Dit werk zag ik bij Electron. Zou zomaar bij mij aan de muur passen. Peter Bouwmans, Kasteel, Lakverf olieverf en dibond. De voorgestelde prijs was alleen wat royaal.
Categorie archief: Kunst
Grote schoonmaak
Het Stedelijk Museum Breda is verbouwd.
Het heeft geen jaren geduurd maar toch wel een aantal maanden.
Sinds afgelopen weekend zijn ze weer open dus ik ben vanmorgen
meteen naar de tentoonstelling met werk van Ruud van Empel
gaan kijken.
Het museum heet overigens nu STDLK Museum Breda.
Wat mij betreft had men de grote schoonmaak nog wel
wat verder kunnen doortrekken zodat er een betekenisvolle
naam was gekozen en er geen tentoonstellingen meer
worden georganiseerd waar je geen foto’s mag maken.
Ruud van Empel Arcadia is de titel van de tentoonstelling. Op de eerste wand is het werk Voyage Pittoresque #1 te zien. Een ‘Archival pigment print. Van Empel is een pionier op het gebied van het digitaal bewerken van foto’s. Is daarmee tot intrigerende werken gekomen waarbij waar je naar kijkt heel echt lijkt maar het nooit echt is.
In de oudere werken die er hangen zie je vaak jaren-50
geklede kinderen in een omgeving met veel groen maar ook
prachtige kleuren. Een opmerkelijk aantal van de planten
en bloemen die je er op ziet staan lijken verdacht veel
op vleesetende planten. De idylle wringt.
Verrassend vond ik de serie Pollution.Geen natuur meer maar
plassen olie-achtige stoffen in uiteenlopende kleuren.
Hopelijk mag ik deze foto dan wel gebruiken. Deze is afkomstig van de publiciteits e-mail van het museum. Dus dit mag dan waarschijnlijk wel. Het werk is heel herkenbaar.
Bij de tentoonstelling wordt deze ‘catalogus’ verkocht. Let op: de werken waarmee Van Empel bekend geworden is, die staan hier niet in. Die zijn waarschijnlijk alleen voor de verkoop via de gallerie. Wel staan in dit boek foto’s van de Synagoge en het bijbehorende schooltje van uit de tijd dat dit een kraakpand was. Al is het bij mij om de hoek, ik had daar nog nooit eerder iets van gezien.
Paleis van Typografisch Metselwerk
Mijn foto’s van het ‘Paleis van Typografisch Metselwerk’
wissel ik hieronder af met foto’s van de Grote Kerk van
Breda, de ruimte waar de tentoonstelling op dit
moment te zien is.
Het ‘Paleis van Typografisch Metselwerk’ is een project waar Richard Niessen al jaren aan gewerkt heeft, het project steeds verder doorontwikkelen en vervolgens vertonen op wisselende locaties. Deze keer in Breda, destad die tot een paar jaar geleden nog de stad van grafiek wilde worden. Intussen heeft men die ambitie laten varen maar Graphic Matters heeft nog steeds een stevige ambitie: ‘Graphic Matters maakt het werk van visueel eigenzinnige, maatschappelijk betrokken en/of sociaal kritische vormgevers zichtbaar’. De reizende tentoonstelling is opgebouwd uit een stapelbare verzameling ‘vitrines’. Hierboven in gestapelde uitvoering.
Dit is een uitgepakte vitrine. Op schragen een soort van lade. Steeds afgedekt met een glazen plaat, vergezeld van zwart/witte palen die betrokken zijn bij opslag en vervoer. Een plank die de lade kan afsluiten. Soms zie je nog een soort van extra plateau zoals hier links en op het vloerdeel een QR-code naar een voorgelegen introductie. Al die niveau’s kunnen en zijn vaak voorzien van informatie over typografie.
De onderwerpen die aangekaart worden zijn heel interessant. Probleem alleen is dat er heel, heel veel informatie wordt gedeeld die professionals zeker zal aanspreken (al zullen veel van de informatie al kennen). Voor leken is het allemaal erg veel, met een lange gesproken introductie en voor mij vaak onoverzichtelijke presentaties. Het is overduidelijk dat er erg veel werk in is gestoken. Veel tijd, heel veel energie. Deze tekst is een soort van toelichting. Het bespreekt Von Wersin, een persoon die baanbrekend werk geschreven heeft over ornamenten. Hansje van Halem is een bekende maker van grafiek, onder andere voor Lowlands. Mienke Simon Thomas is een schrijver en curator van Boijmans die werk gedaan heeft op het gebied van ornamenten. Dus voldoende aanleiding om verder op zoek te gaan rond het thema ornamenten maar voor een wnadeling langs grafiek op een zondagmiddag…..
