Sandra Langereis: De woordenaar

Christoffel Plantijn, ’s werelds grootste drukker en uitgever, 1520 – 1589.

‘De woordenaar’ is de titel van de biografie die in 2014 verscheen
van de hand van Sandra Langereis.
Ik heb het boek net uit en het is fantastisch.

Het boek vertelt het spannende leven van Christoffel Plantijn
en staat uitgebreid stil bij zijn belangrijkste presetatie:
zijn Polyglot bijbel.
De bijbel is een verzameling boeken die via verschillende bronnen
tot ons is gekomen.
Plantijn wilde een boek uitbrengen met daarin de bijbel
zoals die via de verschillende bronnen
en dus hun verschillende grondtalen bekend was:
Hebreeuws, Aramees, Latijn, Grieks en het Syrisch.
In werkelijkheid is het nog iets complexer dan hiervoor beschreven.
Het Oude Testament kent andere bronnen dan het Nieuwe Testament.
Om een dergelijk project succesvol te kunnen beëindigen
heb je een heel specifieke talenkennis nodig,
heb je bijzondere lettersets nodig,
heb je geleerden nodig die de teksten kennen,
kunnen vertalen en goed weergeven,
je hebt diplomatie nodig om het boek uit te mogen geven,
papier, perkament en goed leer, geschoold personeel,
en geld, veel geld had Plantijn er voor nodig.

Het boek heeft voor mij een hele grote ‘bijvangst’.
Door het leven en werk van Plantijn te beschrijven
krijgen we bijvoorbeeld inzicht in het onderwijs van de zestiende eeuw,
de economie van Antwerpen, de Spaanse Furie, Alva, Willem van Oranje,
Breda, de connectie met Leiden,
de godsdienstconflicten (Beeldenstorm) in de lage landen, enz.

Ik heb wat aantekeningen gemaakt.
Die ga ik in een paar blogs hier delen.

 photo DSC_6612SandraLangereisDeWoordenaarChristoffelPlantijn.jpg


Vacature: dynamische zaalhulp

 photo DSC_3478VacatureDynamischeZaalhulp.jpg

 photo DSC_3484KortrijkVerrast.jpg

We zijn deze week 2 dagen naar Kortijk in Belgie geweest.
Kortrijk is geen Brugge, Gent of Leuven, maar verrast wel.

Na op dag 1 de stad verkend te hebben, hebben we op dag twee
de volgende foto’s gemaakt.

 photo DSC_3442Groeningepoort.jpg

Kortrijk is een belangrijke plaats in de Vlaamse geschiedenis.
In 1302 vond hier namelijk de Guldensporenslag plaats.
De Vlaamse partij haalt daar een overwinning op de Franse overheerser.
Een legende is geboren met Hendrik Conscience is een van de vele hoofdrollen.
In het museum Kortrijk 1302 wordt een genuanceerd beeld van deze slag gegeven.
Maar vandaag begint de tocht door Kortrijk vanuit Hotel Brasserie Het Duivels Paterke,
bij de Groeningepoort (Bij de 600ste verjaardag van de Guldensporenslag in 1902
werd het initiatief tot deze poort genomen, 1908 gerealiseerd).
Deze poort geeft toegang tot het monument voor de veldslag van 1302.

 photo DSC_3483Kortrijk1302.jpg

 photo DSC_3443BlikOpDeMonumenten.jpg

Twee monumenten staan op het Groeningeveld: Grote sporen en het beeld van de Vlaamse Maagd.


 photo DSC_3444GuldenSporen.jpg

De gouden sporen.


 photo DSC_3445Groeningemonument.jpg

Het Groeninge monument.


 photo DSC_3446DeVlaamseMaagdHoudtDeLeeuwOnderControle.jpg

De Vlaamse Maagd houdt de leeuw onder controle. Van hier is het niet ver naar minder, minder, ….


 photo DSC_3447Groeningemonument.jpg

De tekst op bovenstaand bord is:

De stad Kortrijk en het Groeningecomite
kozen in 1902 dit ontwerp
van Godfried Devreeze (Kortrijk 1861-Brussel 1941)
naar aanleiding van de viering
van 600 jaar Guldensporenslag
Officiele onthulling op 5 augustus 1906.
Beschermd monument.


 photo DSC_3448DestMaartenskerkDomineertHetStadsbeeldVanKortrijk.jpg

De St. Maartenskerk domineert het stadsbeeld van Kortrijk.


