Dit beslagstuk stond in mij vorige bericht. Het stuk heet ‘…met leeuwen’. Ik gaf al aan dt ik het meer op vossen vond lijken. Nu lees ik op pagina 44 van het boek bij de tentoonstelling dat de archeologen nu, dit een ‘#notalion’ noemen. Dus geen leeuw. Vreemd, maar reden genoeg om er weer even bij stil te staan.
Het boek dat verschenen is bij de tentoonstelling Het jaar 1000. Annemarieke Willemsen, Het jaar 1000 – Nederland in het midden van de Middeleeuwen.
Florence is prachtig. De stad, de ligging, de kunst.
Maar tussen de hoogtepunten zie je ook de ‘uitwassen’.
Over the top.
Vandaag in dit bericht een voorbeeld van de hand
van Luca Giordano.
Maar eerst nog een paar voorbeelden uit een ruimte
waarin verschillende voorbeelden van ‘Maria met kind’
te zien zijn.
Florence, Palazzo Medici Riccardi. Maker en onderwerp onbekend. Ik was waarschijnlijk moe en maakte geen foto’s van de beschrijving van deze werken. Maar bij dit werk vond ik het dorstlessende hondje leuk.
Florence, Palazzo Medici Riccardi. Maker en onderwerp onbekend maar dit is wel een Madonna met kind. Waarschijnlijk met de jonge Johannes de Doper.
Palazzo Medici Riccardi, Filippo Lippi, Madonna and Child, circa 1466 – 1469, tempera on panel. Op de achterkant van dit paneel schijnt een schets te staan van Fra Filippo Lippi. Maar dat is mij ontgaan.
The painting was found by art historian Giuseppe Poggi in 1907 in the psychiatric hospital of San Salvi in Florence. There are several theories about the provenance of the panel: Poggi assigned it to the Villa of Castelpulci, owned by the Riccardi family, who bought Palazzo Medici in 1655. According to another, the Madonna was instead part of the original decoration of the palace.
After having been acquired by the Italian state, it was moved to Palazzo Medici-Riccardi, where now is displayed in the Hall of the Triumphs and Arts in the first floor, near the gallery of Luca Giordano.
Maar dan loop je verder en zie je een enorme zaal met een plafond
beschilderd met voorstellingen die helemaal ‘over the top’ zijn
naar mijn smaak: Luca Giordano.
Een aaneenschakeling van figuren uit de Romeinse mythologie in
de wolken in combinatie met (exotische) dieren. Met als hoogtepunt (?)
de Olympus met daarop leden van de Medici-familie.
Palazzo Medici Riccardi, Luca Giordano, Galleria Riccardiana.
Neptunis.
De Styx / Acheron.
Met onder andere een struisvogel…
…of een olifant.
Mercurius / Hermes en nog een groot aantal andere mythologische figuren.
Atlas.
Luca Giordano, The apotheosis of the Medici, 1683 – 1685.
Galleria Riccardiana.
Naar mijn gevoel probeert de tentoonstelling (de maker Annemarieke Willemsen)
steeds een onderwerp aan te snijden, er een uitspraak over te doe, om
die vervolgens te onderbouwen met (archeologische) vondsten uit de tijd.
Nederland bestond in het jaar 1000 niet, wel woonden er mensen die probeerden
rond te komen zoals mensen dat in 2024 nog steeds doen.
Misschien wat minder mensen maar hun taal, cultuur en de plaats waar
ze woonden was volop in ontwikkeling. Net als vandaag.
Rijksmuseum van Oudheden, Het jaar 1000, Leidse Willeram, manuscript op perkament, Abdij van Egmond, circa 1100.
Oorkonde van Roomskoning Hendrik II voor Abdij van Thorn. De oorkonde verleent marktrecht en tolrecht en stelt het rechtsgebied vast. Perkament met waszegel. Geschreven in Mainz op 5 juni 1007.
Het monogram is een soort van puzzel (voor mij in ieder geval). Het geeft de naam weer van Hendrik II.
Versiering/aanhef van de oorkonde.
Stamper voor in een vijzel met vier gezichten, 1000 – 1200, tufsteen, Heel (Gemeente Maasgouw).
Fibula (mantelspeld) met kruisiging, 800 – 1100, brons & email, Den Bosch.
Beslagstuk met leeuwen (persoonlijk zie ik er meer vossen in), 950 – 1050, brons, Schouwen.
Oorkonde van Hendrik IV over de schenking van Bruoche (Broekerhof) aanhet Sint Pieterskapittel in Utrecht, perkamenten manuscript met een fragment van een waszegel. Geschreven in Worms op 23 mei 1076.
Het fragment van de waszegel.
Het monogram van Hendrik IV.
Gisteren kon ik de Frans Hals-tentoonstelling bezoeken
in het Rijksmuseum in Amsterdam.
Maar voordat ik daar ging kijken bezocht ik nog snel
even de eerste ruimte van het Aziatisch Paviljoen.