De Grote Kerk geeft momenten met ontspannende afwisseling.
Deze vitrines zijn mooi gemaakt. Als idee: super!
Maar waar begin je, zoveel lagen informatie. Fysiek en inhoudelijk. Één zo’n vitrine is al een tentoonstelling op zich.
Breda, Grote Kerk, detail van het grafmonument van Engelbrecht I en Jan IV van Nassau en echtgenotes. Zo mooi.
Ga kijken en oordeel zelf.
Vervelen ga je er niet doen.
Het Paleis van Typografisch Metselwerk in Breda
De nieuwe naamplaat van de Grote Kerk in Breda
geeft al aan dat er iets bijzonders aan de hand is.
Er is in de Grote Kerk een tentoonstelling over
typografie in de meest brede zin van het woord.
De Grote Kerk zelf kun je ook ‘lezen’ als een boek
en vandaag sta ik stil bij de speciale krant die bij
de tentoonstelling gemaakt is en die op de ‘typografische aspecten’
van de Grote Kerk ingaat.
Nieuw (tijdelijk) naambord van de Grote Kerk:
Victoria & Alfred IVIUSEUMIVI
)palaceoftypographicmasonry(
Vrij naar het Victoria & Albert Museum in Londen, vermoed ik.
De krant dient als een soort van alternatieve routebeschrijving door de Grote Kerk. Niet alleen de reizende tentoonstelling komt aan bod, er is juist veel ruimte voor de typografische aspecten van het kerkgebouw.
De krant heeft ‘zwarte’ pagina’s.
Met bijvoorbeeld Engelbrecht II van Nassau zoals hij deel uitmaakt van het praalgraf in de kerk.
Dit zijn de witte pagina’s. Ga eens een kijkje nemen bij deze tentoonstelling.
Uffizi
Oude religieuze schilderijen hebben soms wel iets
van een stripverhaal in de zin dat er gebruik
wordt gemaakt van iets dat op tekstbalonnen lijkt.
Op de volgende Aankoniging groet de engel Maria
om vervolgens de geboorte van Christus aan te kondigen.
Een klassieke afbeelding: Maria rechts, de engel links,
tekst tussen hen in, vaak met een in bloei staande
lelie als symbool van maagdelijkheid.
Maar hier is het zo fantastisch uitgevoerd.
Het is ongelofelijk.
Ave Maria, gratia plena….
Twee schilders in het Uffizi, Simone Martini / Lippo Menni, Annunciation, circa 1333.
De vleugels van de engel vond ik schitterend en kijk ook eens naar de blind druk techniek in de aureool en de achtergrond en de stof van de kleding die door de lucht lijkt te vliegen en de motieven erin.
Ambrogio Lorenzetti, Presentation of Jesus at the temple, 1342, tempera on wood.
Taddeo Gaddi, Madonna and Child enthroned with St. Mary Magdalen, St. Catharine of Alexandria and angels, 1355, tempera on wood. Ik fotografeerde de schilderijen dit ik het mooist vond. Maar ik weet zeker als ik de schilderijen nog eens zouzien die ik niet gefotografeerd heb dat ik dan makkelijk nog een fantastische serie had kunnen maken. Uffizi is fantastisch.
Giottino, Giotto di Stefano, Lamentation over the dead Christ, circa 1360 – 1365, tempera on wood.
Een kleine deel van een groot werkstuk. Een soort van schild voor een pilaar. De draken trokken mijn aandacht.
Hier zie je nogmaals wat ik eerder blind druk noemde. Zo noem je dat bij boekbinden als je structuren in goudfolie aan brengt. Het effect is decoratie en het nog zichtbaarder worden van het goud dat blinkt.
Dit is het volledige werk: Orcagna, Andrea di Cione en Jacopo di Cione, St. Matthew and stories of his life, circa 1367 – 1370, tempera on wood, circa 1367 – 1370, tempera on wood.
