Aan het lezen: Johan de Witt en Engeland (en de Speelhuislaan)

Geen saai geschiedenisboek maar een boek dat laat
zien hoe je van oude brieven geschiedenis kunt maken.

Even wat achtergrondinformatie over Johan de Witt:

Johan de Witt werd geboren op 24 september 1625 te Dordrecht als zoon van Jacob de Witt en Anna van den Corput en broer van Cornelis de Witt. Johan ging eerst naar de Latijnse school in Dordrecht, studeerde rechten in Leiden en promoveerde in Frankrijk. Hij vestigde zich in 1647 als advocaat in Den Haag, werd in 1650 pensionaris van Dordrecht en in 1653 raadpensionaris van Holland. Als raadpensionaris was hij de hoogste ambtenaar van het gewest Holland, voorzitter van de Hollandse Staten en lid van de Hollandse afvaardiging in de Staten-Generaal waar hij optrad als woordvoerder. Johan de Witt was verantwoordelijk voor zowel het binnenlandse als buitenlandse beleid en was zo bijna twintig jaar lang een van de meest invloedrijke figuren in de Republiek. Johan trouwde met Wendela Bicker (1635-1668) en kreeg in totaal acht kinderen waarvan er drie jong stierven.

Deze informatie is afkomstig van de website van het Huygens ING.

Johan de Witt schreef en ontving als raadpensionaris bijzonder veel brieven. Zijn briefwisseling is hierdoor zeer veelzijdig en bestaat onder meer uit brieven van belangrijke staatslieden, buitenlandse ambtsdragers, legeraanvoerders, wetenschappers, kunstenaars, familieleden en talloze verzoeken om een recommandatie.Verreweg de meeste brieven zijn geschreven in de periode 1653-1672, terwijl een kleiner deel uit de periode vóór 1653 dateert. Na zijn dood is zijn persoonlijk archief overgedragen aan de staat en wordt nu bewaard op het Nationaal Archief: inventaris Raadpensionaris De Witt, 3.01.17.

SamenstellingInekeHuysmanRoosjePeetersTekeningenJeanMarcVanTolJohanDeWittEnEngeland

Voor de ontsluiting van de brieven van De Witt heeft Huygens ING samenwerking gezocht met het Nationaal Archief en Early Modern Letters Online – EMLO – een project van Cultures of Knowledge, onderdeel van Oxford University en de Bodleian Library. Een team van vrijwilligers, gastonderzoekers en stagiaires ontsluit de brieven op gegevens als verzender, ontvanger, datum, plaats van verzending en ontvangst, taal en archiefgegevens. Ook zijn er bij iedere brief links aangebracht naar een digitale afbeelding en naar gedigitaliseerde edities. Vanaf 14 maart 2019 zullen de eerste zevenduizend veelal diplomatieke brieven online raadpleegbaar zijn.

Ter gelegenheid van de ontsluiting van al die brieven is er ook
een boek verschenen dat ik aan het lezen ben.
‘Lezen’ is misschien niet helemaal de juiste term.
Je leest, kijkt en verwondert je.
Al die mensen die De Witt brieven schreven.
Al die onderwerpen.
Al die ingewikkelde handschriften.

Het boek bevat een serie van 20 voorbeelden (we noemen dat dan een bloemlezing)
die samengesteld is door Ineke Huysman en Roosje Peeters.
Het geheel is voorzien van tekeningen gemaakt door Jean-Marc van Tol (een
van de makers van Fokke en Sukke).

Voor deze blogpost bladerde ik meteen naar ‘De Vrede van Breda’.
Een brief van een onbekende schrijver aan Johan de Witt van 24 mei 1667.
Het is een soort ooggetuigenverslag van het begin van de vredesonderhandelingen.
Een klein stukje uit de hertaling, de brief ‘vertaald’ naar hedendaags Nederlands:

Na ruim een week incognito in de stad te hebben verbleven, zijn de Engelse ambassadeurs vanmiddag om 12 uur eindelijk vanuit het Speelhuis, waar ze vanmorgen heen zijn gegaan, officieel de stad binnengekomen.
Enkele ruiters haalden het gezelschap op en bij de tweede brug werden zij verwelkomd door de heer Hauterive.
Zij verlieten de koets voor een korte begroeting, waarna de heer Hollis zei: ‘Er is geen tijd om hier lang te blijven staan.’
Hij verzocht de heer Hauterive ook plaats te nemen in de koets, wat deze deed na de twee ambassadeurs.
Daarna namen ook de andere edelen plaats in de koets.

