Op dit moment lees ik het boek van Tom Holland met als titel ‘Het vierde beest’
De titel is afkomstig uit de Bijbel. Het maakt daar onderdeel uit
van een toekomstvoorspelling.
De inleiding heb ik al even uit en ik heb de passages aangestreept
die mij het meest in het oog sprongen.
Die passages vind je hieronder.
Misschien een aanleiding om het boek te kopen en ook eens te lezen.

Tom Holland
Het Vierde Beest

x93Hij zei: x91Dat vierde dier duidt op een vierde koninkrijk dat op aarde zal komen, anders dan alle andere koninkrijken, en dat de hele aarde zal verslinden, vertrappen en vermorzelen.x92
Uit het bijbelboek Daniel 7:23

Het boek gaat over de ondergang van de Romeinse en Perzische rijken en de opkomst van het Arabische Rijk en Islam. Kern van het betoog schijnt te zijn dat naar de mening van Tom Holland ook de Islam schatplichtig is aan de religies die er aan vooraf gingen.

De meest treffende passages uit de inleiding breng ik hier bij elkaar.

Inleiding

Pagina 15
Niet alleen in het zuiden van Arabixeb, maar in de hele beschaafde wereld was de toewijding aan een specifieke opvatting van het goddelijke een emotie geworden die de levens van talloze miljoenen mensen bepaalde. In een tijd waarin heerschappen als bruisende golven kwamen opzetten en weer braken, en zelfs grote rijken wankelden, was er beslist geen aardse macht die een dergelijke trouw kon afdwingen. De identiteit van mensen werd niet langer bepaald door de koninkrijken van deze wereld maar door verschillende opvattingen van de Ene God: door x91monothexefsmex92.

Pagina 16
Aan het begin van het derde millennium sinds de geboorte van Christus identificeren zox92n driexebnhalf miljard mensen (meer dan de helft van de wereldbevolking) zich met een van de verschillende religies die in de tweehonderdvijftig jaar voor en na de dood van Yoesoef een vorm aannamen die de huidige benadert. Dus de periode van de late oudheid mag dan onbekend zijn in vergelijking met andere tijdvakken in de geschiedenis, ze is daarom niet minder relevant.

Het is een diep menselijk verhaal, vol heftige dramax92s , opmerkelijke personages en vaak uitbundige kleurigheid. Maar het is ook een verhaal dat heel wat vergt van de historicus, want een groot deel ervan speelt zich af in sferen die het aardse overstijgen. Er kwamen koningen, maar ook engelen in voor; militaire machthebbers, maar ook demonen. Naast de vaak ongenadig realistische wereld van de aardse aangelegenheden, schemert er in dit boek dus een tweede wereld door, een van hemels licht en dreigende verdoemenis, en niet alle gebeurtenissen die worden beschreven kunnen zomaar worden uitgelegd in termen van materieel eigenbelang of politieke berekening.

Pagina 18
De voltrekking van dat proces is een fascinerend en opmerkelijk verhaal, want het raakt natuurlijk aan kwesties van het hoogste politieke niveau en de diepste menselijke emoties. De botsing van machtige rijken en het leed van arme slaven, het glinsteren van mozaxefeken en de stank van pestholen, het rumoer van overvolle steden en de stilte van lege woestijnen: het zal allemaal de revue passeren. Dit verhaal, dat begint in een herkenbaar antieke wereld en eindigt in de middeleeuwen, gaat over een transformatie met onvoorstelbare gevolgen.

Een vertelling waarin wordt gesproken over de vervolging van gesluierde christelijke vrouwen in Arabixeb door een Joodse koning speelt zich duidelijk af in een wereld die ver van de onze staat.

Pagina 21.
Achthonderd jaar na de geboorte van Christus omschreven de meeste Arabieren zichzelf als x91moslimsx92: x91zij die zich aan God onderwerpenx92.