Dat doe ik eigenlijk altijd.
Met de metro, richting zuid.
Dit was mijn Ommetje in Amsterdam.
Rijksmuseum, Uma of Parvati, India, Tamil Nadu, brons, 15-16e eeuw. Voorzijde.
Daar moet ik devolgende keren beter op letten. Geen idee wat de schijf aan de achterzijde van het hoofd is.
Dit beeld was al vaker op mijn blog te zien: Shiva Nataraja, India, Tamil Nadu, brons, 12de eeuw, Chola stijl.
Al die armen en handen. Prachtig.
Vrouwlijke natuurgeest, India, Uttar Pradesh, Mathura, zandsteen, 2de eeuw.
Misschien wel het meest aandoenlijke voorwerp op de tentoonstelling.
Een houten lader die in een waterput is teruggevonden.
Een lader van mogelijk meer dan 1000 jaar oud!
Rijksmuseum van Oudheden in Leiden, Het jaar 1000, Ladder met vijf sporten uit een waterput, 986 – 1020, essenhout, Maasdijk.
De tentoonstelling toont een aantal restanten van oude (Viking) schepen. Maar dat er nog restanden zijn van een boomstamkano uit ongeveer 900. Gevonden in Zeewolde.
De nadruk in dit bericht zal vooral op de munten liggen.
Je ziet die afbeeldingen van Keizers en Koningen wel eens in boeken,
maar in Leiden kun je ze in werkelijkheid zien.
Schat na schat. Prachtig.
Schat met 193 denarii (denarii is meervoud voor denarius) en een vingerring, 900 – 911, zilver, Midlum (bij Harlingen in Friesland).
Zilverkleurige, spiegelende kaartjes met toelichtingen doen het niet goed op foto’s. Zeker niet als er ook nog schaduwen op vallen. Heb dit kaartje zoveel mogelijk leesbaar gemaakt.
Schat met 29 penningen van onder andere Otto en Bruno, geslagen in Tiel of Nijmegen, 936 – 975, zilver, Grave.
Helaas geeft het RMO vooral publieksboeken uit bij hun tentoonstellingen. Misschien lezen die wel beter weg dan een catalogus die ieder voorwerp op de tentoonstelling beschrijft maar als naslagwerk is zo’n publieksboek van beperkte waarde.
Maar wie nou op welke munt staat kan ik thuis moeilijk achterhalen. Neemt niet weg dat de munten heel leuk zijn om te zien.
Volgens mij is dit Bisschop Koenaard van Zwaben, 1076 – 1099. Bisschoppen hadden in die tijd zowel kerkelijke als wereldlijke macht.
Het jaartal lijkt een beetje willekeurig gekozen maar
de toelichting in de 4-delige podcast en op de
tentoonstelling overtuigd.
Veel voorwerk met een nauwkeurigere datering van de stukken
dan een tijdvak op ‘stijlkenmerken’, leidde tot een
prachtige tentoonstelling.
De vier delen van de podcast verlopen een beetje stroef maar
ze ijn wel informatief. De twee aanvullende podcasts (deel
5en 6) zijn erg dun qua inhoud. Marketing-dun. Je zou zeggen:
‘dat heeft zo’n tentoonstelling toch niet nodig’.
Rijksmuseum van Oudheden, Kistje met vlechtwerk en dieren, Maastricht, Schatkamer van de Sint-Servaasbasiliek, 1000 – 1100, ivoor.
De strukken in de eerste vitrine maken meteen veel indruk. Jachthoorn ‘Olifant’ met jachtscenes en vlechtwerk uit de Mariakerk in Utrecht, 1000 – 1100, ivoor, gemaakt in Zuid Italie. Direct valt je ook niet alleen op de mooie stukken maar ook op de internationale dimensie.
Reliekhoorn met beslag met dieren en maskers, Maastricht, Onze-Lieve-Vrouwebasiliek, 900 – 1000, runderhoorn en zilver (Uiteindes zijn uit de 19e eeuw).
Fragmenten textiel met leeuwen uit de ‘Noodkist’met de botten van Sint Servaas, 900 – 1000, gemaakt van zijde in Centraal Azië.
De tentoonstelling gaat je versteld doen staan.
Ga kijken, de tentoonstelling duurt extra lang.
Of hoe deze blog in het oog om de volgende afleveringen
bij te kunnen houden.
In een van de grote paleizen die op mij de indruk van een vesting maken
is een kapel te zien van de Medici-familie. De kapel is helemaal
ingericht rond het thema Kerstmis.
Met een kerstscene als altaarstuk en de overige drie wanden
gevuld met de drie koningen die onderweg zijn van Jeruzalem
naar Bethlehem.
Die stoet van koningen met allerlei mensen die hen begeleiden
is een voorstelling die het midden houdt tussen een jachtpartij
en een processie.