 

Het was een entree zo voornaam als men zich maar kan voorstellen. Vooraan reden twee heren in livrei op mooie paarden, gevold door acht pages te paard in blauw livrei dat rijkelijk met zilver was afgezet. Zowel hun kleding als rokken waren zo rijk omzoomd, dat moeilijk te zien was waar de stof in het borduursel overging. Toen volgden trompetters……

Lees de rest zelf in dit vermakelijke boek.
De afbeelding van de brief waarvan ik in deze blogpost een stukje opnam
kun je hier vinden.

Ginder ’t vreeverbont bezegelt

De bundel met essays over ‘De Vrede van Breda’ onder redactie
van Raymond Kubben was al eerder op mijn weblog te zien
maar toen had ik het boek nog niet helemaal gelezen.

Nu wel.
Het prachtige boek bevat verhalen in de Nederlandse en
Engelse taal en is prachtig verzorgd.
De band is schitterend met het logo van de viering
van de ‘Vrede van Breda’ in blinddruk.
Het eerste schutblad bevat belangrijke stukken
van het vredesverdrag uit 1667..
Vervolgens wordt er op allerlei maar dan ook allerlei
aspecten van het vredesverdrag ingegaan.

Het plotselinge overlijden van Petrus Coyet, Zweeds ambassadeur
bij de besprekingen, de tocht naar Chatham, de impact
op de grenzen – in Europe en de rest van de wereld,
de publieke opinie in Engeland over de Hollanders,
de positie van het verdrag ten opzichte van eerdere
en latere verdragen, enz, enz.

Waarom zet Zweden eigenlijk om tafel in Breda?
Lees het boek!

WP_20170710_001DeVredeVanBredaGinderTVreeverbontBezegeltRedRaymondKubben

Het is de beste publicatie voor een breed publiek die ik
over de Vrede van Breda dit jaar gezien en gelezen heb.
De inleiding is van de burgemeester van Breda en de
uitgeverij is van Kemenade.

Breda in The Met

Het Metropolitan Museum is een groot internationaal bekend museum.
in hun collectie heb ik gezocht op de zoekterm ‘Breda’.
Ik vond er 144 resultaten, veel daarvan met afbeelding.
Daar heb ik er een aantal geselecteerd en die komen hier voorbij.
Gisteren onder andere de prent van Romeyn de Hooghe.
Daar kom ik vandaag nog even op terug.

Op dit moment lees ik het boek dat onder redactie van Raymond Kubben tot stand kwam:
De Vrede van Breda – Ginder ’t vreeverbont bezegelt.
Het boek bestaat uit een groot aantal essays die diverse aspecten van de Vrede van Breda belichten.
Zoals het essay van Helmer Helmers: Onder schijn van trek tot vrede.
Politieke spanningen in de Nederlandse vredespubliciteit.
Overigens gebruikt het boek de afbeelding van Romeyn de Hooghe heel regelmatig.

 photo WP_20170710_002PrentVanRomeynDeHoogheAlsillustratie.jpg

De prent van Romeyn de Hooghe als illustratie in het boek De Vrede van Breda onder redactie van Raymond Kubben.


Het is een prachtig boek met diepdruk op de band.
Mooi geillustreerd, twee leeslinten.
Mooie, kwalitatief goede essays.
Echt een boek met diepgang in vele betekenissen.

 photo WP_20170710_001DeVredeVanBredaGinderTVreeverbontBezegeltRedRaymondKubben.jpg

De Vrede van Breda – Ginder ’t vreeverbont bezegelt, onder redactie van Raymond Kubben.