 photo DSC_3449StadhuisKortrijk.jpg

Op de Grote Markt tref je dit stadhuis aan.

 photo DSC_3449StadhuisKortrijkDetail.jpg

Detail.


 photo DSC_3450Monument14184045MarktKortrijk.jpg

In dit deel van Belgie kom je veel monumenten tegen die verwijzen naar de Eerste en Tweede Wereldoorlog, zoals hier op de Grote Markt van Kortrijk.


 photo DSC_3451KortrijkBegijnhofStElisabethDetail.jpg

In Kortrijk is ook een mooi beginhof, het St. Elisabeth.

 photo DSC_3451KortrijkBegijnhofStElisabeth.jpg

Via deze grote poort kom je in het hof.


 photo DSC_3452Begijnhof.jpg

Op bovenstaand bord staat de volgende tekst:

Oorspronkelijk werd het in 1238 gestichte
begijnhof omringd door het grafelijk kasteel,
de stadswallen en het Sint-Maartenskerkhof.
Het werd verscheidene malen vernield, een
eerste maal tijdens de Guldensporenslag en
nadien door huurlingen in 1382 en de Fransen in 1684.
De circa 40 barokke huisjes stammen uit
de 17e eeuw. De gotische Sint-Matteuskapel
uit 1464 werd tussen 1764 en 1768 verbouwd
in barokke stijl. Het gebouw met dubbele
trapgevel (1649) was dat van de grootjuffrouw.
De merkwaardige traptoren is de hoektoren
van de vroegere Sint-Annazaal uit 1682.
In 1998 werd het begijnhof door UNESCO
erkend als werelderfgoed.


 photo DSC_3453.jpg


 photo DSC_3454SommigeHebbenRestauratiewerkzaamhedenNodigEnDieStaanGepland.jpg

Sommige huisjes hebben dringend restauratiewerkzaamheden nodig en volgens mij staan die ook gepland.


 photo DSC_3455WoningVanDeGrootjuffrouw.jpg

het huisje van de Grootjuffrouw.


 photo DSC_3456.jpg


 photo DSC_3457.jpg


 photo DSC_3459.jpg


 photo DSC_3460OnzeLieveVrouweKerkVanafBegijnhof.jpg

De Onze-Lieve-VrouweKerk vanaf het Begijnhof.


 photo DSC_3461.jpg


 photo DSC_3462.jpg


 photo DSC_3463LaatsteBegijntje.jpg

 photo DSC_3464HetbronzenbeeldvanJuffrouwMarcella.jpg

Het bronzen beeld van Juffrouw Marcella.

Juffrouw Marcella
Laatste der Kortrijkse Begijnen
van de hand van mevr. Renee Gerard,
werd gerealiseerd in opdracht van
het Openbaar Centrum voor Maatschappelijk welzijn
van Kortrijk
Zaterdag 29 seprtember 2001.


 photo DSC_3465KortrijkArtillerieToren.jpg

De Artillerietoren.


 photo DSC_3466.jpg

Maar er zijn meer bijzondere gebouwen en details te zien in Kortrijk.


 photo DSC_3467.jpg


 photo DSC_3468VoormaligeAbdijNuKortrijk1302MetRoestigeAchterkantVan1302Maquette.jpg

De voormalige abdij is nu Kortrijk 1302. De roestige muur is de achterkant van een heel grote maquetten van Kortrijk in 1302.


 photo DSC_3469StukDamastInTijdelijkeTentoonstellingKortrijk1302-1.jpg

In het museum is ook een tijdelijke tentoonstelling over de woelige tijden rond onder meer de Beeldenstorm. Dit stuk damast vond ik bijzonder omdat het een afbeelding heeft van Stadhouder Willem II te paard. Net als het standbeeld op het Kasteelplein in Breda.

 photo DSC_3469StukDamastInTijdelijkeTentoonstellingKortrijk1302DetailStadhouderWillemIII.jpg


 photo Kortrijk1302.jpg

Kortrijk 1302 met een moderne kijk op de Guldensporenslag.


 photo DSC_3471.jpg


 photo DSC_3472.jpg


 photo DSC_3473VlaamschHuis.jpg

Het Vlaamsch Huis.


 photo DSC_3474StandbeeldGuidoGezelle.jpg

Borstbeeld van Guido Gezelle.


 photo WP_20140327_001KortrijkLijdensbeeld.jpg

In een van de kerken troffen we dit lijdensbeeld aan. Dat zie je in Nederland nauwelijks en in Belgie soms.


 photo DSC_3475Belfort.jpg

Het Belfort op de Grote Markt.


 photo DSC_3476KortrijkFontein.jpg


 photo DSC_3477.jpg


 photo DSC_3479Ziekenhuis.jpg

Het ziekenhuis.


 photo DSC_3480BroelTorens.jpg

De Broeltorens.