De volledige titel van het werk is:
St. Matthew and stories of his life; Jesus summons St. Matthew;
St. Matthew exposes the magnicians accompanied by dragons;
St. Matthew raises king Aeglippis’ son from the dead; St. Matthew’s martyrdom.
Uffizi
Vandaag een paar werken uit het Uffizi in Florence. Pacino di Bonaguido, Processional cross, circa 1315 – 1320, tempura on wood.
Luca di Tomme, Annunciation with St. Francis, St. Nicolas, St. Thomas and a Sainted Evangelist – the prophets Elijah, Aaron, Malachi and Isaiah, 1370 – 1380, tempera on wood.
Detail van Franciscus.
Detail met de heilige (ongelovige) Thomas.
Pietro Lorenzetti, Madonna and Child enthroned with eight angels, circa 1340, tempera on wood.
17 september 2022
De datum is op zich niet relevant maar je moet voor ieder
bericht een titel bedenken dus waarom niet de datum
van mijn bezoek aan het Uffizi, het kantoorcomplex dat
ontworpen is door Giorgio Vasari in opdracht van Cosimo I de’ Medici.
Nu een museum met een ongelofelijke collectie kunst.
Ik had een tijdslot gereserveerd, al vroeg in de ochtend.
De dagen ervoor waren drukkend warm. De regenbui die je hier al ziet op de achtergrond zou later die ochtend voor veel regen zorgen. Terwijl ik in het museum was veranderde de omstandigheden buiten naar veel minder vochtig dus veel aangenamer warm. Dat zou de rest van mijn bezoek aan Florence zo blijven.
Florence. Cosimo I de’ Medici liet veel bouwen en kunstvoorwerpen maken. Zoals dit misschien wat vreemde beeld door Baccio Bandinelli. Beeld van Ludovico di Giovanni De’Medici, de vader van Cosimo. Het beeld staat ook bekend als Giovanni dalle Bande Nere. De verhouding beeld/voetstuk is een beetje kwijt. Waarom zit de man die een groot krijger was ?
Intussen is het al begonnen te regenen. Loggia dei Lanzi. Door het tijdstip nog niet omringd en vol toeristen.
Het typische plein bij het Uffizi. De galerij van de Uffizi bevindt zich op de eerste verdieping, links, rechts en aan het eind van deze u-vorm.
Op de plaats van het nieuwe gebouw van Vasari stond/staat een Romaanse kerk. Deze fresco is daarvan overgebleven en te zien in het Uffizi. De onbekende kunstenaar uit Florence schilderde een fresco met St. Francis of Assisi, circa 1325 – 1335, detached fresco.
Het Uffizi is gebouwd met als kern een grote galerij. Die u-vormige gang geeft toegang tot vele zalen en kamers die uitpuilend met kunst van duizelingwekkende kwaliteit. De gang wordt bevolkt door beelden meestal herinterpretaties van klassieke Griekse en Romeinse beelden. De plafonds zijn beschilderd met mythische afbeeldingen en werkelijk honderden portretten van pausen, keizers, koningen en andere belangrijk geachte figuren. Dit fresco is gemaakt door Antonio Tempesta in 1581. Iedere centimeter van de galerij is bedekt met kunst.
Ooit was er ook een Nederlandse paus, geboren in Utrecht: Adriaan Floriszoon Boeyens (Utrecht, 2 maart 1459 – Rome, 14 september 1523). Galleria degli Uffizi, Cristofano dell’Altissimo, Adrianus VI.
Een kleiner deel van het plafond. Ook geschilderd door Antonio Tempesta in 1581.
Maestro della Croce, Stigmate di San Francesco, circa 1240 – 1250, tempera su tavola.
Giotto di Bondone, Madonna and Child, St. Nicolas, St. John the Evangelist, St. Peter and St. Benedict; the Redeemer and four angels, ‘Badia Polytich’, 1295 – 1300, tempera on wood.
Middelste paneel.
Giotto di Bondone, Madonna and Child enthroned with angels and saints, ‘Ognissanti Maesta’, circa 1306 – 1310, tempera on wood.
Voor een eerste indruk.
Galileo Galilei
De wetenschapper op de Cattedrale di Santa Maria del Fiore.
