See all this

SeeAllThis


Normaal gesproken maak ik geen reclame maar dit blad (Kunstmagazine)
zag ik vorige week in het Boijmans in Rotterdam.
Ik had dit tijdschrift niet eerder gezien laat staan gelezen.
Het is de moeite waard.
Niet in de laatste plaats door de prachtige foto’s die er in staan.
Er staat een serie hoofdstukken in van het boek ‘Tentoonstellingen in
Nederlandse musea herfst 2018’. Vooral de eerste twee hoofdstukken
vond ik heel mooi (Nicole Ex over Rubens en Simon Schama over Rembrandt en Saskia).

Zoals ieder zich zelf respecterend blad heeft See all this ook een web site,
oh sorry, ‘online kunst platform’.
Daar hoef je geen bezoek aan te brengen want de website is ongeïnspireerd.

Het blad met de prachtige foto’s ga ik gebruiken om
een boekje te maken. eens kijken hoe ver ik vanmiddag kom.

Rubens

De vorige grote Rubenstentoonstelling die ik bezocht
was in 1977 in Antwerpen.
Peter Paul Rubens was geboren in Siegen, op 28 juni 1577.
Siegen ligt nu in Duitsland.
Voor de ouders van Rubens was die plaats op dat moment ‘veilig’.
Vierhonderd jaar later werd dat gevierd met een tentoonstelling in het
Koninklijk Museum voor Schone Kunsten zoals de catalogus zegt.
Nu noemt het museum zich het
Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen (KMSKA).

PPRubensPaintingsOilsketchesDrawings1977AnrwerpRoyalMuseumOfFineArts29thJune-30thSeprember1977

Dit was toen de catalogus: P.P.Rubens Paintings Oilsketches Drawings. De tentoonstelling werd gehouden van 29 juni tot 30 september 1977. De catalogus bevatte een paar kleurenfoto’s, de rest was in zwart-wit. Vandaag volledig ondenkbaar. Op welke datum ik de tentoonstelling bezocht weet ik niet.


In het boek heb ik het volgende kaartje gevonden:

KaartjeStadAntwerpen1977

Dat is natuurlijk geen 50 gulden maar dat was een kaartje van 50 Belgische Francs. Dat zou zo’n 2 gulden en 75 cent geweest zijn (?)


PeterPaulTubensStudiesVanArmenEnBenenCirca1609ZwartKrijtSporenVanWitHoogselOpPapier

Dit werk wordt wel genoemd in de catalogus van 2018 maar er niet in getoond. Het wordt wel getoond in de catalogus van 1977. Vermoedelijk gaat het om hetzelfde werk. Beide catalogussen vermelden het Boijmans als eigenaar. De datering wijkt wat af. Volgens de catalogus Rubens Schilder van schetsen gaat het om Peter Paul Rubens, Studies van armen en benen, circa 1609, zwart krijt met sporen van wit hoogsel, op papier. De tentoonstelling die nu in Rotterdam te zien is was eerder in Madrid (Prado) te zien. Dit werk was daar toen niet.


Gisteren was ik dus in Rotterdam, in het Museum Boijmans Van Beuningen.
Daar is de prachtige tentoonstelling ‘Rubens Schilder van schetsen’.

RubensSchilderVanSchetsen

De catalogus van ‘Rubens Schilder van schetsen’, volledig in kleur. Er zijn meer werken dan de tekening die ik hier eerder liet zien die ook in 1977 te zien waren.


RubensInTwee01ReVerwelkoningVanPsycheOpDeOlympusAchillesVertoondOpAgamemnon

Rubens blijft natuurlijk Rubens en dat wil zeggen dat je er van houdt of niet. Dynamiek overheerst bij Rubens eigenlijk altijd. Dit zijn twee boekenleggers: de Verwelkoming van Psyche op de Olympus. Circa 1625 (links). Het perspectief is letterlijk duizelingwekkend. Daarnaast Achilles vertoornd op Agamemnon. Circa 1635 (rechts).


