow River Cableway.


DSC07697ArgusInChinaLanzhouYellowRiverCablewayDSC07698ArgusInChinaLanzhouDSC07699ArgusInChinaLanzhou

Het uitzicht vanaf boven. Het is wat beperkt door het weer maar geeft toch een goed beeld van de ligging van Lanzhou.


DSC07700ArgusInChinaLanzhouWhitePagode

Dit is dan de White pagode.


DSC07701ArgusInChinaLanzhouWhitePagodeBronzeBellDSC07702ArgusInChinaLanzhouWhitePagodeBronzeBellTxtDSC07703ArgusInChinaLanzhouBuildingsAroundWhitePagode

De gebouwen bij de pagode waren allemaal gesloten. Het geeft wel een beeld van hoe zo’n complex er uit zag.


DSC07704ArgusInChinaLanzhouWhitePagodeAltijdLeuk

Aan de gebouwen en het platform waarop de pagode stond werd gewerkt.


DSC07705ArgusInChinaLanzhouWhitePagode

De pagode ging moeilijk op de foto door het tegenlicht en de vegitatie tot dicht bij het complex. Daarom is op de eerste foto de top niet helemaal te zien en nu blijft de basis uit zicht.


Na deze pagode ben ik terug gewandeld naar de kabelbaan en ben terug
naar beneden gegaan.
Hiermee leek de ene dag in Lanzhou niet meer dan een overgangsdag,
speciaal om de benen te strekken.
Maar ik besloot een taxi te nemen (met twee jonge Chinese dames die
dezelfde bestemming bleken te hebben) naar het
Provincial Museum of Gansu. Dat bleek een schot in de roos.
Er was een tentoonstelling met kunst uit Gandhara:
Gandhara Heritage along the Silk Road.

Kunstvaria

 photo CharlesBurchfieldUntitledGothicWindowTrees1918WatercolorAndGraphiteOnPaper.jpg

Charles Burchfield, Untitled (Gothic window trees), 1918, watercolor and graphite on paper.

Een soort gotisch raam dat wordt gevormd door bomen.
Prachtige kleuren.


 photo FerdinandHodlerLeMont-BlancAuxNuagesRoses1918.jpg

Ferdinand Hodler, Le Mont-Blanc aux nuages roses, 1918.

Met maar heel weinig verf op het doek.
De Mont-Blanc zie ik niet zo goed.


 photo GandharaGoldenCrownOfLaurels.jpg

Gandhara, Golden crown of laurels.

Gouden lauwerkrans.
Helaas geen aanduiding van de vindplaats of de leeftijd.


 photo GeorgiaOrsquoKeeffeBlackLavaBridgeHanaCoastmdashNo11939OilOnCanvas.jpg

Georgia O’Keeffe, Black lava bridge, Hana Coast-no 1, 1939, oil on canvas.


 photo GoluOneOfTheMastersOfNurpurNurpurRasamanjariSeries1715.jpg

Golu (one of the masters of nurpur), Nurpur Rasamanjari Series, 1715.

‘the masters of nurpur’ zijn bij mij volledig onbekend.
Ook Wikipedia loopt niet over met informatie.


 photo OlafurEliassonRiverbedPhotoAndersSuneBerg.jpg

Olafur Eliasson, Riverbed (Photo Anders SuneBerg).

Olafur Eliasson is een van de weinig kunstenaars
die je iedere keer weer blij verrassen.
Steeds nieuwe dingen.


Rijksmuseum Amsterdam

Afgelopen zaterdag ben ik niet alleen naar De Nieuwe Kerk
in Amsterdam geweest maar ook nin het vernieuwe Rijksmuseum.
Ik was er nog niet geweest na de heropening.

 photo DSC_2935RijksMuseum.jpg

Het was er verschrikkelijk druk: veel toeristen vanwege de kersttijd
en er zijn natuurlijk mensen die vakantie hebben.
Ik had geen kaartje geprint thuis dus in de rij.
Buiten in de regen en kou.
Toen ik eenmaal binnen was zag ik de rijen:
een voor de kaartjesverkoop en een voor de garderobe.
Ik dacht: ‘Deze jongen houdt zijn jas aan’.

 photo DSC_2926KopVanEenBoeddhaGandharaPakistan3eEeuwLeisteen.jpg

Kop van een Boeddha, Gandhara, Pakistan, 3e eeuw, leisteen.

 photo DSC_2927.jpg

Ik had al een tentoonstelling bezocht en wilde me dus beperken tot twee afdelingen:
Aziatische kunst en de eregalerij.
Beide waren een fantastische ervaring.
Het was lang, te lang geleden, maar nu is er die fantastische presentatie.

 photo DSC_2928PortretVanSjahJahan1625-1650BeschilderdAlbastNoordIndia.jpg

Portret van Sjah Jahan, 1625 – 1650, beschilderd albast, Noord-India. Helaas is de foto een beetje bewogen.

 photo DSC_2930.jpg

Een feest voor het oog:
de ‘recente’ aanwinst van de twee levensgrote paleiswachters bijvoorbeeld.
Ga dat zien.

