Zeg maar Jan de Wit.
Toepasselijk voor iemand met zo’n naam.
Hij maakt zwart/wit, hyperrealistische, moderne,
schilderijen van gebeurtenissen uit zijn eigen leven.

Overigens de eerste keer dat ik een iPhone op een schilderij zie,
of een doos voor een hamburger trouwens.

James White, Milk and stuff, 2010.

James White, Burger box, 2010.

De opzet was wat anders dan andere jaren.
Nu waren op zaterdag de ateliers in het centrum open
en die buiten het centrum niet.
Zondag was het precies andersom.
Beetje verwarrend.

Van Schootenstraat, locatie van een aantal ateliers in Het Ginneken..


Deze locatie kende ik helemaal niet.
Zelfs de straat was me onbekend maar door een artikel
in BN/De Stem werd ik er op gewezen.
Zondagmiddag eerst hier gaan kijken.

Lucienne Smit, Monkey Forest Road.


In een aantal gevallen een combinatie van een ets met een nabewerking
met verf, post- en andere zegels.
Soms op houten panelen.
De sfeer van verre landen was goed getroffen.

Antonius Nijssen.


Dit soort Rothko-achtige schilderijen toonde Ton Nijssen
samen met keramiek gemaakt door zijn vrouw/partner.
Dat keramiek is erg intrigerend.
Maar helaas heb ik daar geen foto van.

Op de benedenverdieping stond dit werk nog op de ezel. Helaas heb ik de naam van de kunstenaar niet. Het werk is nog bij lange na niet gereed. Haar andere werken zijn ook uitbundig in kleurgebruik maar heel gedetailleerd. Die fase is hier (nog) niet bereikt.

Sylvia Thijssen toont haar werk bij galerie van Rossum in Breda. Dit is het grootste werk wat er hangt en een van de meest toegankelijke. Mooi is de lichtwerking. Door de zwarte takken op de voorgrond lijkt het licht vanuit het schilderij te komen.

Paul der Kinderen, Ces oeufs sont pas d’oeufs Faberge (links), Karbonades die op Nederland lijken (rechts).


Na het Ginneken hebben we het centrum van Breda bezocht.
Meer precies de ateliers aan de Vlaszak.
De ateliers waren allemaal gesloten maar de centrale tentoonstelling
was wel open voor een bezoek.
De Franse titel van het linkse schilderij heb ik niet correct overgenomen.
Maar dat dit geen Faberge eieren zijn is iedereen wel duidelijk.

Eefje van den Hamsvoort, Rust.

Detail.

Er is binnenkort een zeer indrukwekkende verkoopavond bij Christies.
Alle werken zijn van museumkwaliteit.
Ik heb er een paar uitgekozen.
Het gevolg is dat van een paar kunstenaars meerdere werken
in deze log te vinden zijn.
Met name een paar prachtige Picasso’s, twee Kandinsky’s,
tweemaal Monet, enz.
Voor mij was het gisteravond en vanochtend genieten
om al deze werken te kunnen bekijken.

Ai Weiwei, Forever bicycles, 2003.

Ansel Adams, Santa Elena canyon, Big Bend National Park, Texas, 1947.

Bruce Nauman, Concrete tape recorder piece, 1968.


Bruce Nauman is een bekende kunstenaar die we vooral kennen
van zijn werken met neon licht.
Hier een werk van een andere orde:
betonnen taperecorder.
Veel mensen weten al niet meer wat een taperecorder is.
(Zeg maar een primitieve iPod)
Maar goed het apparaat schijnt in de beton te zitten.
Met die snoer erbij heeft het wel iets komisch.

Bruce Nauman, No No, 1983.

Claude Monet, Nymphxc3xa9as, 1906.


Een ikoon in de impressionistische kunst.
Monet maakte een hele serie.Al dan niet met een Japanse brug.

Claude Monet, xc3x89tude de bateaux sur la plage d’xc3x89tretat, 1885.


Studie van boten op het strand van xc3x89tretat.
Noord Normandie, Frankrijk.
Interessante compositie.