Pagina 24.
Pas twee jaar later zou hij (Mohammed) hem weer horen, maar toen Gabriel eindelijk terugkwam en de stilte werd verbroken, twijfelde Mohammed er niet aan: door tussenkomst van een engel hoorde hij de oorspronkelijke woorden van een god. En niet zomaar een god, nee, de ene God, de ware God, de ondeelbare God. x91Er is geen god dan Hij, Schepper van alle dingenx92.
Juist in deze onwrikbare stelling dat er maar een godheid bestond lag de sleutel tot een gloednieuwe kijk op de wereld: monothexefsme in zijn ruwe vorm. Bij elke daaropvolgende openbaring kreeg Mohammeds besef van Gods enigheid en van wat men hem daarom verschuldigd was een steeds indrukwekkender glans. De bewoners van Arabixeb, met hun afgodsbeelden van steen, hout of door ranzige boter geroerde dadels, herhaalden alleen maar wat al sinds het begin der tijden de grootste misvatting van de mensheid was: dat de hemel en de aarde wemelden van een hele horde goden.

Pagina 26.
Kortom, een betere combinatie was nauwelijks denkbaar geweest. Mohammed was een profeet op zoek naar een toevluchtsoord en Yathrib was een stad op zoek naar een profeet: letterlijk een match made in heaven, zoals Ibn Hisham het schetste.
Dat zelfs de naam Yathrib van de kaart zou verdwijnen zegt alles over wat Mohammed er uiteindelijk wist te bereiken. Het was het lot, en de onsterfelijke roem, van de oase die hem asiel had verleend om herinnerd te worden als x91De stad van de Profeetx92, of x91Madinat an-Nabix92: Medina.

Pagina 31.
Niet dat er een heel boek voor nodig was om een les te trekken uit het leven van Mohammed. Een enkele anekdote, een enkele zin was al voldoende. Hadiths, zo werden die biografische snippers genoemd x96 en er waren er nauwelijks een eeuw na Hishams tijd tientallen van in oploop, misschien wel honderden of duizenden. Iedereen met een zwak voor lijstjes kon zich wenden tot een groot aantal uitgebreide verzamelingen, keurig op thema gesorteerd.

Pagina 32.
Ze waren de belichaming van een unieke wetgeving, die raakte aan elk facet van het menselijk bestaan en vrijwel niets aan het eigen inzicht of het toeval overliet: x91soennax92, zoals hadith-geleerden haar noemden.

Pagina 33.
Men hoefde alleen maar de echtheid van de hadiths vast te stellen en dan zou het heden onlosmakelijk verstrengeld zijn met het verleden. Natuurlijk was essentieel dat de stutten en steunen die voor dat doel werden aangewend x96 de x91isnadsx92, zoals ze in het Arabisch werden genoemd x96 sterk genoeg waren om de tijd ongeschonden te overbruggen.

Het x91Boekx92 was natuurlijk de optelsom van de vele openbaringen die de Profeet in de loop van zijn leven had mogen ontvangen. Ze waren opgeschreven door zijn volgelingen en na zijn dood verzameld om een x91recitatiex92 te vormen: een x91qoerx92anx92, oftewel Koran.

Pagina 34
(Over de auteur van de Koran) Maar na verloop van tijd was het een algemeen aanvaard feit dat de verantwoordelijke persoon Uthman (Wikipedia: ook wel Othman, Uthmaan of Osman genoemd) was geweest, de derde van de kaliefen.

Hoewel onder geleerden het schrijven van een commentaar op de Koran (tafsir, zoals het genoemd werd) als meest lovenswaardige bezigheid gold, was het anderzijds ook veruit de meest risicovolle.

Pagina 37.
Hoewel moslims en christenen dus op vrijwel identieke problemen (Argus: verklaren hoe een godheid die tijd en ruimte oversteeg, ooit van de hemel naar de aarde had kunnen neerdalen) stuitten, hadden hun respectieve pogingen om ze op te lossen hen toch volslagen verschillende paden doen inslaan. Als god te vereenzelvigen viel met woorden in een boek, dan waren die woorden natuurlijk niet vatbaar voor rationele analyse. Iedere poging daartoe was een vorm van godslastering. Vrome moslims zouden net zomin de oorsprong van de Koran bevragen als vrome christenen Jeruzalem zouden doorzoeken naar het skelet van een man met gaten in zijn handen en voeten. Dat was omdat de rol die de openbaringen van de Profeet in de islam spelen meer leek op die van Jezus, de Zoon van God, dan van de Bijbel.