Kunstvaria

Deze keer een heel uitgebreide Kunstvaria.
31 Afbeeldingen.
Eerlijk gezegd komt dat wel omdat er een paar series in zitten.
Zo tref je drie werken aan van Titiaan, twee Indiaase oudheden
van 1 New Yorkse kunstshow, een serie van 4 foto’s van 1 fotograaf
en nog een serie van twee foto’s van een andere.
Als hekkesluiter vier afbeeldingen van een kunstenaar
die met keramiek werkt.
Er zitten weer voldoende werken tussen die wellicht niet door
de Amerikaanse censuur komen. We wachten af.


Anonymous, Mask, Haida people, 1880 – 1850, Mc Cord Museum, ME892.32.2.

De diversiteit is vandaag weer groot.
De eerste afbeelding is van een masker van het Haida-volk.
Noord Amerika.


Bearded head with a knotted turban, Gandhara region, 4th – 6th century, terracotta.

Dit is een werk dat op de particuliere markt te koop is.
Prachtig werk.


Claude Monet, River at Lavacourt, 1879, oil on canvas.

Het lijkt wel of er een kolk in dit schilderij zit.


Dancing Shiva, Eastern India, Bihar or Bengal, 5th – 6th century, terracotta.


Dan Holdsworth, Array, 2006, C-type print.

Dan Holdsworth, Untitled 09, 2003, C-type print.

Deze eerste twee foto’s van Dan Holdsworth zijn al wat ouder.
De volgende twee zijn van een recent project.
De fotograaf schrikt niet terug voor het digitaal bewerken van de foto’s
maar de originele afbeelding blijft bewaard.

Dan Holdsworth, Blackout 07, 2010, C-type print.

Dan Holdsworth, Blackout 22, 2010, C-type print.


Een van de dodemaskers van de Egyptische farao Tutankhamun.

Een gouden, ouwe met een hoge actualiteitswaarde.


Dixie Jewett, Drifter and Stormy Bay, Welded steel and found objects.

Deze werken zijn opgenomen vandaag omdat ik al eerder
werk van Deborah Butterfield heb getoond
die ook moderne beelden van paarden maakt.
En deze zijn toch weer heel anders.


Emil Nolde, Flower garden, 1908, oil on canvas.


Gerrit Dou, An elderly woman seated by a window at her spinning wheel, eating porridge, 1613 – 1675, oil on panel.

Onlangs is er een grote internationale veiling gehouden
waarvan vandaag hier een paar werken te zien zijn.
De meeste zijn verkocht.
Wel een lange titel: een oudere vrouw, gezeten bij een raam
en haar spinnewiel terwijl ze pap eet.
Het volgende werk kwam ook op die veiling.


Giovanni Pietro Rizzoli (called Giampietrino), The Virgin and Child by a window, “Madonna of the cherries”, 1495 – 1540, oil on panel.


Henri Cartier-Bresson, Natchez, Mississippi.

Tweemaal Henri Cartier-Bresson. Wat een fotograaf!

Henri Cartier-Bresson, Pavement school.

Jacqueline Humphries, Untitled, 2010, oil on canvas.


Louise Bourgeois, Eugenie Grandet, 2009, gouache sur papier.

Twee vrouwenportretten achter elkaar.


Lucas Cranach II, Portrait of a lady three quarter lenght in a green velvet and orange dress and a pearl embroidered black hat, Wittenberg, 1515 – 1586.

Portret van een vrouw, driekwart van haar volle lengte,
in een groen fluweel en oranje jurk en een met parels
geborduurde, zwarte hoed.


Luc Tuymans, Still life, 2002, oil on canvas.

Was al eerder te zien hier(?)


Pablo Picasso, Woman at the mirror, 1912 – 1950, Feder, sandpapier auf zink.


Paolo Veronese, Venus Cupid and Mars, about 1580, oil on canvas.


Tintoretto (Jacopo Robusti), Christ carried to the tomb, 1565, oil on canvas.


Titian, Sacra conversazione, The Madonna and Child with Saints Luke and Catherine of Alexandria, 1560.

Titian, Self portrait, about 1560, oil on canvas, transferred to panel.

Titiaan: zelfportret met wat vreemde handjes.

Titian (Tiziano Vecellio), Venus rising from the sea, “Venus Anadyomene”, about 1520, oil on canvas.


Ville Lenkkeri, Sergey in the bottle house, 2007.

Verhaal bij deze foto was dat de man zijn familie beloofd had
twee jaar lang geen fles meer aan te raken.
Vandaar dat hij in dit huis dat bestaat uit flessen
drinkt uit de theepot.
Maar of dat waar is………


Warren Mather, Commonwealth Avenue, clay and photographic techniques.

Viermaal fotografisch keramiek.

Warren Mather, Commonwealth Avenue (detail).

Warren Mather, Sycamore.

Warren Mather, Sycamore (detail).


William Kentridge, drawing for the film “Sobriety, Obesity, Growing Old”, Soho and Mrs Eckstein in pool, 1991, charcoal and pastel on paper.