Claudio Bravo, White and yellow package, 2005.


Claudio Bravo plaatst zijn werk in een wel heel bijzonder kader.

Gustav Klimt, Frauenbildnis, Portrait of Ria Munk III, 1917 – 1918.


Ik weet niet goed wat ik met Klimt aanmoet.
Het is erg populair.
Ik vind het bijna kitsch.

Henri Matisse, Nu xc3xa0 la chaise longue, 1923.

Jean-Baptiste Camille Corot, Jeune femme a la fontaine, 1860 – 1870.


Heel krachtig schilderij.
Prachtige zware kleuren.
Vergelijk dat maar eens met het volgende portret:

Joan Miro, Femme et oiseaux dans la nuit, Maart 1968.

Lxc3xa1szlxc3xb3 Moholy-Nagy, Composition A 19, 1927.

Marc Chagall, L’xc3xa2ne vert, 1969.


De groene ezel.
Een geweldig voorbeeld van Chagall’s typisch kleurgebruik
en de typische voorstellingselementen:
een jong paar, dieren, bos met bloemen,…
Een heel eigen beeldtaal.

Maria Helena Vieira da Silva, Hiver, 1960.


Aan het begin van de zomer misschien een vreemd onderwerp: de winter.

Maximilien Luce, Port of Rotterdam, 1903.


De kunstenaar ken ik niet maar een schilderij
met als onderwerp De haven van Rotterdam kon ik niet achterlaten.

Pablo Picasso, La liseuse, 1921.

Pablo Picasso, Nature morte, 4 july 1938.

Pablo Picasso, Vase de fleurs, 1904.

Pablo Ruiz Picasso, Mother and child, circa 1901.

Rackstraw Downes, Under the off-ramp from the George Washington Bridge, 2009.


door de gebruikte techniek lijkt het wel een tekening
van Da Vinci of Michelangelo maar
het onderwerp zegt meteen dat het veel recenter is.
De werken die ik van hem gezien heb hadden bijna allemaal
een afwijkende vorm. Hier heel breed bijvoorbeeld.

Sir Henry Rushbury, The walls of Gerona, Spain, 1936.

Wassily Kandinsky, Gekreuzigter Christus, 1911.


Ook de lijst is beschilderd.

Wassily Kandinsky, Orientalisches, 1909.

Schroot, takken, gegoten delen,….
Paarden samengesteld uit allerlei materiaal.
Dat is de basis voor het werk van Deborah Butterfield.
Vandaag op het internet ontdenkt.

Deborah Butterfield, Red Branch, 2007.

Hibiscus, 2003.

Delight, 2002.

Dapple, 2003.

Cat Creek, 2001.

With the current, 2002.

Ik moet nog een inhaalslag doorvoeren.
De afbeeldingen van deze log zijn eigenlijk al van vorige week.
Heel leuk vond ik een schilderij dat dit jaar gemaakt is
en waarin een abstract schilderij verstopt is in
een heel realistisch schilderij.
Mooi van kleur.

Claerwen James, Sisters in grey and yellow, 2009.


Modern dubbelportret.
Zussen in grijs en geel.
De titel geeft ook al aan dat de persoonlijke kenmerken
van de meisjes veel minder van belang zijn dan bijvoorbeeld de kleuren.

Edgar Degas, Race horses before the stands, 1867.


De racepaarden voor de tribunes.
De titel hier vermeldt het niet maar misschien had Degas
dezelfde bedoelingen als de maker van het vorige werk.

Francisco de Goya y Lucientes, Peasant carrying a woman (Album F 72), 1814 xe2x80x93 1820.


Een lust voor het oog.

Frank Auerbach, Head of Estella Olive West III, 1961.


Daar moet je eerst maar eens even naar kijken.

Hendrick ter Bruggen, Saint Sebastian tended by Irene, 1625.

Henri Rousseau, Suprise I, 1891.

John Anster Fitzgerald, The chase of the white mouse, 1860.

Medrie MacPhee, Big bang, 2010.

Pablo Picasso, Le tailleur Minguell, 1901.

