Genieten van Geschiedenis

De boeken waar ik het meest plezier aan beleefde waren
de boeken van Barbara Tuchman.
Als geen ander slaagde ze er in om grote thema’s duidelijk
te maken aan de hand van heel persoonlijke verhalen.
Daardoor kun je voor jezelf een beter beeld vormen
van de omstandigheden waarin mensen tot bepaalde acties komen.
Ik moet aan Barbara Tuchman denken als ik een boek lees
van William Dalrymple.

Nu heb ik net White Mughals gelezen, het verhaal van vooral
Britse onderdanen die in India verbleven, vaak om daar fortuin
te maken en die waardering kregen voor de gebruiken,
manier van leven, de kunst en cultuur aan de Indiase Mogol-hoven.
In het geval van White Mughals gaat het om James Kirkpatrick die
in 1798 resident wordt aan het hof van de Nizam van Hyderabad.

Lees het boek. Er gaat een fascinerende wereld voor je open.
Een wereld van ongekende pracht, praal en rijkdom maar ook van
een Brits bedrijf dat opereert als een staat.
De overeenkomsten met de VOC liggen voor het oprapen.

Nog even over de manier van schrijven.

Toevallig lees ik op dit moment ook het boek van Irene Vallejo:
Papyrus – Een geschiedenis van de wereld in boeken.
De Spaanse titel is beter: El infinito en un junco – Oneindigheid
in een riet (vertaling van Google translate).
Daarin beschrijft ze op Pagina 110, de rondreizende zanger
of bard, de cultuur van de orale traditie.

…., hij heeft hun namen en eigenaardigheden goed onthouden om ze een plek te geven in het epos waarin hij hen vertrouwelijk laat omgaan met de legendarische helden.
Hij weet altijd een episode in te lassen die ‘toevallig’ de streekgenoten van zijn broodheer van dat moment verheerlijkt.
Hij maakt het lied korter of langer, naargelang de sfeer in de zaal.
Als het publiek houdt van weelderige beschrijvingen dan smukt hij de wapenuitrusting van de krijger, het tuig van diens paarden en de sieraden van de prinsessen op – zoals gij pleegt te zeggen: die luxe hoeft hij niet uit eigen zak te betalen.
Hij verstaat de kunst van het laten vallen van pauzes en het opbouwen van spanning, en hij breekt het verhaal altijd af op een uitgekiend moment, zodat hij zal worden uitgenodigd om de volgende dag verder te gaan.

Daar geef ik graag een voorbeeld van.
Op 75% van het boek lees je het volgende:

Pagina 313.

And then, quite suddenly, nothing.
In a story powered by a succession of extraordinarily detailed and revealing sources – letters, diaries, reports, despatches – without warning the current that has supported this book suddenly flickers and fails.
There are no more letters.
The record goes dead, with James critically ill, delirious and feverish on the boat.
The lights go out and we are left in darkness.

WilliamDalrympleWhiteMughalsLoveAndBetrayalInEighteenthCenturyIndia

William Dalrymple, White Mughals, Love and betrayal in eighteenth-century India.


Een verhaal hebben is één ding,

een verhaal vertellen is echt iets anders.
Zeker als het om geschiedenis gaat.
Dat is eigenlijk de belangrijkste les die ik leerde toen ik
boeken las van Barbara Tuchman.

De afgelopen weken las ik:
De kolonieman – Johannes van den Bosch – volksverheffer
in de naam van de koning. Geschreven door Angelie Sens.
Best een belangrijk boek.

IMG_5167AngelieSensDeKoloniemanJohannesVanDenBoschVolksverhefferInDeNaamVanDeKoning

Angelie Sens, De kolonieman – Johannes van den Bosch (1780 – 1844) – volksverheffer in de naam van de koning.


De Nederlander Johannes van den Bosch werkt als militair,
ambtenaar/bestuurder, commissaris-generaal, gouverneur-generaal,
minister van Koloniën en minister van Staat, in
Nederlands Indië, de Caraïbische eilanden en Suriname, en
natuurlijk in Nederland.
Daarmee had hij een belangrijke invloed op het Nederlandse
koloniaal beleid en beleid op het vlak van de arbeidsvoorziening.
Zeker onder de regeerperiode van Willem I.

De arbeidsvoorziening heeft te maken met het in cultuur brengen
van ‘woeste’ gronden in Nederland (later ook in België) door
er middelen en mensen (werklozen, wezen en andere groepen) naar
die gronden te brengen (Veenhuizen onder andere) en gereedschap,
kerken, scholen en afzet voor de producten te realiseren.

