Dalmeyer's Volksuniversiteit, jaargang 1925, week 02

In de tweede week van 1925 staat een schilderij van Rembrandt centraal:

Een weinig bekende Rembrandt: Saskia als Deborah.


Op de omslag staat dat het zou gaan om Saskia als Deborah.
Ik vind het schilderij op het web als Minerva.

Deborah is een naam die in de bijbel voorkomt
en wel in het bijbelboek Rechters (Richteren).
In Rechters 4, 4-5 staat (Uit: De Nieuwe Bijbelvertaling):

In die tijd was een zekere Debora rechter over Israxebl. Deze Debora, de vrouw van Lappidot, was profetes. 5 Ze hield zitting onder de Deborapalm tussen Rama en Betel, in het bergland van Efraxefm, en daar kwamen de Israxeblieten haar hun rechtsgeschillen voorleggen.

Op het schilderij van Rembrandt zit de vrouw voor een groot boek.
Naast haar, prominent in het zicht, zijn een helm, een speer en schild te zien.
Op het schild is een afbeelding van Medusa te zien.

Debora wordt wel in verband met strijd gebracht.
Even terug naar het boek Rechters (Rechters 4, 6-7):

Debora liet Barak, de zoon van Abinoam, afkomstig uit Kedes in Naftali, bij zich komen en zei tegen hem: x91De HEER, de God van Israxebl, gebiedt u: x93Trek met tienduizend man uit de stammen Naftali en Zebulon op naar de Tabor. Dan zal ik Jabins legeraanvoerder Sisera met al zijn strijdwagens en soldaten laten optrekken tot in het dal van de Kison en hem aan je uitleveren.x94x92

Uiteindelijk vormt hoofdstuk 5 een lied van Deborah op God en de (gewonnen) strijd.

Dus ik kan de toewijzing wel plaatsen.

Nu Minerva.

Minerva is de godin van de oorlog.
Rembrandt schilderde een aantal grote portretten die goden of godinnen voorstellen:
Bellona, Flora en bijvoorbeeld Artemisia.
Het is de gouden helm, speer en schild die typisch de uitrusting zijn
van de Griekse god Pallas Athene, in het Latijn Minerva.

Op de omslag wordt gesproken over x91een weinig bekende Rembrandtx92.
De reden daarvoor is dat al vroeg in de 18e eeuw dit schilderij
in de privxe9collectie kwam van de Graaf van Somerville (Earl of Somerville).
Ook na de verkoop op een veiling in 1924 bleef het in privxe9 verzamelingen.
Later onderzoek heeft aangetoond dat dit werk op hetzelfde linnen
is geschilderd als twee andere werken van Rembrandt (ze hebben dezelfde weeffout).
Vooral de gouden helm wordt gebruikt als bewijs van identificatie.
Karel van Mander beschrijft Pallas Athene (Minerva) nadrukkelijk
met een x91glanzend gouden helmx92.
De teksten van Van Mander zijn zeker bekend geweest bij Rembrandt.
Overigens was het thema van Minerva een bekend en geliefd thema
onder de regenten van Amsterdam.
Zo is er een tekening met de naam “Minerva in her study”
in het vriendschapsalbum van Jan Six.
Minerva was overigens ook de beschermvrouwe van schilders,
misschien nog meer dan de evangelist Lucas.
Het feit dat de wapenuitrusting wat op de achtergrond
en in het donker is afgebeeld is volgens Volker Manuth en Marieke de Winkel
de reden voor de identificatie als Rebekah in 1924.
De veronderstelling dat het model voor dit schilderij Saskia is,
kan niet worden bevestigd.
Er zijn meerdere werken van Rembrandt met vrouwen met min of meer
dezelfde gelaatstrekken. Maar het zou best kunnen.

Lees ook: Rembrandtx92s Minerva in her study of 1635:
The splendour and wisdom of a goddess.
Geschreven door Volker Manuth en Marieke de Winkel.
Publicatie van galerie Otto Naumann.


Rembrandt van Rijn: Minerva, 1635, oil on canvas.