Raphael, The miraculous draught of fishes.


De wonderbaarlijke visvangst.
Het ontwerp is van Raphael.
Het tapijt is uiteindelijk in Brussel gemaakt.

Filosofie van de kunst
Anne Sheppard

Hoofdstuk 4: Vorm.

Een kunstwerk kan beschreven worden in termen van emotie
(met al de problemen die we eerder zagen in hoofdstuk 3)
of in termen van Vorm.
Dat is wat anders dan in termen van techniek.
Bij techniek ligt de nadruk op het hoe
(fijne penseelvoering, olieverf, klei,xe2x80xa6).
Bij vorm bespreek je zaken als het perspectief,
kleurgebruik, de ideale proporties van bijvoorbeeld
menselijke lichamen of gebouwen of de driehoeksopbouw (compositie)
van een werk.

Rembrandt, Abraham ontvangt drie mannen, 1656.


Deze afbeelding is uit het boek “De God van Rembrandt”.
Dat boek is geschreven door Gerda Hoekveld-Meijer.
Bij deze ets staat een prachtige verhandeling over hoe de compositie
in elkaar zit en waarom hij zo in elkaar zit.
Zeer leesbaar, zeer interessant.

Speciaal vraagt aandacht het gebruik van die vormkenmerken
in een werk, hun samenhang of juist hun tegenstelling, hun structuur.

Kant onderkent in dit verband twee soorten schoonheid:
1. vrije schoonheid

Dat is de schoonheid van een object vanwege zijn vorm zonder dat je daarbij het doel van het object er bij betrekt. Een voorbeeld hiervan zijn bloemen of decoratieve figuren.

2. Afhankelijke schoonheid.

Hanslick (muziektheorie, Sheppard wil onderzoeken
of zijn theorie die ontwikkeld is vanuit een beperkt,
specifiek kunstgebied, toepasbaar te maken is op alle kunstuitingen)
Hanslick geeft aan dat een esthetische analyse
op basis van vormen alleen mogelijk is als je naar de kern van muziek kijkt.
Dus een muziekstuk met zang valt niet onder deze beschouwing
(is geen kunst?).
Vormen waar je dan naar kijkt/luistert zijn de melodie,
de harmonie, het ritme en de instrumentatie.

Kritiekpunten op Hanslick liggen voor de hand:
= zijn ideexc3xabn passen alleen op instrumentele muziek;
= Hanslick stelt dat muziek niet kan weergeven,
geen emoties tot uiting kan brengen.
Daar wordt door veel mensen anders over gedacht.
= hij sluit de titel of de tekst die bij de muziek hoort
volgens de componist, uit van zijn analyse.

Dus te veel beperkingen en gebaseerd op een te kleine hoeveelheid werken
om hier te kunnen spreken over een algemener theorie.

Vervolgens maakt Sheppard nogmaals een dergelijke analyse.
Deze keer van de werken van Clive Bell en Roger Fry.
Bell spreekt zich uit over de xe2x80x98significante vormxe2x80x99 en
spreekt in dit verband veel over Paul Cxc3xa9zanne.

Wikipedia:

Paul Cxc3xa9zanne (Aix-en-Provence, 19 januari 1839 xe2x80x93 Aix-en-Provence, 22 oktober 1906) was een Franse kunstschilder. Cxc3xa9zanne behoort tot het postimpressionisme, een Europese kunststroming die volgt op het impressionisme. Zijn werk vormde een brug tussen het impressionisme en het kubisme.

Zo schrijft Bell in zijn standaardwerk Art onder andere het volgende:
xe2x80x9dCxc3xa9zanne is the Christopher Columbus of a new continent of form.xe2x80x9d
(Cxc3xa9zanne is de Columbus (lees de ontdekker)
van het nieuwe continent genaamd Vorm.)
Dit werk is overigens in zijn geheel te lezen via het Project Gutenberg.
Daar is voor deze beschrijving gebruik van gemaakt.