Super interessant boek over een enthousiaste, hardwerkende man,
zijn familie en zijn omgeving.
Maar als biografie niet meeslepend, geen page-turner.
Dat terwijl het verhaal er echt is. Exotische landen, hoge politiek,
veel ambities, persoonlijk drama. Het is er allemaal.
Maar in het boek te veel weggestopt. Helaas.

IMG_5168AngelieSensDeKoloniemanJohannesVanDenBoschVolksverhefferInDeNaamVanDeKoning


Laurent Binet: HhhH

 photo DSC_0855HimmlershersendhetenHeydrich.jpg
Himmlers hersenen heten Heydrich.

Ongetwijfels een van de beste geschiedenisboeken die ik ooit gelezen heb.
Het boek hoort in het rijtje met onder andere:
Barbara Tuchman, De mars der dwaasheid
Ian Kershaw, Hitler
Sebastian Haffner, Churchill

Een groot verschil is de vorm. HhhH is een roman.
Dat staat althans om de omslag.
Naar mijn gevoel is dat meer een ‘excuus’ voor de vorm van het boek.
Het boek bestaat uit twee delen.
Deel 1 omvat 221 hoofdstukken (op 273 pagina’s).
Deel 2 omvat 36 hoofdstukken (op 70 pagina’s).
Deel twee begint met de tekst: “De bom ontploft….”.
Kortom deel een gaat over de aanloop naar de aanslag.
Deel 2 begint bij die actie van de aanslag die uiteindelijk
dodelijk zal blijken te zijn.

Het boek is geschreven door een soort alwetende verteller die
toegeeft niet alles te weten. Die aangeeft dat er rond de aanslag
veel verhalen de ronde doen die veel tijd en energie vragen
om te onderzoeken om soms tot de conclusie te moeten komen dat
het verhaal niet waar is.
Veel vaker is het onderzoek minder duidelijk, grijs.
Er zijn vaak meerdere lezingen die allemaal waar kunnen zijn.
De schrijver maakt ons deelgenoot van zijn zoektocht,
zijn persoonlijke betrokkenheid en persoonlijke mening.

Kort samengevat plegen drie personen die
door hun regering in balingschap vanuit Londen in Praag terrecht komen.
Hun doel is om een van de topnazi’s uit te schakelen:
Heydrich, tweede man van de SS, medebedenker en uitvoerder van de Holocaust.

Het boek staat vol met interessant informatie.
soms moet je natuurlijk even doorzoeken.
In het begin van het boek zijn er parallelen met het boek
van Umberto Eco De begraafplaats van Praag.
In beide boeken komt het ontstaan van de rassenleer van de nazi’s
aan de orde. Binet verwijst naar de ‘Standaard van Gobineau’.
Gobineau is de Fransman die een theorie ontwikkeld
waarin een superieur Indo-Europees ras voorkomt: de Ariers.
Hoofdtuk 37 van HhhH gaat over een vervalst document (zie ook Eco).
De namen van de mensen op die vervalste lijst zullen de
‘Nacht van de Lange Messen’ (30 juni 1934) niet overleven.
Heydrich is de opsteller van de lijst, volgens Binet.

In hoofdstuk 44 nog meer vervalsingen. De bekendste vervalsing
heeft te maken met het creeeren van een aanleiding
om Polen binnen te kunnen vallen.
Hier gaat het erom een Russisch militair in ongenade van Stalin
te laten vallen zodat hij (en andere militaire topstukken)
uitgeschakeld zullen worden:
“Daarvoor doet hij een beroep op zijn beste handlanger, Alfred Naujocks,
specialist in louche zaken.
Gedurende drie maanden zal Naujocks een reeks vervalsingen
in elkaar zetten met de bedoeling de Russische maarschalk
in opspraak te brengen.”
“Wanneer het dossier compleet is, geeft Heydrich een van zijn mannen
opdracht het te verkopen aan een agent van de NKVD.
De ontmoeting geeft aanleiding tot een schitterende spionage-
uitwisseleing, want de Rus koopt het valse dossier
van de Duitser met valse roebels.
Ze denken allebei dat ze de ander erin laten lopen,
maar ze worden zelf bedrogen.”

Doet je toch vraagtekens zetten bij lekkende documenten.
Ook die van vandaag de dag.