De deuren trekken heel veel bewonderaars. Het zijn deuren in het Bapisterium bij de Dom van Florence. Maar het zijn kopieën, de originele zijn in een museum om de hoek. Maar dat neemt niet weg dat deze deuren schitterend gemaakt zijn door Lorenzo Ghiberti.
Abraham en Izaak (denk ik, met de ram in de struiken).
Cattedrale di Santa Maria del Fiore. Ik vermoed Koning David.
In een van de winkelstraten zat een soort van souvenirwinkel die oude brieven verkocht (hoe oud ze zijn werd me niet duidelijk, ze kunnen gewoon kopieën zijn) met daarop waterverfschetsen. Iets te prijzig voor een souvenir.
Binnenkant van begane grond van het Palazzo Vecchio.
Loggia dei Lanzi.
Brunelleschi / Vasari / Zuccari
Na een tijdje stap je dan de kerk binnen, de Cattedrale di Santa Maria del Fiore. De kathedraal is vooral groot. De koepel trekt de meeste aandacht maar ook dit mozaïek is prachtig: Christus kroont Maria.
De koepel is het ontwerp van Filippo Brunelleschi. De fresco’s zijn gemaakt door Vasari die an het werk begon. Hij werkte eraan tot zijn door in 1574. Daarna ging de kwast over naar Federico Zuccari die in 1579 het werk afrondde.
Alleen al fysiek was het aanbrengen van de schilderingen een topprestatie.
De aandacht gaat steeds weer naar die koepel…
Vanaf een afstand kun je dan Dante nog zien: Domenico di Michelino, Dante en zijn Commedia, 1465.
Cattedrale di Santa Maria del Fiore
Zeer indrukwekkend gebouw.
Heel veel meer hoef je daar niet aan toe te voegen.
Laten we maar eens kijken.
Met humor.
Bargello. Een museum met eencollectie waarbij de nadruk op beeldhouwwerk ligt.
De Cattedrale di Santa Maria del Fiore is van alle kanten mooi en bijzonder.
De rij op weg naar de ingang van het gebouw.
Florence
De wandeling ging verder.
Florence, Chiesa de Sante Trinita.
Afgelopen september zat Cosimo I de’ Medici naast zijn paard. Normaal vormen ze samen het imposante ruiterstandbeeld op de Piazza della Signoria.
De Neptunisfontein ontworpen door Bartolomeo Ammannati.
Piazza della Signoria en Palazzo Vecchio vanuit de Loggia dei Lanzi.
Giambologna en Pietro Francavilla, Hercules and the Centaur, 1549 – 1599, marble. Op het Piazza della Signoria, in de Loggia dei Lanzi.
Leeuwen zou ik nog vaker zien in Florence.
Palazzo Pitti 05
Een vertegenwoordiger van de Italiaanse variant van het Impressionisme (al zijn de stromingen niet helemaal hetzelfde): Ruggero Focardi, Vita Campagnola.
‘Macchiaioli’ noemt men het.
Antonio Mancini, Maschera, circa 1885.
Een bijzonder plafond.
Ponte Vecchio.
Palazzo Pitti 04
Na een vleugel met internationale kunst volgde meer werken
van Italiaanse bodem. Voor een deel gericht op de
‘grote mannen’. Maar niet exclusief.
Palazzo Pitti, Giuseppe Bezzuoli, L’entrata di Carlo VIII a Firenze, 1827 – 1829, olio su tela.
Misschien niet woke maar wel bijzonder. Een Frans uurwerk met Robinson Crusoë e Venerdi (en Vrijdag).
Met een prachtig behang op de achtergrond: Antonio Puccinelli, Ritratto di Pietro Tincolini (architect), 1891.
Vito d’Ancona, Portrait of Gioacchino Rossini, 1874, olieverf op doek. Bij dit doek dacht ik: ‘Verdi kan niet ver meer weg zijn’.
Een enorm doek van nog een kunstenaar die ik niet kende. Wat me hier vooral trof waren de gezichtsuitdrukkingen van de toehoorders van Pilatus. Antonio Ciseri, Ecce Homo.
Daar is hij dan: Vincenzo Gemito, Portrait of Giuseppe Verdi, 1873, bronze.
Naast architectuur en muziek komt ook de kunst van het schrijven aan de orde: Gaetano Trentanove, Retratto di Victor Hugo. Met een beetje beeldrijm.
Een dreigend uitzicht over Florence.