Het gevolg (Argus: van het feit dat de Bijbel een veel langere periode dan het leven van Jezus omvat,) was dat de contextualisering van antieke teksten een tweede natuur werd voor serieuze Bijbelstudenten en dat christelijke hersenen daarvoor steeds beter geprogrammeerd raakten.

Pagina 40.
Vanaf 1890 tot op de dag van vandaag heeft een opeenvo0lging van wetenschappers stelselmatig afbreuk gedaan aan de geloofwaardigheid van de hadiths als teboekstelling van wat Mohammed zelf werkelijk gezegd zou hebben.

Pagina 40
Tegenwoordig is het daarentegen moeilijk een studiegebied binnen de geschiedenis aan te wijzen dat evenzeer door onenigheid wordt verscheurd als dat van de vroege islam. Een van de meest vooraanstaande Koranwetenschappers heeft zelfs van een x91schismax92 gesproken. x91De controverse over de Koranx92 (namelijk of die een authentiek document is van de uitspraken van de Profeet of een bloemlezing uit verschillende bronnen) x91dringt door tot het hele gebied van de Koranstudiex92, schreef ze vertwijfeld.

Bij een niet-specialist kan dat alles een sterk gevoel van duizeligheid teweegbrengen, zoals bij iemand die een trompe-lx92oeil bestudeert in een spiegelpaleis.

Pagina 52-53.
Waar en wanneer de Koran dus ook maar is geschreven, het beoogde publiek was heel goed bekend met de beroemste engel uit de Bijbel. Doorslaggevend bewijs daarvoor vinden we in het gedetailleerde verslag van de Profeet van wat voor christenen altijd het summum van alle annunciaties is geweest: Gabriels bezoek aan Maria, de moeder van Christus. De episode speelt ook een opmerkelijk prominente rol in de Koran, waar ze tot tweemaal toe wordt verteld. Maria was duidelijk een persoon die de Profeet nogal bezighield. Niet alleen is zij de enige vrouw in zijn openbaringen die bij naam wordt genoemd, ze figureert ook in een hele reeks voorvallen die niets met de Annunciatie van doen hebben. Details die in het Nieuwe Testament onvermeld blijven (bijvoorbeeld dat haar barensweexebn waren begonnen onder een palmboom, waar Jezus, sprekend vanuit haar baarmoeder, haar had aangemoedigd een paar dadels te eten) krijgen een belangrijke plek in de Koran.

Pagina 53.
Wat de halsstarrige Joden en onverbeterlijk kortzichtige christenen zich in de ogen van de moslimgelovigen niet hadden gerealiseerd, was dat alle profeten die in de Bijbel worden genoemd stuk voor stuk volgelingen van de islam waren geweest. Vandaar de hoofdrollen die zovelen van hen, van Adam tot Jezus, in de Koran mochten spelen. En Maria natuurlijk.

Pagina 58.
Hoe logisch is het dan om, met dat alles in het achterhoofd, de opkomst van de islam te verklaren door alleen naar de islam zelf te kijken? Dat de moslimtraditie de oorsprong van de Koran en de soenna toeschrijft aan een ongeletterde man die in een heidense stad midden in de woestijn woonde, is geen oplossing maar een probleem.

Pagina 59.
Het kalifaat dat in de zevende eeuw werd gevestigd was ontegenzeggelijk het prototype van elk islamitisch rijk dat nadien zou verrijzen, maar het was nog veel meer dan dat: het laatste, het definitieve en het meest bestendige rijk van de oudheid. Dat is de stelling die ik in dit boek wil onderbouwen.