WP_20181020_13_15_52_ProPeterPaulRubensDeVerdedigersVanDeEucharistieCirca1625OlieverfOpPaneelMuseoNacionalDelPradoMadridDetail

Hier lijkt het er toch sterk op dat een heilige een selfie maakt van zichzelf en de vrouw naast hem. Maar het gaat om een heel serieus werk: Peter Paul Rubens, De verdedigers van de eucharistie. Circa 1625. Olieverf op paneel. Museo Nacional Del Prado, Madrid (Detail). Het werk toont 7 heiligen waaronder Clara (de vrouw op de foto). Dit is een ontwerp (een in een serie) van een tapijt.


RubensInTwee02DeWonderenVanDeHeiligeFranciscusVanPaoloNeNimfenMetDeGoornDesOvervloeds

Ze zeggen weleens dat Overdaad schaadt. Daar schijnt Rubens zich niets van aan te trekken. Drie nimfen met de hoorn des overvloeds (links). Circa 1625 – 1628. De wonderen van de Heilige Franciscus van Paolo, circa 1627 – 1628.


Maar er was nog veel meer te zien in Boijmans.

WP_20181020_12_10_42_ProGeertLapKleurendriehoekBestaandeUit21Kommen1988SteengoedTerraSigillata

Wat denk je van Geert Lap, Kleurendriehoek bestaande uit 21 kommen, 1988, steengoed, terra sigillata.


WP_20181020_14_19_54_ProFolkertDeJongMeetMeAndMrBeefy2001PolyurethaanStyrofoamEnHout

Op een tentoonstelling over het menselijk lichaam in moderne beeldhouwkunst: Folkert de Jong, Meet me and Mr. Beefy, 2001, polyurethaan, styrofoam en hout.


Zeldzame iconografie?

Pas geleden schreef ik een stukje naar aanleiding
van een fresco dat ik in Italie gezien had.

 photo IMG_20140922_0016FerraraMonasteroDeSAntoinioInPolesineGesuAlLimboScuolaGiottescaBologneseSecXIV.jpg

Ferrara, Monastero de S. Antoinio in Polesine, Gesu al limbo, Scuola Giottesca- Bolognese, Sec XIV.

Dit fresco van de school van Giotto toont een deel van het lijdensverhaal
dat je niet vaak ziet in de schilderkunst.
Christus is in het voorgeborchte en trapt de deur in
zodat de zielen van Adam en Eva en vele andere gelovigen
de hemel in kunnen. De erfzonde verbrekend.
Nu was ik vorige week in het Mauritshuis in den Haag
en ik zie daar een klein schilderij op koper
met een vergelijkbare afbeelding.

 photo JanBrueghelDeOudeHansRottenhammerChristusInHetVoorgeborchte1597OlieverfOpKoper.jpg

Jan Brueghel de Oude / Hans Rottenhammer, Christus in het Voorgeborchte, 1597, olieverf op koper.

Eerst wat over Brueghel (Wikipedia):

Jan Brueghel (Brussel, 1568 – Antwerpen, 13 januari 1625) was een Vlaams kunstschilder uit de barokperiode. Hij wordt wel aangeduid als de Fluwelen Brueghel.

Jan Brueghel was de zoon van Pieter Brueghel de Oude en vader van Jan Brueghel de Jonge. Ook was hij de broer van Pieter Brueghel de Jonge, de grootvader van Jan van Kessel en de schoonvader van David Teniers de Jonge. Zijn vader stierf een jaar na zijn geboorte. Hij kreeg zijn opleiding van zijn grootmoeder, die miniatuurschilderes was, en van Pieter Goetkindt. In 1589 trok hij naar Italië, waar hij in Napels, Rome en Milaan werkzaam was. In Rome raakte hij bevriend met Paul Bril. De twee schilders werkten samen en oefenden een sterke wederzijdse invloed op elkaar uit. Een andere samenwerking was die met Johann Rottenhammer, die hem bekend maakte met de kunst in Venetië. In Milaan werkte Jan Brueghel voor kardinaal Federico Borromeo. Hij keerde terug naar Antwerpen in 1596, waar hij de rest van zijn leven doorbracht. Hij was er een van de meest gezochte schilders naast Peter Paul Rubens en werd benoemd tot hofschilder van aartshertog Albrecht van Oostenrijk en infante Isabella van Spanje. Jan Brueghel stierf op 57-jarige leeftijd aan cholera. Hij had onder andere de landschapschilder Abraham Govaerts en de bloemenschilder Daniël Seghers als leerlingen.