In dat essay van Helmer Helmers las ik vanavond de volgende tekst:

In het najaar van 1667 verscheen bij Nicolaes Visscher in Amsterdam een prachtige prent over de ‘Vreede-handelingh tot Breda’.
Centraal op de prent- ontworpen door de beroemde Romeyn de Hooghe – staat de met diplomaten volgepakte Grote Zaal van het kasteel afgebeeld waar de vrede werd beedigd.
Daaromheen zien we scenes die met de vredessluiting samenhingen: boven en onder de intocht en het vertrek van de Engelse ambassadeurs, beide met veel pracht en praal omgeven,
links en rechts de afkondigingen en vieringen na ratificatie. De prent ademt een harmonieuze, onproblematische sfeer. Net als in veel andere nieuwsbronnen is er speciale aandacht voor het vuurwerk en de symbolische wijnfonteinen, die bij de huizen van de gezanten van Engeland, de Staten-Generaal en Denemarken werden opgericht en door het volk gretig worden gebruikt.
De boodschap die De Hooghe uit wil dragen, is duidelijk: in plaats van bloed werd er nu wijn vergoten, want de vrede werd door hoog en laag gevierd als een triomf van de Europese diplomatieke gemeenschap.

In de tekst gaat het boek nog verder met zeer interessante
aanvullingen op de rol van prenten zoals deze.
Vandaag sluit ik af met een laatste detail van de prent.

 photo MetropolitanMuseumNewYorkRomeynDeHooghePeaceConferenceAtBredaRoosen daar de eyn seer aerdigh uytsprongh.jpg

Het huis van de Engelse ambassadeurs in Breda. Maar de nadruk ligt in het commentaar bij dit prentje bij het spectakel: Roosen daar de wyn seer aerdigh uytsprongh. Let op de fontein waar uit rozen wijn spuit.


De afbeeldingen die het Metropolitan beschikbaar stelt zijn van hoge kwaliteit.
Soms is het niet gelijk duidelijk waarom je een bepaald werk te zien krijgt
als zoekresultaat.
Bijvoorbeeld: waarom vind ik de Aanbidding door de koningen, een tapijt uit
ongeveer 1535 als een van de resultaten?

 photo MetropolitanMuseumNewYorkAdorationOfTheKingsCa1530ndash1535.jpg

Metropolitan Museum New York, Adoration of the Kings, ca. 1530 – 1535.


Om daarop het antwoord te vinden moet je wel even zoeken:

Design attributed to Bernard van Orley (Netherlandish,
Brussels ca. 1492–1541/42 Brussels) or a member of his workshop.
Elements of the central group are derived from Tommaso Vincidor
(Tommaso di Andrea) (Italian, Bologna ca. 1517–ca. 1536 Breda (?))
’s “Adoration” for the Scuola Nuova tapestries.
Maker: Possibly woven in the workshop directed by Pieter van Aelst the Younger
(Flemish, active 1509–55).

Dus een van de elementen van de centrale groep op dit kleed komt overeen
met een tapijt ontworpen door iemand die mogelijk in Breda is overleden.

Het kleed is overigens prachtig al lijkt me het hier en daar
een beetje versleten.

 photo MetropolitanMuseumNewYorkAdorationOfTheKingsCa1530ndash1535Bloemenrand.jpg

De bloemenrand is indrukwekkend.


 photo MetropolitanMuseumNewYorkAdorationOfTheKingsCa1530ndash1535VeelAandachtVoorArchitectuurInDeCompositie.jpg

In de compositie is veel aandacht voor architectuur. Een van de centrale figuren stapt dan ook de afbeelding binnen.


 photo MetropolitanMuseumNewYorkAdorationOfTheKingsCa1530ndash1535Josef.jpg

Nu weet ik niet of dit Jozef is, hier op de achtergrond, maar ik vind hem een beetje chagrijnig kijken naar die koningen die met al die cadeau’s komen. Hij vertrouwt het niet.