Paul Cxc3xa9zanne. Deze zwart/wit afbeelding staat in het werk Art van Clive Bell zoals ik dat vond op Project Gutenborg. Ik heb gezocht naar een kleurenversie van dit werk maar kon dat zo gauw niet vinden. Helaas ken ik de naam van het werk niet en dat geldt ook voor het jaartal waarin het gemaakt is.

En even eerder schreef Bell:
xe2x80x9cFrom that time forward Cxc3xa9zanne set himself to create forms
that would express the emotion that he felt
for what he had learnt to see.
Science became as irrelevant as subject.
Everything can be seen as pure form, and behind pure form
lurks the mysterious significance that thrills to ecstasy.
The rest of Cxc3xa9zanne’s life is a continuous effort to capture and
express the significance of form.xe2x80x9d

(Vanaf die tijd heeft Cxc3xa9zanne zich ten doel gesteld
vormen te creeren die de emoties uitdrukken die hij voelt
voor wat hij geleerd heeft te zien.
Wetenschap (Kennis) werd net zo onbelangrijk als het onderwerp.
Alles kan gezien worden als een pure vorm,
en achter die pure vorm lonkt de significante vorm
die vervoert tot extase.
De rest van het leven van Cxc3xa9zanne (na 1880) is een constante poging
de significante vorm te vangen en uit te drukken.)

Paul Cxc3xa9zanne, The house with the cracked walls, 1892 – 1894. Niet dezelfde afbeelding als de zwart/witte maar vergelijkbare sfeer/voorstelling.

Bell heeft minder waardering voor de klassieke Griekse kunst
of de Renaissance omdat daar sprake is
van een hoge mate van realistische nabootsing.
Mooi aan deze opmerking is dat Bell er dus van uit gaat
dat het schilderen van de significante vorm in die kunst wel degelijk aanwezig is.

Fry spreekt vooral over het belang van de vormkenmerken en de structuur
die daarmee gecrexc3xaberd wordt. Daarbij doen zich twee problemen voor:
1. hoe bekijk, analyseer je individuele vromen in een werk.
Daarvoor wordt geen handreiking gedaan.
2. wat is dat nou dat xe2x80x98significantexe2x80x99, significant ten opzichte van wat?

Vervolgens maakt Sheppard naar mijn gevoel een aantal vreemde bokkensprongen.
Ze beschrijft een ruimtelijk schilderij en geeft dan aan
dat het moeilijk is dat werk puur als vormen te bekijken.
Geeft vervolgens aan dat in de Islamitische kunst,
waar afbeeldingen van mensen of dieren verboden zijn (?, volgens mij
niet helemaal correct), de neiging bestaat
afbeeldingen van tweedimensionale vormen te maken (bloemen,
sierlijke decoraties op basis van tekst bijvoorbeeld).
Wij, westerlingen, zullen dat snel saai vinden.
Onze westerse neiging is om in een afbeelding een soort van foto te zien.

Schotel, Ottomaans, Iznik, circa 1480, Gemeentemuseum Den Haag, OCE19360006.

Dat westerlingen snel oordelen dat afbeeldingen met uitsluitend
tweedimensionale vormen saai zijn betekent nog niet
dat dit waar is voor iedereen.
Daarnaast zou het zo kunnen zijn dat de ideale manier van werken
met alleen vormen nog niet tot volle ontwikkeling is gekomen.
xe2x80x98De feiten geven aan hoe moeilijk het voor mensen is
belangstelling voor louter tweedimensionale visuele vormen
te blijven opbrengen!xe2x80x99
Feiten? Welke feiten?
Sheppard is hier niet overtuigend.
Intuxc3xaftief voel ik wel voor haar standpunt maar ze overtuigd hier niet.

Sheppard gaat dan nogmaals in op het begrip xe2x80x98significantexe2x80x99 vorm.
Terecht lijkt me.
Significant duidt er volgens haar op dat vormpatronen op zich
slechts van een beperkt belang zijn.
Die zijn blijkbaar minder significant.
Probleem is alleen dat blijkbaar in genoemde theoriexc3xabn niet wordt uitgelegd
wat xe2x80x98significante vormenxe2x80x99 precies zijn.