 photo BrueghelFamilieStamboom.jpg

Jan Brueghel de Oude schilderde soms historiestukken, zoals helletaferelen in de stijl van zijn vader, en mythologische scènes.

Opvallend zijn de schilderijen die uit een samenwerking met andere schilders ontstonden: een collega als Hendrick van Balen, Hendrick de Clerck of Rubens schilderde de figuren en Brueghel verzorgde de groene omlijsting. Een Zeer fraai voorbeeld is Het aardse paradijs van Brueghel en Rubens in het Mauritshuis in Den Haag.

Het schilderij van Brueghel is wel wat complexer.
Het vraagt wat meer tijd om naar te kijken. Bijvoorbeeld:

 photo JanBrueghelDeOudeHansRottenhammerChristusInHetVoorgeborchte1597OlieverfOpKoperChristusAdamEnEvaEnJohannes.jpg

Christus is hier te zien met Adam en Eva achter zich. Die man op de voorgrond met die bruine ‘jas’ kan wel eens Johannes de Doper zijn.


 photo JanBrueghelDeOudeHansRottenhammerChristusInHetVoorgeborchte1597OlieverfOpKoperDetail01HelseTaferelen-1.jpg

De achtergrond drukt helse taferelen uit. Soms doen die erg modern aan.


 photo JanBrueghelDeOudeHansRottenhammerChristusInHetVoorgeborchte1597OlieverfOpKoperDetail02DeDuivel.jpg

De duivel en zijn companen. Ik ben naar aanleiding van al die details op zoek gegaan naar een beschrijving van het schilderij. Niets gevonden.


 photo JanBrueghelDeOudeHansRottenhammerChristusInHetVoorgeborchte1597OlieverfOpKoperDetail03StoetBurgers.jpg

Dus de toelichting op de details zijn van mij en een expert ben ik niet. Stoet overledenen op weg naar de hel?


 photo JanBrueghelDeOudeHansRottenhammerChristusInHetVoorgeborchte1597OlieverfOpKoperDetail04CompanenVandeDuivel-1.jpg

Spookachtige figuren.


 photo JanBrueghelDeOudeHansRottenhammerChristusInHetVoorgeborchte1597OlieverfOpKoperDetail05KommerEndeKwel.jpg

Kommer ende kwel. Prettig is het er niet bij die duivel.


 photo JanBrueghelDeOudeHansRottenhammerChristusInHetVoorgeborchte1597OlieverfOpKoperDetail06HoofdOpEenTakGespiest-1.jpg

Met een hoofd gespiest in een boom.


Het zoeken leverde niet veel op.
tot ik op het web kwam bij de site van het RKD, het
Nederlands Instituut van de kunstgeschiedenis.
Zij beheren op dit moment een systeem om afbeeldingen
te kunnen classificeren.
Zo is er een klasse met de naam Iconclass-code 73D94.
Dit staat voor:

Christ leaving hell: he liberates patriarchs, prophets, kings and other persons from hell, among them Adam, Eve, Moses, David, and John the Baptist

Ga je op die code zoeken dan vind je zomaar 10 werken
die dit onderwerp hebben.
Dit is nog een werk met dit thema:

 photo NavolgerVanJheronimusBoschChristusInHetVoorgeborchteEersteHelft16deEeuw-1.jpg

Navolger van Jheronimus Bosch, Christus in het Voorgeborchte (detail), eerste helft 16de eeuw. Helaas zijn de afbeeldingen van de website van het RDK niet zonder watermerk te downloaden. Daarom staan er van die rare tekens door de afbeelding.