Deze torens staan pal naast het Broelmuseum.
Een heel mooi museum met een mooie verzamelijk kunstwerken uit alle tijden.

 photo DSC_3481BroelTorens.jpg

Wikipedia:

De naam broel verwijst naar bruul, een afgebakend stuk land, meestal moerassig of braakliggend. De torens zijn een overblijfsel van de middeleeuwse stadsomwalling die tijdens verscheidene bezettingen en oorlogen verwoest werden. Ze beschermden de Broelbrug die na de Eerste en Tweede Wereldoorlog weer opgebouwd werd. Ze zijn opgetrokken uit kalk- en zandsteen.

De oudste van het duo torens, de zuidelijke ‘Speytorre’ of ‘Blauwe Toren’, werd samen met de Broelbrug gebouwd in 1385 om het verkeer op de Leie te controleren. Deze toren was een deel van de versterkte omheining van het eerste grafelijk kasteel van Kortrijk waar de graven van Vlaanderen resideerden.

De tweede, noordelijke, toren, de ‘Inghelburghtorre’, uit 1415 diende als wapenopslagplaats, en was voorzien voor het gebruik van artillerie. Vandaar zijn tweede naam ‘Armorietorre’.


Kortrijk was ook een culinaire zoektocht.
De eerste avond hebben we gegeven bij het voortreffelijke restaurant Nata:

 photo DSC_3482Nata.jpg

Niet goedkoop maar erg lekker.

Het gaat ook wel eens mis.
De Zwitserse kaasfondue bij ‘Bistro ’t Fonduetje’ had niets met kaasfondue te doen.
Heel jammer.

Maar de meeste culinaire tijd werd doorgebracht op de Grote Markt.
Het weer was immers schitterend:

 photo WP_20140328_002TongeloInKortrijk.jpg

Tongerlo Bruin.

 photo WP_20140328_001EenOmmegangInKortrijk.jpg

Ommegang.


Jan van Scorel terug in de Grote Kerk

 photo DSC_0502PraalgrafEnVanScorel.jpg

Praalgraf en het drieluik van Jan van Scorel.

 photo DSC_0506LinkerpaneelJanVanScorelDeVindingVanHetWareKruisZoonConstantijnVoertIn312StrijdOmPonteMilvio.jpg

Door de plaats en positie van het enorme schilderij laat het zich heel moeilijk mooi fotograferen. Het licht dat van achter door de ramen komt, maakt het heel moeilijk het schilderij goed te zien. De laatste keer dat ik het zag, op de grote tentoonstelling in Utrecht, was het veel beter te zien. Maar het werk hoort in de Grote Kerk thuis.

Het linkerpaneel van Jan van Scorel’s De vinding van het Ware Kruis toont de zoon van Keizerin-moeder Barbara (Constantijn) die een strijd levert over de Ponte Milvio. Deze slag markeerde de bekering van Constantijn naar het Christendom.

 photo DSC_0506MiddenpaneelJanVanScorelDeVindingVanHetWareKruisKeizerinMoederBarbaraVindtIn324DeDrieKruisenVanGolgotha.jpg

Het schilderij is bijna een stripverhaal. Ieder paneel, ook dit middenpaneel, vertelt een deel van het verhaal. Hier zie je dat de Keizerin-moeder Barbara in het jaar 324 de drie kruisen van Golgotha vindt.

 photo DSC_0506RechterpaneelJanVanScorelDeIdentificatieVanhetKruisVanChristusEenDodeKomtTotLeven.jpg

Het rechterpaneel toont het moment waarop het kruis van Christus wordt geidentificeerd en er tegelijkertijd iemand uit de dode opstaat.

Het schilderij dateert uit ongeveer 1540.

 photo DSC_0507DrieluikJanVanScorel.jpg

Het drieluik “De Vinding van het ware kruis”(Ca 1535) van Jan van Scorel is een altaarstuk dat gemaakt is voor het nieuwe Herenkoor van de Grote Kerk.