Palazzo Pitti 03
Grand Duke Ferdinand III of Habsburg-Lorraine vroeg Luigi Sabatelli het plafond van deze aal te schilderen naar de Ilias, de Trojaanse oorlog om precies te zijn.
De kleuren van dit werk van Perugino (Pietro Vannucci) zijn fantastisch. Het is een kruisafname.
Hoe zouden die plafonds onderhouden worden….
Het centrale motief van dit plafond.
Dicht bij elkaar hingen twee werken van Murillo. Het is prachtig te zien dat we werken maar heel weinig van elkaar verschillen. De compositie is hetzelfde alleen is Jezus nu anders gekleed, de rechterarm van Maria is iets anders gepositioneerd en zo ook haar voeten. Het perspectief is ietsje anders. Hier ontbreekt de rozenkrans waar het andere schilderij naar is genoemd. Murillo, Madonna con Gesu Bambino.
Murillo (Bartolomé Esteban Perez Murillo), Madonna del Rosario, 1655.
Pieter Paul Rubens, Ritratti di se stesso del fratello Filippo, di Gusto Lipsio e di Giovanni van der Wouwere, 1611 of Vier filosofen: Pieter Paul Rubens, Philip Rubens, Justus Lipsius en Jan van der Wouwere.
Er was veel aandacht voor een grote restauratie die was uitgevoerd
op het beroemde schilderij van Rafael, het portret van paus Leo X.
Palazzo Pitti, Raphael, Portret of Leo X with Cardinals Luigi De Rossi and Giulio De Medici, 1518, oil on wood.
Detail van het boek.
Palazzo Pitti 02
De schilderijen hangen schijnbaar willekeurig tegen de muren.
Sommige in het volle licht, sommige in de schaduw.
De ruimtes op zich zelf zijn ruim voorzien van de
decoratieve kunsten.
Maar er hangen ook echte parels tussen, en soms matig
werk van bekende kunstenaars.
Voor de identificatie van de werken moet je het hebben van
de informatie op de soms kollesale lijsten.
Peter Paul Rubens/Pietro Paolo Rubens, Duca di Buckingam / Duce of Buckingham (George Villiers), 1625.
Van deze kunstenaar uit Haarlem had ik nog nooit gehoord. Jacob Pynas is blijkbaar een soort van leermeester van Rembrandt geweest. De naam van de voorstelling ken ik niet.
Fra Filippo Lippi, Madonna con Gesu Bambino.
Toegescheven aan Jacopo Tintoretto.
Cigoli of Lodovico Cardi, Ecce Homo, 1607.
‘van Ravensteyn’ (?).
Caravaggio, Amore dormiente, 1608.
Ik doe even deze deur achter me dicht voor vandaag.
Palazzo Pitti
Palazzo Pitti is een enorm paleis met, laten we zeggen,
heel eclectische verzameling.
Het paleis zelf is een groot curiosum, soms zijn de kunstwerken
mooi en heel bijzonder.
Soms ronduit lelijk en saai.
En dat hangt, ligt en staat allemaal door elkaar.
Deze leeuw is te vinden aan de buitenkant van Palazzo Pitti in Florence.
Bacco Bandinelli leefde tussen 1488 – 1560 en maakte deze buste van Cosimo de Medici, brons.
Het overdadige interieur van het paleis.
Met Medusa op de deuren.
Cristofano dell ‘Altissimo, Portret of Roxelana, wife of Suleiman the Magnificent, 1552 – 1556, oil on panel.
Zicht op de Boboli Gardens. Dit beeld is dan ook meteen het mooiste beeld dat je van de tuinen kunt krijgen in september.
Soms een beetje veel allemaal.
Artemisia Gentileschi, La Vergine col Bambino.
Zo zou ik het plafond niet laten schilderen.
Laatste loodjes van dag 1
Dat is dag 1 van mijn vakantie afgelopen jaar in Florence.
Op die dag liep ik zonder plan door Florence om me te
orienteren en bezocht hier en daar een kerk.
Nu was ik in de Basilica of Santa Croce.
Het aantal kuntwerken is overweldigend.
Sommige ken je of je hebt er over gehoord maar nog veel meer
zie je voor het eerst.
Niet in de laatste plaats door de vele gebruikte technieken
en het brede tijdperk waar de werken tot stand kwamen.