Hoofdstuk 50, over de reis van Kolonel Moravec,
hoofd van de Tsjecho-Slowaakse geheime dienst van Frankrijk
door Duitsland naar Praag terwijl Hitler net Oostenrijk
bij Duitsland heeft ingelijfd.
“Ik probeer me de reis voor te stellen. Hij probeert alles
natuurlijk zo onopvallend mogelijk te doen. Hij spreekt Duits, dat wel,
maar ik weet niet zeker of zijn accent boven alle twijfel is verheven.
….
Uit voorzorg kiest Moravec voor het kopen van een kaartje
waarschijnlijk toch voor de lokettist met het vriendelijkste gezicht
of met de minst snuggere uitstraling.
Ik denk dat hij, eenmaal in de trein, een lege coupe zocht en ging zitten.”

Dit is de roman. Binet deelt zijn gedachten in de vorm van een
spannende thriller. Tegelijk geeft hij aan op welk detailniveau
hij jaren gezocht heeft naar informatie om het verhaal
in dit boek te kunnen vertellen.
Soms is die informatie eenvoudig (nog) niet aanwezig of is die
nooit ergens vastgelegd.

Hoofdstuk 95 begin met de volgende zin:
“In Polen introduceert Heydrich zijn meest duivelse schapping:
de Einsatzgruppen”.
Binet weet de spanning er in te houden en maakt zijn punten duidelijk.
Heydrich is een belangrijke schakel in de nazi-moordmachine.
Hij vervolgd:
“Het zijn speciale ss-troepen, samengesteld uit leden van de SD
of van de Gestapo, die tot taak hebben de zones te zuiveren
die de Wehrmacht heeft bezet.
Iedere eenheid krijgt een boekje waarin op flinterdun papier
en in minuscule lettertjes alle noodzakelijke informatie staat,
te weten een lijst met alle personen die naarmate het land
verder bezet raakt, moeten worden geliqideerd. Dat wil zeggen
communisten, uiteraard, maar ook leerkrachten, schrijvers, journalisten,
proiesters, industrielen, bankiers, ambtenaren, handelaars, herenboeren,
notabelen van elke soort……”

HhhH: 27 mei 1942

Op 27 mei 1942 wordt er een aanslag gepleegd op Reinhard Heydrich.
Heydrich was de rechterhand van Reichsführer-SS, Heinrich Himmler.
Zijn bijnamen waren: De slager van Praag, De beul van Praag en Het Blonde Beest.
Heydrich was voorzitter van de Wannsee conferentie met als onderwerp
de verfijning van de systematische uitroeiing van alle Joden in Europa.
De secretaris van de conferentie was Adolf Eichmann.

De gevolgen van de aanslag zijn enorm geweest.
Bloedige represailles en een massamoord tegen de Tsjechische bevolking.
Onder andere werd het dorp Lidice uitgemoord en letterlijk
met de grond gelijk gemaakt.

Het boek HhhH (Himmlers hersens heten Heydrich) van de schrijver Laurent Binet
gaat over Reinhard Heydrich.

 photo DSC_0855HimmlershersendhetenHeydrich.jpg

Laurent Binet, HhhH, Himmlers hersens heten Heydrich.

ik ben dit boek aan het lezen en het leest fantastisch.
Het boek is opgebouwd bijna alsof de schrijver het tegen je verteld.
Hij geeft korte inleidingen en anekdotes die verband houden
met het ontdekken van de informatie.
Hij geeft korte geschiedenisverhalen die direct tot de kern
van de gebeuretissen doordringen.
Hij geeft zelf commentaar op eerder geschreven hoofdstukken.
De meeste hoofdstukken zijn slechts een deel van een pagina lang
tot enkele pagina’s.

Of zoals Pulitzer prize winnares Barbara W. Tuchman het zegt:

“Why is it generally assumed that in writing,
the creative process is the exclusive property
of poets and novelists?
I would like to suggest that the thought applied
by the historian to his subject matter
can be no less creative that the imagination
applied by the novelist to his.”

Essay: The historian as Artist from ‘Practicing History’. Page 45.

Korte vertaling:
Waarom wordt algemeen aangenomen dat het creatieve aspect
van schrijven is voorbehouden aan dichters en romanschrijvers.
Ik zou denken dat het denkproces van een historicus
over een onderwerp niet minder creatief is
als het verbeeldingsproces van de schrijver.

En dat komt in het boek HhhH op een fantastische manier tot uiting.