Tussen al die mensen zijn de gelaatstrekken van de Medici zichtbaar
samen met een groot aantal tijdgenoten. Zie ons eens onderweg zijn!
Filippo Lippi, Adoration in the forest (copy), 1459. Deze uitvoering is een kopie. Het origineel is in Berlijn. Maar dit is de gebeurtenis die centraal staat bij Kerstmis: de geboorte van Christus en de presentatie van het kind aan de wereld in de vorm van herders en koningen.
De herders zijn in de kapel ook aanwezig. Benozzo Gozzoli schildert van hen in dit smalle deel van de kapel. Het paleis waarin de kapel zich bevindt is een ontwerp van Michelozzo waarvan in een eerder bericht de bibliotheek te zien was.
Florence, Palazzo Medici Riccardi, architect Michelozzo, schilder van de fresco’s is Benozzo Gozzoli. De fresco’s zijn rond 1459 afgerond. The Magi Chapel, Caspar (waarvoor waarschijnlijk Lorenzo il Magnifico model stond).
Direct achter de koning Casper zien we twee heren met rode mutsen: Cosimo en Piero.
Balthasar.
In de fresco’s is ook plaats voor dieren. Zoals hier bij deze vijver.
De meeste vogels en ook de eens (is dat een vogel?) zijn volgens mij goed gelukt.
Zelf kan ik niet tekenen maar de kop van deze vogel is wel bijzonder.
Het engelenkoor. Een vast onderdeel van veel werken met een religieuze inslag.
Melchior op een ezel.
De kapel moet natuurlijk ook het succes van de Medici-dynastie uitstralen en daar hoort een plafond met veel goud bij. Of je het mooi vindt is waarschijnlijk een kwestie van smaak. Het ontwerp voor het plafond is van Michelozzo die voor de uitvoer van dergelijk werk vaker Pagno di Lapo Portigiano inzette.
De manier waarop de stoet zich haast door de berg heen werkt vind ik grappig.
Een page (bediende) in blauw met een luipaard. De persoon die hier afgebeeld is zou de heerser van nabijgelegen Lucca zijn.
Dat het er allemaal heel luxe uitziet lijkt me duidelijk. De ruimte is behoorlijk indrukwekkend. In september (20 september 2022) mocht je maar een paar minuten in de kapel zijn.
Al die verschillende kleuren herenmaillots vond ik grappig. Soms per been een andere kleur.
Ook als je in Florence naar de uitgang vaneen museum loopt
kom je de meest onwaarschijnlijke kunst tegen.
Je valt steeds van de ene in de andere verbazing.
Het is ongelofelijk.
Toen ik de bibliotheek van Michelozzo di Bartolomeo Michelozzi
uit liep, liep ik weer langs een serie van cellen.
Sommige met, andere zonder decoratie.
Florence, Museo di San Marco, een cel. Bijvoorbeeld deze kerstvoorstelling. Deze keer niet met de herders of de drie koningen maar met Dominicus (vermoed ik). De stichter van de orde waarvoor dit klooster was.
Of anders deze heel serene Avé Maria of Annunciatie. Die vleugel van die engelen. Dat was me eerder nooit opgevallen. Zo kleurrijk.
Volgens Google translate zegt dit ons:
Due este di leone destinate al fregio del cornicione della cupola di
Santa Maria del Fiore
realizzato su uno degli otto lati da baccio d’agnolo entro il 1515Twee leeuwenkoppen bestemd voor de fries van de kroonlijst van de koepel van
Santa Maria del Fiore (de kathadraal van Florence)
gemaakt op een van de acht zijden door Baccio d’Agnolo in 1515
Die Baccio d’Agnolo was voor mij een onbekende.
Gelukkig is er Wikipedia.
Dan loop je de souvenirwinkel in en zie je dit grote fresco van een Laatste Avondmaal. Het heeft prachtige details. Vooral de vogels nodigen uit het eens goed te bekijken. Een paar details.
Een pauw en een aantal kleinere vogels.
De rand van het tafelkleed.
Wat kersen en een stuk brood.
Een laatste blik op de binnenplaats.
De dag verliep zoals iedere moderne dag: met app-jes:
Het theater informeert over verkeersproblemen en later zegt het de proloog af. Dat was wel jammer want toen ik mijn kaartje kocht was er wel sprake van de voorstelling en een introductie. Maar over een proloog werd niets gezegd. Pas in de mail, een dag voor de voorstelling werd gesproken over de proloog. Ik was nieuwsgierig maar dat werd meteen de grond in geboord.
De introductie was een inleiding op het verhaal van de opera, de quotes van Bach zoals die door de componist zijn gebruikt voor de muziek van de opera en de thematiek achter de voorstelling.
De voorstelling was ‘JS Bach- De Apocalyps’, een opera ontstaan in de samenwerking van de Bach Vereniging en Opera2Day.
Er is heel veel te vertellen over de opera. Dat is misschien voor mij ook meteen de conclusie: er werd heel veel verteld, misschien wel te veel.