Van de 13e eeuw tot aan de 19e.
Voor Goede Vrijdag een toepasselijk begin: Cimabue of Cenni di Pepo, The Crucifixion, before 1288, tempera on wood.
Jacopo di Cione, Madonna and Child, 1360 – 1365, tempera on wood.
Toewezen aan de Master of the Medici Chapel altar piece, Madonna and Child, first half 14th century, tempera on wood.
Bronzino, Agnolo di Cosimo Tori, The descent of Christ into limbo, 1552, oil on wood en twee details ervan.
Alesso Baldovinetti, Saint Cosmas and Damian, 1445, glas in lood.
Lorenzo di Niccolo, Madonna col Bambino, detail: Francis of Assisi, early 15th century, tempera on wood.
De Medicikapel.
Geglazuurd aardewerk, evangelist.
Giorgio Vasari, Last Supper, 1546, oil on wood.
Vermeer
Vandaag weer een aantal Vermeers die op dit moment te zien zijn in het Rijksmuseum in Amsterdam, Johannes Vermeer, De liefdesbrief, circa 1669 – 1670.
‘De liefdesbrief’ heeft weer een aantal typische elementen van een Vermeer: raam/licht van links, vloer, gordijn, schilderijen. Detail van Johannes Vermeer, De liefdesbrief.
Rijksmuseum, Johannes Vermeer, Het glas wijn, circa 1659 – 1661, Staatliche Museen zu Berlin, Berlijn.
Kijk eens naar het raam!
Johannes Vermeer, circa 1659 – 1661, Onderbreking van de muziek, The Frick Collection, New York.
Vermeer
Rijksmuseum, Johannes Vermeer, Dame en dienstmeid, circa 1664 – 1667, The Frick Collection, New York. De weerspiegeling aan de bovenkant van het schilderij is van het Rijksmuseum. Hieronder een detail van het tafelkleed.
Johannes Vermeer, Brieflezende vrouw in blauw, circa 1662 – 1664, Rijksmuseum, Amsterdam.
Johannes Vermeer, Zittende virginaalspeelster, circa 1670 – 1672, The National Gallery, London.
David en politiek
Op internet stuitte ik op een discussie die in de
Verenigde Staten gevoerd wordt over een school in
Florida waar het schoolbestuur besloot de
schooldirecteur te ontslaan omdat in de lessen over
Renaissance-kunst een foto was getoond van de
David van Michelangelo.
Je kent het wel, het iconische beeld gemaakt door een van de grootste beeldhouwers in de kunstgeschiedenis. Michelangelo maakte dit beeld tussen 1501 en 1504. Je kunt het vandaag zien in de Galleria dell’Accademia in Florence. Ik deed dat nog in september van vorig jaar. Het was bedoeld om op een hoge plaats gezet te worden zodat je als toeschouwer altijd naar dit beeld zou opkijken.
Lees het interview met de voorzitter van het schoolbestuur
van de Tallahassee Classical School (sic) die omslachtig
uitlegt dat het ontslag niet plaatsvond omdat
het beeld getoond werd maar omdat er geen vooraankondiging
was uitgestuurd naar de ouders waarin werd aangegeven
dat het beelc te zien zou zijn.
Overigens waren er maar drie ouders die gereageerd hadden
op het incident: twee vanwege het ontbreken van een
vooraankondiging en één omdat in de les
was aangegeven dat het beeld geen porno was.
Onderwijzers die ontslagen worden vanwege een anatomisch
correcte afbeelding van het menselijk lichaam in de kunst
verdienen een reeks extra afbeeldingen van de David.
Omdat ik afgelopen zomer het beeld zag vandaag een
reeks foto’s van het beeld.
De adamsappel. Let ook op de spieren, de bloedvaten, de beenderen in dit adolesenten lichaam. Sla de billen, ribben met het borstbeen en zijn geslacht niet over. Het oor vindt ik opvallend grof gevormd. Andere zaken als de elleboog, de slinger, de kuit en de handen zijn dan weer super! De tenen zijn al eens fysiek beschdigd zoals de school in Florida nu ook weer probeert te doen.
Extra vreemd is het dat de voorzitter van het schoolbestuur
een relatie legt met 1619 (het jaar waarin voor het eerst
slaven werden ingevoerd in wat nu de VS is en theorieën
over racisme.