Bell stelt bijvoorbeeld dat de kunstenaar door de zuivere vorm
de esthetische emotie tot uitdrukking brengt.
Klinkt allemaal heel geleerd maar h
et blijft allemaal erg vaag.

Inmiddels ben ik aangekomen op pagina 58 waar Suzanne Langer
het als volgt uitlegt:
xe2x80x98dat vormen van kunst op de een of andere manier overeenkomen
met vormkenmerken van menselijke emoties in het algemeenxe2x80x99.

Een gemeenschappelijk en opvallend kenmerk van de formalisten
die Sheppard bespreekt is dat ze er zich bewust van zijn
dat de verschillen tussen de verschillende kunstvormen
(muziek, schilderen, beeldhouwen, dans enz) groot zijn.

De vraag die bij mij al lezend opkwam is hoe breed is nu dat formalisme.
De ideexc3xabn die tot dit punt besproken zijn waren niet erg breed.
Ze hadden betrekking op muziek of op schilderkunst. Niet meer.

Er wordt gesproken over vormelementen.
Misschien is het goed een kleine opsomming te geven van die vormkenmerken:
Muziek: ritme, instrumentarium
Poxc3xabzie: metrum, rijm
Proza: plot en thema (rangschikking van woorden,
structuur van de tekst en inhoud)

Het verbaast me dat Sheppard stelt dat er tussen de kunstvormen
weinig overeenkomstige vormen zijn. Wat te zeggen van
= beeldende kunst/kleur en muziek/klankkleur
= beeldende kunst/symmetrie en poxc3xabzie/rijmschema
= literatuur, muziek en dans/herhaling
= literatuur/thema en muziek/thema

Plots komt deze structuur op pagina 60 en 61 dan toch aan de orde.
Ik ben verward.

Sheppard staat dan nog even stil bij het formalisme in relatie tot
de literatuur en gaat dan nog even in op het structuralisme.
De stroming die sterk de nadruk legt op de relatie
tussen verschillende vormelementen in een werk
en de allesomvattende structuur.
Zo kunnen herhaling en contrasten leiden tot een symmetrisch schema in een tekst.

Sheppard haalt nog een stroming aan, de nieuwe Amerikaanse kritiek.
Ze hanteren 3 normen waaraan een kunstwerk volgens hen moet voldoen:
eenheid, complexiteit en intensiteit.
Mijn eerste indruk daarvan is dat eenheid en complexiteit vormkenmerken zijn
en intensiteit meer naar de expressie (hoofdstuk 2) verwijst.

Het probleem voor mij met dit hoofdstuk is dat er weinig samenhang in zit.
Dat kan komen omdat er eigenlijk geen allesomvattende theorie
over het formalisme bestaat of dat Sheppard haar werk niet goed doet.
Voorlopig ga ik nog maar even van het eerste uit:
er is gen allesomvattende formalistische theorie.

Op pagina 63 probeert Sheppard die dan toch te formuleren.
Volgens haar luidt de allesomvattende formalistische theorie als volgt:
xe2x80x98het essentixc3xable kenmerk van kunst is de presentatie van elementen
in geordende en gexc3xbcnificeerde relaties.
Welke elementen het betreft, verschilt van kunstvorm tot kunstvormxe2x80x99.

Deze theorie houdt zich alleen met het kunstwerk bezig.
Het geeft verklaring voor de relatie tussen de kunstenaar en het publiek.
Het geeft geen toelichting op de relatie van het werk en de wereld.
De theorie zegt niets over de informatieoverdracht die er plaatsvindt.

Kortom, hier is het laatste woord nog niet over gezegd.

Ik kwam een leuke gids tegen op het web dat als een programma
dient voor groepen bezoekers van het Museum voor Moderne kunst
in Brussel. Het is geschreven door ANN Goossens.

De Kunst van het Kijken

In het verhaal verwijst ze naar de bekende uitdrukking xe2x80x98Het ei van Columbusxe2x80x99.
En wat blijkt, het is veel meer dan zo maar een verhaal.