Er is het verhaal over ‘mag/kan je muziek van Bach’ gebruiken
in een opera?
Er is het verhaal over radicalisering, de oorzaken, het verloop.
Er is het historische verhaal van Leiden, Münster en de
Wederdopers.
Er is het verhaal van de Bach Vereniging.
Er is het verhaal van Opera2Day en hun educatieve activiteiten.
Er is het verhaal van Heinrich Gresbeck, leugen of waarheid.
Er is het verhaal op toneel met veel rollen, veel zangers
en acteurs.
Er zijn vast nog een paar verhalen vergeten.
Gevolg was dat het allemaal complexer was dan strikt noodzakelijk.
Als poging muziek van Bach te gebruiken in een opera, was
de avond geslaagd.
Ik heb me prima vermaakt.
Maar wellicht kun je het geheel nog verder optillen door
het verhaal en de scene’s eenvoudiger te maken.
In de opera JS Bach – de Apocalyps, zit een scene waarin we een parodie zien op gebruiken in de katholieke kerk. De parodie was een voorstelling met eenvoudige middelen in een kroeg in Leiden. Een voorstelling in de voorstelling dus. Een heel geslaagd fragment met wat minder zangers en acteurs. Dat had met nog minder mensen ook gewerkt, misschien nog beter.
Tijd voor de voorstelling. Het decor met de maquette van die stad Münster die de verrader van destad maakt om de tegenstander de stad te laten heroveren. De panelen schermen soms een opstelling nog even af voor het publiek en dienen dan even later als stadsmuren.
Solisten, koor en acteurs na afloop.
Het programma. In het boekje werd me vandaag duidelijk waar de proloog vandaan komt. Nu ik het begrijp vind ik het heel erg jammer dat we in Breda geen proloog hadden gisteren.
Toeval bestaat niet maar vandaag zag ik op Twitter een bericht langskomen over Jan van Leiden, de wederdopers en Münster. Boudewijn Steur.
Ga eens kijken!
Never a dull moment.
Toen ik het museum bezocht had ik helemaal geen idee
wat ik daar zoal zou kunnen zien.
Maar de kamer van Savonarola was wel het laatste
waar ik aan gedacht had.
Eerder was ik in Ferrara, daar staat een standbeeld van
Savonarola. Maar kan er zo snel geen foto van vinden.
Savonarola is een vorloper van het protestantisme gezien.
Iemand die een uitgesproken mening had en die ook een
tijd wereldlijke macht had.
In het voormalige klooster zijn een aantal relieken te zien. Of die ook echt van hem geweest zijn is niet altijd met zekerheid te zeggen. Ze lijken wel uit die tijd te zijn.
Florence, Museo di San Marco, Baccio della Porta of Fra Bartolomeo, Portret of Savonarola, circa 1498, oil on wood.
Onbekende schilder / Francesco Rosselli (wellicht?), Savonarola’s execution in Piazza della Signoria, circa 1500, painting on wood.
Een bureau in de stijl van de tijd van Savonarola.
Een houten kruisbeeld. Ook uit die tijd maar niet in bezit geweest van Savonarola. Kijk nog eens goed naar de Calvarieberg waar het kruis in staat.
In het Museo Nazionale di San Marco zijn de cellen te zien
van de geestelijken die in het gebouw woonden waar nu
het museum gevestigd is.
Een reeks voorbeelden.
Romeins soldaat doorsteekt de zijde van Christus. Eerder had ik nog nooit de stroompjes bloed gezien die van het kruis naar de Calvarieberg stromen. In Florence zag ik ze iedere keer.
Driekoningen en de Man van smarten.
De meeste cellen hadden wel een afbeelding.
De tuin van Getsemane.
Florence, Museo di San Marco, Fra Angelico, The Madonna of shadows of Madonna delle ombre, 1450, fresco.
Het laatste voorbeeld.
Gisteren was ik in Amsterdam om de opera Agrippina te zien en horen.
Omdat ik daarvoor naar Amsterdam ging maakte ik van de gelegenheid
gebruik om de tentoonstelling ‘Oog in oog’ in het Allard Pierson te zien.
Het Allard Pierson heeft een fantastische collectie maar zit in
een gebouw dat niet echt geschikt is voor (grote, publieks-)
tentoonstellingen.
Het was er gisteren druk en dat betekent meteen dat mensen te
weinig ruimte hebben om de voorwerpen te bewonderen of
te bestuderen.
Maar als je een geweldige serie mummieportretten wilt zien
en daar niet half Europa voor door kunt/wilt reizen dan is het
Allard Pierson de plaats om dit voorjaar naar toe te gaan.
Dus maakte ik wat foto’s in Amsterdam. Van de opera mag je om
begrijpelijke redenen geen foto’s maken al moet ik zeggen dat de
voorstelling fotogeniek was. Een schijnbaar eenvoudig maar
prachtig decor en belichting, geweldige zangers in fantastische
kleding (top!) en een heel goed orkest.