De meest waarschijnlijke opdrachtgever is Rene van Nassau Chalon, de eerste Prins van Oranje, zoon van Hendrik III van Nassau. Het drieluik werd geschilderd in het atelier van Jan van Scorel in Utrecht. Het is een van de drie bewaard gebleven monumentale altaarstukken die in de jaren veertig en vijftig van de 16e eeuw in de werkplaats van Jan van Scorel werden gemaakt. Alle andere zijn waarschijnlijk verloren gegaan tijdens de Beeldenstorm (1566).

 photo DSC_0508Koorknaap.jpg

 photo DSC_0509PeeterJanssenVanDerLochtGrafsteen.jpg

Als je er dan toch bent, loop je even rond door de Grote Kerk. Je ziet er iedere keer weer nieuwe dingen. Peeter Janssen van der Locht.

 photo DSC_0512InterieurGroteKerk.jpg

 photo DSC_0514NieuwgerestaureerdeMuurschilderingInDeGroteKerkInBreda.jpg

Grote Kerk Breda: Leest als een boek

Gisteren was ik in de Grote Kerk van Breda.
Er was en is een soort verkooptentoonstelling van drie dagen.
Maar dat was slechts de aanleiding voor het bezoek.
De kerk is prachtig en zeker bij mooi weer net als gisteren.
De zon door de ramen benaderukt iedere keer
nieuwe aspecten van dit prachtig voorbeeld van Brabantse Gotiek.
Twee zaken sprongen het meest in het oog:
de koorbanken en een muurschildering.
Vooral de koorbanken lieten zich vandaag
op een bijzondere manier lezen.



We gaan eens rondkijken.


Zeefdruk van Ton Schulten, Herfst II, 1998.


Een Corneille doet het altijd goed.


De Grote Kerk in Breda is van rond 1410. Dat is kort voor de geboorte van Jheronimus Bosch en bijvoorbeeld Breughel. Van wanneer deze schildering dateerd weet ik niet maar enige inspiratie vanuit deze beroemde schilders kan je niet ontgaan. dit mannetje maakt onderdeel uit van een grote muurschildering van de Heilige Christoffel met het Christuskind op zijn schouders.


Ook deze aap die op z’n kop is afgebeeld is er een deel van.





Dit is de hele muurschildering van de Heilige Christoffel met het Christuskind op zijn schouder.


 

Wikipedia

Sint-Christoffel
Zijn naamdag is 24 juli (voor het Tweede Vaticaans Concilie viel zijn naamdag op 25 juli, omdat dat ook de gedachtenis van Jacobus is, werd Sint-Christoffel een dag verplaatst). In de Orthodoxe Kerk valt zijn feestdag op 9 mei.

Sint-Christoffel is de patroonheilige van de reizigers, alle verkeersdeelnemers, timmerlieden, schilders, pelgrims, fruithandelaren, boekbinders, schatgravers, hakebusschutters, hoedenmakers, tuinmannen en kinderen en patroon tegen besmettelijke ziekten, onverwachte dood, de pest, droogte, onweer, hagel, watersnood, vuurrampen, oogziekten, tandpijn en van de bewoners van de stad Roermond.

 

 


Het hoofd van de heilige, Christus en de wereldbol.


De Grote Kerk in Breda heeft een groot aantal grafzerken en grafmonumenten. Dit is het grafmonument voor Dirk van Assenelft en zijn vrouw Adriana van Nassau. Het bestaat uit meerdere delen. Hier knielen de overledenen voor een achtergrond die helaas vernield is maar die lijkt op het ‘Laatste oordeel’.



Dit is een tweede deel van het grafmonument van Van Assenelft.



Gerti Bierenbroodspot.


Gerti Bierenbroodspot.


Maar je hoeft je niet te haasten. Er is voldoende voorraad.


Muurschildering met veestapel.



De koorbanken zijn heel mooi.
De mooi gesneden versieringen van de bankjes zijn echter
zwaar beschadigd bij de Beeldenstorm.
Opzij van de banken, aan de kant van waar vroeger het hoofdaltaar
heeft gestaan, is het snijwerk als kapitalen (hoofdletters)
in een Middeleeuws boek.


Uit hout gesneden kapitaal.


Detail: harpspelende engel.


Detail: musicerende engel.


Zelfde foto: als hulp is een vleugel, de plaats waar het hoofd zat en het snaarinstrument benadrukt.


Detail: voorlezende engel.


Nog een kapitaal en dan is het boek bijna uit.


Dit is nog maar de achterkant. Prachtig in het zonlicht. De achterkant van het grafmonument van Engelbrecht I van Nassau.