Een woord vooraf

Op zeven van die meesterwerken na, zo besefte ik, had op zijn minst eens in mijn leven voor alle gestaan.
Terwijl ik de personages op de foto’s iets nauwkeuriger bekeek – overal staat minstens één figuur op, op sommige honderden – realiseerde ik me dat ik ze allemaal ooit al had ontmoet, maar ze me niet zo helder voor de geest kon halen als ik zou willen.
Ik beschouwde hen niet als oude vrienden of overleden familie, maar zag in dat ze voor mij onsterfelijke, emotieve symbolen waren geworden van het denkbeeldige universum dat kunst is.

 photo DSC_2921Till-HolgerBorchertMeesterwerk.jpg

Ik heb mijn telefoon erbij gelegd om een idee te geven van de grootte van het boek ‘Meesterwerk van Van Eyck tot Rubens in Detail’ van Till-Holger Borchert.

Dat is een mooi begin of een mooie herinnering of allebei.
Is dit je eerste kennismaking met deze werken, ga ze dan bekijken.
Herinneren deze afbeeldingen je aan sterke emoties die je gewaarwerd toen je er voor stond, ga ze dan opnieuw bekijken.

Mickey Cartin

 photo DSC_2922Till-HolgerBorchertMeesterwerk.jpg

‘Meesterwerk van Van Eyck tot Rubens in Detail’ van Till-Holger Borchert.

Meeterwerk

Ik heb het boek zaterdag al even in de hand gehad.
Even mogen bladeren door de prachtige afbeeldingen.
Genieten van de kleuren en details.
Kopen kon ik het niet want er was een koper voor me.
Die was op slag verliefd op het boek, kocht het en nam het mee.
Ik moet dus nog een paar dagen wachten.
Hier alvast de recensie zoals die vorige week in de Volkskrant stond.

 photo Till-HolgerBorchertMeesterwerkTitelMetSterren.jpg

Sommige schilderijen zijn het artistieke equivalent van een sluipmoordenaar. Ze zijn stil en hebben eindeloos geduld. Je kunt een schilderij jaren kennen voordat het binnenkomt. Er steeds weer langslopen en één detail zien, een gezicht of een vaas, en de impact van het geheel totaal missen. Of andersom; die vertrouwde compositie, die kleuren, kunnen steeds weer een belangrijk detail of verhaal voor je verhullen. Een goed werk bekruipt je, draalt om je heen als een meisje dat aandacht weet te vangen zonder het te vragen. Tot het moment daar is.

Till-Holger Borchert, als hoofdconservator hoeder van een magische collectie Vlaamse Primitieven in het Groeningemuseum in Brugge en groot cultureel-kenner-in-de-breedte, kent dat mechanisme. Hij weet hoe mensen kijken, en vermoedelijk hoe mensen minder zien naarmate ze meer denken te weten. De rest vullen we immers zelf wel in. Hij zal ook de bewegingen kennen die mensen maken als ze voor de Madonna met kanunnik Joris van der Paele van Jan van Eyck staan, het Moreel-triptiek van Hans Memling of Hugo van der Goes’ Dood van Maria. Zij die de tijd nemen, maken een langzame dans; heen en weer, een stap terug, vooruit, een beetje buigen, en weer achteruit.

In Meesterwerk, een boek als een privétentoonstelling, beantwoordt Borchert aan dat mechanisme – de relatie tussen geheel en detail, vorm en verhaal, gevoel en kennis. Per kunstenaar voert hij exemplarische kunstwerken op en zoomt in tekst en beeld per pagina in op details, als een regisseur die zijn objecten met de camera streelt. Hij stelt de kunstwerken voor, geeft ze context, reikt details aan die je nooit zag of die je eerder zag, maar die nu van jou zijn. De pagina’s zijn groot (A3), de beelden zonder kadrering geplaatst, vaak zijn details groter afgebeeld dan ze in werkelijkheid zijn geschilderd.