Daar had ik heel wat foto’s van willen maken. Maar zonder
foto’s was het ook een geweldige ervaring.
Als je dan toch ergens mee moet beginnen dan net zo goed in de metro van Amsterdam.
Een beetje verstopt zit bij de ingang van het Allard Pierson een mooi hek uit 1901. Dit zit aan de rechterkant van de ingang. Of er aan de linkerkant eenzelfde hekwerk zit kon ik niet zien.
Klem tussen de deuren.
Als je net als ik niets weet van de historische Agrippina dan is de
volgende tekst misschien een beginpunt:
Julia Agrippina minor (6 november 15, Oppidum Ubiorum – 19-23 maart 59, Campanië), vanaf 50 Julia Augusta Agrippina genoemd (PIR2 I 641), beter bekend als Agrippina de Jongere of Agrippina minor, was een prominent lid van de Julisch-Claudische dynastie: ze was achtereenvolgens zus (van Caligula), echtgenote (van Claudius) én moeder (van Nero) van de princeps, de keizer van het Romeinse Rijk. Agrippina minor nam ook actief deel aan de dynastieke politiek en zou daarenboven politiek advies geven aan haar echtgenoot Claudius en haar zoon Nero.
Over haar dood:
Hoe Agrippina aan haar einde kwam is onzeker vanwege de historische tegenstrijdigheden in de bronnen, die bovendien anti-Nero zijn. Alle overgeleverde verhalen over de dood van Agrippina spreken zichzelf en elkaar tegen en zijn over het algemeen zeer fantasierijk.
Voor de opera is dit misschien een eerste inleiding:
Agrippina (HWV 6) is an opera seria in three acts by George Frideric Handel with a libretto by Cardinal Vincenzo Grimani. Composed for the 1709–10 Venice Carnevale season, the opera tells the story of Agrippina, the mother of Nero, as she plots the downfall of the Roman Emperor Claudius and the installation of her son as emperor. Grimani’s libretto, considered one of the best that Handel set, is an “anti-heroic satirical comedy”, full of topical political allusions. Some analysts believe that it reflects Grimani’s political and diplomatic rivalry with Pope Clement XI.
Bovenstaande teksten komen van Wikipedia.
“anti-heroic satirical comedy”, voor de Nationale Opera vooral een opera
die komisch is en waarbij de vrouwen de hoofdrol spelen.
Zij trekken aan de touwtjes waarbij ze gebruik maken van al hun kwaliteiten
maar een opera die minder vrolijk afloopt voor Agrippina.
Eerlijk gezegd past de afloop die bedacht is door Barrie Kosky beter
dan het origineel maar het is tegelijk ook wel 2024-moraliserend:
als manipulator trek je uiteindelijk aan het kortste eindje. Dat zou
je bij Putin voorlopig niet zeggen.
Maar het was nog te vroep voor de opera dus eerst Vietnamees gegeten.
Voorafgaand aan de drie en een half durende opera was een inleiding van een half uur. Dan kun je de grote zaal in.
Het Accademia Bizantina neemt plaats. Het is een barokopera en dat zie je aan de samenstelling van het orkest.
Het decor is een toneel op zichzelf dat meerdere vormen zal aannemen tijdens de voorstelling.
Dan is het zo weer 11 uur en kan de reis naar Breda beginnen. Mooie middag en avond en op de tentoonstelling ‘Oog in oog’ kom ik nog terug.
Vandaag een begin met de bibliotheek waar nu onder andere
middeleeuwse liederenboeken te zien waren.
De engel rechts, hadden we gisteren in het bericht al gezien:
Florence, Museo di San Marco, The Library, Zanobi Strozzi, Madonna and Child with four angels – Santa Maria Nuova alterpiece, 1434 – 1439.
Bartolomeo di Antonio Vernucci, C2R, Initial A, The three Marys at the tomb, antiphonary, circa 1440 – 1445, parchment manuscript.
Dit laatste detail is het wapen van De’ Medici.
Battista di Niccolo da Padova, C2V, Initial A, St Francis receiving the stigmata, antiphonary, circa 1440 – 1445, parchment manuscript.
Stevig ingebonden maar ook nog voorzien van metalen beslag op de randen van de band.
Dit voormalig kloostercomplex in Florence is een ongelofelijk
gebouw met verbluffende kunstschatten.
De komende berichten zullen gaan over de zolder!
De zolder is waar de slaapvertrekken, de cellen, van de
kloosterlingen waren. Op de muren werk van oa Fra Angelico.
Het is op dit zolder dat de toegang is tot een bibliotheek.
Niet zomaar een kamer waar boeken werden gezet maar een
ruimte ontworpen door Michelozzo di Bartolomeo Michelozzi
om boeken te bewaren en in te kunnen zien.
De verzameling boeken is verspreid maar de ruimte is
er nog te zien.