William Hogarth, Columbus breaking the egg, 1752.jpg.

Toen Christopher Columbus in 1493 was teruggekeerd van zijn historische reis naar de Nieuwe Wereld, werd hem een feestmaal aangeboden. Een van de gasten probeerde de prestatie van Columbus te bagatelliseren door te vertellen dat het eigenlijk alleen maar een kwestie was van de eerste te zijn geweest. “Dat kan iedereen.”
Columbus nodigde de man daarop uit om een ei rechtop op tafel te zetten. Toen hem dit niet lukte, zette Columbus het ei met een ferme klap op tafel neer, zodat de schaal aan de onderkant werd ingedeukt en het ei bleef staan.
“Ja, kunst. Dat kan iedereen”, riep de gast uit.
“Precies”, zei Columbus. “Het is alleen een kwestie van als eerste op het idee komen.”

(anekdotes.nl / broodjeaap.nl)

De afbeelding maakte me nieuwsgierig of beter gezegd de maker
van de ets: William Hogarth.
Hogarth is een Engelse kunstenaar die deze afbeelding maakte en gebruikte
om voorinschrijvingen te krijgen voor zijn boek: xe2x80x9cThe Analysis of Beautyxe2x80x9d.
Zelf beschreef Hogarth zijn boek als een War with the Connoisseurs,
een oorlog met de kenners.

Het boek beschrijft 6 principes waaraan volgens hem schoonheid voldoet.
De principes zijn:
fitheid

geen schoonheidseigenschap op zich, meer een voorwaarde tot.

varixc3xabteit

afwisseling in muziek bijvoorbeeld streelt het oor. Continue eenzelfde noot beledigt het oor.

regelmatigheid, uniformiteit of symmetrie

in de betekenis van georganiseerde varixc3xabteit

.
eenvoud of gedistingeerd

ook weer in relatie tot varixc3xabteit.

complexiteit

in de bedoeling dat je beetje bij beetje als toeschouwer er in slaagt de schoonheid in te zien, misschien zou je kunnen spreken van gerijptheid.

grootsheid

een mate van verhevenheid.

Heel leuk is dat in de afbeelding van Het ei van Columbus
een paar zaken zitten die door ons ontrafeld kunnen worden:

De vissen op de schaal bij het ei.
Die vormen geen toeval. Ze vormen twee xe2x80x98Sxe2x80x99-en die naar een onderdeel
van de theorie van Hogarth verwijzen: de xe2x80x9cLine of beautyxe2x80x9d.
Deze lijn van de schoonheid komt er op neer dat als je in vormen
op een schilderij of zoals hier een grafisch werk een xe2x80x98Sxe2x80x99 ontdenkt,
dan is dat omdat deze lijn van de schoonheid het oog van de toeschouwer
trekt en de schoonheid van het hele tafereel verhoogd.
Sommige mensen zien soortgelijke vormen in de doek op tafel
en de messen. Maar dat vind ik wat ver gezocht.

De compositie
de driehoek waarvan de top boven het hoofd van Columbus zweeft
is dezelfde vorm die Leonardo da Vinci gebruikt in zijn Laatste Avondmaal.
De schaal bevat nu niet de hostie maar de vondst van Hogarth:
de xe2x80x9cLine of beautyxe2x80x9d.
En naar het idee van Hogarth was de xe2x80x9cLine of beautyxe2x80x9d net zoxe2x80x99n eye-opener
als dat het ei van Columbus in het verleden was geweest.

Kijken.

In de “papieren gids” wordt het verhaal van Columbus onder andere gebruikt
om de vraag te beantwoorden “wat is kunst”.
Nog interessanter is het overzicht: Kunst in het kort.
Daarin wordt in drie stappen de kunstgeschiedenis in beeld gebracht en verklaard.
Misschien wat grote stappen snel thuis maar wel overzichtenlijk.

Hier de verkorte versie ervan:

De moeite waard om een op het internet op te zoeken.
Zoek op “De kunst van het kijken”.