 photo Till-HolgerBorchertMeesterwerkOmslag.jpg

Je oog wordt aldus zelf een camera die als Google Art rolt langs duivels met vlindervleugels, egels in zeepbellen, vallende kinderen in het vuur van de hel, edelstenen in een kroon van bont. Een uitgeblazen kaars, een mistig landschap, een zoom van brokaat. Gillende monsters, de vertrokken pijn van een gemartelde rechter of de tranen van Maria bij de kruisafneming van Christus, druppelend langs haar rode neus en lippen, omdat ze buigt in wanhoop.

En je weet weer; het is om te huilen zo mooi, deze aandacht voor details en menselijkheid. Van Rogier van der Weyden, Hieronymus Bosch of Rubens, Gerard David of Dieric Bouts.

Het is wonderlijk dat het zo werkt, want van het belangrijkste zijn we immers verstoken in dit boek: de verflaag zelf. Wat deze kunstwerken niet kunnen bieden, geeft dit boek: langdurige nabijheid en een uitlichting van details die je misschien nog niet kende. En wat het boek niet kan bieden, biedt het kunstwerk als je het weer bezoekt: de diepte van de verf, de transparantie van het materiaal, het geheel en de details waartoe je je fysiek kunt verhouden.

Meesterwerk is een herinnering daaraan, een indicator. Die pagina voor pagina wijst op het soms onbevattelijk diepe begrip en de kennis van de wereld en de mens die de beste kunstenaars hadden. En waaraan ze vorm gaven in hun kunst.

(Recensie door Wieteke van Zeil, gepubliceerd op 07-12-2013)

Luc Tuymans: "het fragment is het dominante verhaal"

In Vrij Nederland van 19 maart van dit jaar
staat een mooi citaat over het werk van Luc Tuymans.
Het is niet alleen van toepassing op zijn werk.
De uitspraak kun je op veel moderne kunst toepassen:

De vruchten van deze schilder zijn makkelijk te herkennen, maar nog niet zo makkelijk te typeren.
‘Terughoudend’ kun je ze noemen. ‘Diffuus’ ook. ‘Impressionistisch’ is een term die vaak opduikt. Mij doet Tuymans’ werk denken aan iemand die in een schemerige kamer eindeloos televisie zit te kijken. Kanalen veranderen, programma’s volgen elkaar op, na een uur of twee, drie, vier, vijf, zes verliezen de beelden hun kracht en worden allemaal even betekenisvol – of betekenisloos. De schilder knikt, wanneer ik hem de vergelijking voorleg: ‘Onverschilligheid, onaangedaanheid, gecultiveerde afstand – dat zijn dingen die mij wel interesseren, ja. Dat is toch zo’n beetje de grondhouding van de moderne mens. Niet dat we veel anders kunnen. Mijn generatie, en de generatie na mij nog meer, is opgegroeid met een overvloed aan sensaties en een manco aan ervaring. Het is treurig, maar waar: we nemen de belangrijkste gebeurtenissen in ons leven waarschijnlijk tot ons via televisie, films, internet, via kunstmatige bronnen, kortom.’



Luc Tuymans, Gaskamer, 1986.


Houdt in de postmoderne kunstwereld niet iedereen zijn eigen particuliere tuintje bij?
‘Dat is waar. Wij leven in een tijd zonder dominant verhaal – religieus of anderszins – en dat weerspiegelt zich in de kunsten. Die is versplinterd en gefragmenteerd, het fragment is het dominante verhaal. Het idee van het Grote Alomvattende Meesterwerk – zoals ze dat kenden in de tijd van Van Eyck of Rubens – bestaat niet echt meer. Dat is niet spijtig, dat is juist fijn. Die werken zijn al gemaakt, wij hoeven het dus niet meer te doen. In zekere zin werkt iedere schilder vandaag de dag dus in de schaduw van Jan van Eyck.’



Vrij Nederland: interview Stefan Kuiper, foto Jason Bell.