In dit bericht een eerste voorsproefje.
Een voorbeeld van een van de gedecoreerde cellen.
Dan de bibliotheek…
…met twee voorbeelden van er zoal te zien was….
Detail van Zanobi Strozzi, Madonna and Child with four angels – Santa Maria Nuova Alterpiece, 1434 – 1439.
Attributed to Zanobi Strozzi, Initial B with St Francis receiving the stigmata, Psalter, circa 1440, parchment manuscript.
Jacob Backer, Predikant Johannes Wtenbogaert, 1638, Museum Catharijneconvent. De naam van de predikant staat op een voorblad van een boek of pamflet dat op dit schilderij te zien is.
Dit is een afbeelding van internet. Het schilderij hing op zo’n manier dat het maken van een foto moeilijk was. Op zich is het schilderij niet zo interessant al zijn er een aantal details die me wel opvielen. Noord Nederland, Een gezin in gebed voor de maaltijd, 1627, Museum Catharijneconvent.
Het aardenwerk, de rode vruchten, de vouwen in het tafellaken en de details van het brood.
Het wel heel werelds zoutvat.
Blozende wangen.
Zwart en wit kant en sierraden aan pols en vinger. Alles bij elkaar een welvarend maar beetje saai gezin.
Peter Paul Rubens, Portret van Anna Anthonis, circa 1615 – 1616, olieverf op paneel. The Phoebus Foundation.
Hendrick de Clerck, De aanbidding van de koningen, circa 1610. The Phoebus Foundation.
Jacob Jordaens, Gevecht van de Lapithen en centauren, circa 1615 – 1617. Olieverf op doek. The Phoebus Foundation.
Antoon van Dyck en atelier, Johannes de Doper en Johannes de evangelist, na 1618. Olieverf op paneel. The Phoebus Foundation. Dat de linkse figuur de evangelist is kun je uit een hele serie zaken opmaken. Niet in de laatste plaats uit de boeken.
Omgeving Gillis Mostaert (in het vorige bericht had ik zijn naam verkeerd gespeld), De brede en de smalle weg, circa 1580, Museum Catharijneconvent.
De smalle en moeilijke weg is de weg die Christus aanwijst. De brede weg is de foute weg. De decoratie van de grote poort over de brede weg laat daar geen twijfel over bestaan.
Op de tentoonstelling waren drie uitvooeringen van hetzelfde thema te zien. In Utrecht hingen ze bij elkaar. In de catalogus staan ze ver uit elaar. Hier de eerste uitvoering: Nicolaes Eliasz. Pickenoy, Christus en de overspelige vrouw, circa 1630. Olieverf op paneel. Museum Catharijneconvent. Met prachtige koppen.
Een soldaat en een farizeeër die al weg aan het gaan is.
Omgeving Hans Vredeman De Vries (?), Jezus en de overspelige vrouw, circa 1560 – 1570. Olieverf op paneel. Museum Catharijneconvent. Ook hir zegt de titel van het werk ‘de overspelige vrouw’. Het al vastgesteld. Maar bij de volgende uitvoering is de titel op dit punt iets anders. De architectuur is hier wel erg belangrijk geworden.
Van dit werk krijg ik spontaan pijn in mijn nek. Jan van Hemessen, Jezus en de op overspel betrapte vrouw, circa 1535. Olieverf op paneel. The Phoebus Foundation.
Dit was het laatste bericht over de tentoonstelling
Ode aan Antwerpen – Het geheim van de Hollandse meesters.
Hoe meer ik met deze tentoonstelling in het Museum Catharijneconvent
bezig ben, hoe meer voorbeelden ik tegen kom van de slordigheid
(ik zeg het netjes) bij het samenstellen van het publieksboekje en
de catalogus van deze tentoonstelling.
In het publieksboekje wordt een werk beschreven al ‘Beurs van
Amsterdam’. Het werk heet in de catalogus ‘De Dam te Amsterdam
met het nieuwe stadhuis in aanbouw’.
Die titel van de catalogus is ook wat je ziet op het werk.
Het werk heeft niets met de beurs te maken.
Tel daarbij op de de nummering van de werken op de tentoonstelling
die afwijkt van de catalogus, een catalogus zonder register.
Deze tentoonstelling helpt bezoekers niet waardering op te brengen
voor de prachtige werken, het maakt het alleen moeilijker.
Eerder had ik niet deze ervaring bij Museum Catharijneconvent.
Naar Michiel van Mierevelt, Prins Willem van Oranje, circa 1630 – 1645. The Phoebus Foundation.
Op eerste gezicht een chaotisch schilderij.
Er gebeurd veel, niet alles maakt je vrolijk.
Het gaat over vraatzucht, luiheid, afgunst, gierigheid,
hoogmoed, toorn en onkuisheid. De zeven hoofdzonden.
Gillis Mostaert, De Hooiwagen, circa 1575, Museum Catharijneconvent.
’t Is al hooi.
Uit de 16e eeuw zijn gravures van religieuze processies waarbij een hooiwagen meereed, bestuurd door een duivelfiguur en omringd door allerlei lieden die hebberig aan het hooi plukten. Daarmee werd gesymboliseerd dat aardse eerbewijzen en wereldse bezittingen “al hooy” waren, allemaal waardeloos en bovendien duivels. Het symbool schijnt terug te gaan op een Bijbelpassage waar de sterfelijke mens wordt vergeleken met het vergankelijke gras.
Karel van Mander, Calvarieberg, 1592. The Phoebus Foundation.
Toegeschreven aan Jacob van der Ulft, De Dam te Amsterdam met het nieuwe stadhuis in aanbouw, circa 1656, olieverf op doek, Amsterdam Museum.
Adriaen Thomasz Key, Burgemeesterspaar Jacob Bas Claesz. en Grietje Codde, 1586. Privécollectie.
Claes Moeyaert, Pastoor Leonardus Marius, 1647, Museum Catharijneconvent. Voor mij maakt de pastoor dit schilderij niet zo bijzonder maar zijn boeken wel. Vooral omdat je goed kunt zien dat men vroeger de boeken met de rug naar achter in de boekenkast wegzetten.
Na de fresco’s in de omgang van het klooster gaat deroute
naar de zolder. De slaapvertrekken van de monniken met één
heel bekende monnik en een legendarische bibliotheek.
Maar onderweg daar naar toe twee bijzondere kunstwerken.
Florence, Museo di San Marco, Lorenzo Lippi (nier verwarren met vader en zoon Filippo en Filippino Lippi), Crocifissione con le Marie e San Giovanni, circa 1647. Olieverf op linnen. De titel van het werk heb ik nog twee keer gecontroleerd omdat ik op internet ook andere titels tegenkwam. Maar volgens Google translate staat hier ‘Kruisiging met de Maria’s en Johannes’. Dat komt overeen met bijvoorbeeld de titel: ‘Crocifissione con Maria, Giovanni e la Maddalena dolenti’. Dat betekent dan weer ‘Kruisiging met Maria, Johannes en Maria Magdalena in rouw’. De Italiaanse Wikipedia-pagina over Lorenzo Lippi zal het dus wel over hetzelfde werk hebben als ik hier laat zien.
Als je dan de trap op gaat kom je boven dit tegen:
Beato Angelico (Fra Angelico), Annunciation, circa 1442, fresco.
Ook vandaag twee kunstwerpen, gemaakt in Antwerpen.
Beide van Maerten de Vos zoals het Museum Catharijne Convent zegt,
of Maarten de Vos volgens de catalogus aangeeft.
Maerten de Vos, Allogorie van de zeven vrije kunsten, circa 1590, The Phoebus Foundation.
Deze vrij centrale figuur staat voor Astrologia (astrologie). Een aantal van de vrije kunsten hebben op hun kleding staan welke kunst ze vertegenwoordigen. Maar in dit geval heb je aan de sterren in haar diadeem voldoende.
Dialectica (redeneerkunst), op welke manier de vogel daar iets mee te maken heeft, weet ik niet. Daarnaast is er nog de slang aan haar arm. Daar ging de catalogus ook niet op in. Gelukkig staat de term op haar mouw.
Je denkt misschien: ‘wat een druk schilderij!’, maar het is dan ook erg groot. Inclusief de originele lijst is het ruim 1 meter 70 bij bijna 2.60 m breed. Maerten de Vos, Mozes met de tafelen der Wet te midden van de Israëlieten als ‘Portraits Histories’ verbeeld door de Antwerpse families Hooftman en Panhuys met verwanten en vrienden. 1574 / 1575. Olieverf op paneel. Museum Catharijneconvent.
Wikipedia:
Een portrait historié is een portretschilderij van individuen die uitgebeeld worden als mythologische, Bijbelse, legendarische, historische of literaire figuren. De term ontstond in Frankrijk in de late 18e eeuw.
Detail met de wettekst van Mozes.
De welvaart van de twee families straalt van het schilderij af.
De handel komt van ver naar Antwerpen.
Maarten de Vos heeft zichzelf afgebeeld op het werk.
Zowat alles aan dit museum is apart en bijzonder.
De meesterwerken vallen zowat over elkaar heen.
Alles om je heen is (kunst)geschiedenis.
Zelfs na dit bericht (en alle voorgaande) volgen
nog een aantal ruimtes met heel bijzondere werken.
Maar eerst maar eens de twee frescos voor dit bericht.
Een lunette met deze afbeelding was al in een vorig bericht te zien. Alleen dit is het origineel. Florence, Museo di San Marco, Beato Angelico, Christ as a pilgrim received by Dominicans, 1441 – 1443. Frescoed lunette, detached.
De volgende muurschildering is enorm.
In omvang maar ook in het programma dat het bevat.
Het draait om de kruisiging van Christus maar is verworden tot
een soort van religieus manifest waarbij de orde der Dominicanen
centraal staat.
De kwaliteit van de foto is helaas niet best. Beato Angelico, Fresco with Crucifixion with saints, 1441 – 1442.
Voor de verklarende tekst hebben alle onderdelen van de fresco een letter of een nummer gekregen. Er zijn naast de kruisiging met Christus, Maria, aportelen en de aanwezigen zoals vermeld in het evangelie, profeten, pausen (vooral van de Medici-familie) en heiligen die naast Dominicus deel uitmaken of betrokken zijn bij de orde.
De volgende twee foto’s geven een beetje een beeld
van de grootte van deze muurschildering.
De heiligen onder aan het werk (17 in totaal) zijn verbonden door een grote tak. Dominicus, de oprichter van de orde der dominicanen is de centrale figuur die de tak vast heeft waarmee alle heiligen verbonden worden. Hier zie je Dominicus in het midden. Van links naar rechts zie je hier Paus Innocenzo V, San Domenico en Paus Benedetto XI.
Als vijfde van rechts zie je hier nogmaals Dominicus. Daarnaast vanf links: Paus Benedetto XI, Kardinaal Giovanni Dominici, Dominicaans theoloog en aartsbisschop Pietro della Palude en Dominicaan, filosoof en theoloog Alberto Magno (Albertus Magnus).
Zoals andere kloosters is het San Marco een gebouwencomplex
met heel verschillende ruimtes.
De werken die tot nu toe te zien zijn geweest in mijn
berichten, zijn vandaag te zien in de grote kloosterruimtes
van het voormalige dominicanenklooster in Florence.
Maar er zijn ook andere ruimtes: de slaapruimtes, de binnenplaatsen,
de bibliotheek en bijvoorbeeld de kapellen.
De fresco’s van Beato Angelico, Fra Giovanni da Fiesole of Fra Angelico,
zijn te bewonderen in de overkappingen van de binnenplaats.
Deze foto geeft een beeld van de fresco’s onder de overkappingen, half tegen het plafond.
Maar het is voor de toeschouwer een complexe puzzel. De werken zijn door verschillende kunstenaars/ambachtslieden gemaakt, in verschillende tijden. Dit portret van een kardinaal is nu achter een stang te zien. Is het origineel zo aangebracht of is de stang een latere toevoeging? Maker en naam van de persoon die hier is afgebeeld, zijn bij mij niet bekend.
Dit zijn twee werken om elkaar heen. Centraal zie je een werk waarvan ik de titel op internet vond: Florence, Museo di San Marco, Christ pilgrim received by two dominicans. Fresco. Christus als pelgrim wordt ontvangen door twee dominicanen.
Opnieuw twee fresco’s. Boven een deur. Wie was er het eerst?
Dit is het fresco dat is gemaakt door Beato Angelico, Lunette with Saint Thomas Aquinas, 1442 – 1443.
Voor een ‘lunette’ vind ik in het Nederlands meerdere woorden:
Boogveld, Boogfries, Boogtrommel.
Ook in het Engels is het niet eenvoudig een eenduidige beschrijving
te vinden maar ik vermoed dat wat je hier ziet, als volgt
beschreven kan worden:
The term is also employed to describe the section of interior wall between the curves of a vault and its springing line.
Dit deel van de muur is van een veel latere tijd: Giovanbattista Vanni, Lunette with ‘The miracle of the lost key found inside the belly of the fish’, mid 17th century.
Dit is dan de sleutel in de vissenmaag.
Een altaar, een fresco, een rand van stucwerk, fresco’s er om heen: Beato Angelico, Lunette with Saint Dominic adoring the crucifix, 1442 – 1443.
Hetzelfde werk maar meer in focus.
In het museum zijn ook een aantal werken van Fra Angelico die
origineel niet voor dit klooster gemaakt zijn.
Fra Angelico maakt deze op latere leeftijd.
Beato Angelico / Fra Bartolomeo, Santa Caterina d’Alessandria, circa 1506 – 1507.
Fra Angelico, Ecce homo, circa 1503 – 1504.
Fra Angelico, San Giovanni Battista, circa 1509.
Bij dit en het volgende werk is de ondergrond anders: terracotta. Dat lijkt me gladder en dat zie je dan ook meteen. Fra Angelico, Madonna col Bambino, circa 1516 – 1517. Affresco su terracotta.
Fra Angelico, Madonna col Bambino, circa 1516 – 1517. Affresco su terracotta.
Beato Angelico / Fra Bartolomeo, Madonna col Bambino Santa Anna e i santi protettori di Firenze. Ook wel het Pala della Signoria genoemd. 1510 – 1513.
Op de website van Paul Verheijen (die ik verder niet ken)
vond ik een Nederlandse tekst over de ‘Pala della Signoria’.
Er volgt nog meer over dit fantastische museum.
Argusvlinder 