Breda in de collectie van het Metropolitan Museum in New York

Het Metropolitan is een van de grote musea in de wereld.
Wat zouden die hebben van Breda, of over Breda?
Via hun website vond ik 177 voorwerpen.
Veertien er van heb ik gedownload en die gaan
de komende tijd hier passeren.
Vandaag twee werken.
Bekende werken.

 photo MetropolitanMuseumNewYorkBartolomeacuteMauraTheSurrenderAtBredaOrLasLanzasTheLancesAfterVelaacutezquez1876EtchingOnWovePaper.jpg

Laten we beginnen met Bartolome Maura, The surrender at Breda or Las Lanzas (The Lance) after Velazquez, 1876, etching on wove paper. Ja dat kennen we allemaal. Las Lanzas. Dit werk is door veel kunstenaars op doek of papier gezet. Wat opvalt bij deze ets is dat het gezicht op Breda dat op het doek van Velazquez zo goed te zien is op de achtergrond hier helemaal ontbreekt.


 photo MetropolitanMuseumNewYorkRomeynDeHooghePeaceConferenceAtBreda.jpg

Het tweede werk is ook een topper. Romeyn de Hooghe, Peace Conference At Breda. Een soort stripverhaal gecombineerd met journalistiek. Aan de hand van de individuele platen wordt het verhaal verteld van de Vrede van Breda in 1667, nu 350 jaar geleden.


 photo MetropolitanMuseumNewYorkRomeynDeHooghePeaceConferenceAtBredaAfbeeldingBovenAanMetHetLiesbosOpDeAchtergrond.jpg

Als we de bovenste plaat langslopen dan zie je de aankomst van de Engelse ambassadeurs aan je ontrollen. Links zie je een stuk van een stoet met op de achtergrond het Liesbos.


 photo MetropolitanMuseumNewYorkRomeynDeHooghePeaceConferenceAtBredaAfbeeldingBoven6 Hare Bijhebbende Edellieden En Pagien.jpg

Vervolgens zie je, met op de achtergrond Het Speelhuys, ‘Hare bijhebbende edellieden en pagien’. Anders gezegd de edelen en pages die de Engelse ambassadeurs bij zich hadden tonen zich hier.


 photo MetropolitanMuseumNewYorkRomeynDeHooghePeaceConferenceAtBredaAfbeeldingBovenDeTropettersVanDeEngelseAmbassadeurs.jpg

Vervolgens kijken we naar de trompetters die de ambassadeurs meegenomen hadden. Men wil indruk maken en kosten nog moeite worden gespaard.


 photo MetropolitanMuseumNewYorkRomeynDeHooghePeaceConferenceAtBredaAfbeeldingBovenInDeVerteDeStadBreda.jpg

In de verte zie je dan de stad Breda liggen. Op de voorgrond een van de koetsen van de ambassadeurs.


 photo MetropolitanMuseumNewYorkRomeynDeHooghePeaceConferenceAtBredaCentraleAfbeelding.jpg

De centrale afbeelding richt zich op de onderhandelingstafel. Het is een wat romantische voorstelling want in werkelijkheid werden de meeste onderhandelingen in klein gezelschap gehouden. Het is deze afbeelding die ik onlangs kreeg op het Kasteel van Breda als formulier voor een kleurwedstrijd.


 photo WP_20170709_002DeVredeVanBredaKleurplaat.jpg

De centrale afbeelding van de ets van Romeyn de Hooghe als kleurplaat.


 photo MetropolitanMuseumNewYorkRomeynDeHooghePeaceConferenceAtBredaDeModeVanDieTijd.jpg

De plaat in het midden laat ons zien hoe de upper class zich kleedde in de zeventiende eeuw. Veel linten en strikken en grote pruiken.


 photo MetropolitanMuseumNewYorkRomeynDeHooghePeaceConferenceAtBredaDrukPratendEnGebarend.jpg

De onderhandelaar praten druk met elkaar. Hebben allerlei documenten bij zich en maken brede gebaren.


 photo MetropolitanMuseumNewYorkRomeynDeHooghePeaceConferenceAtBredaInEenPogingOverHetPubliekHeenTeKijkenMoetIemandZichVasthoudenAaneenWandtapijt.jpg

Dat terwijl sommige toeschouwers van alles bedenken om maar zicht te krijgen op al die diplomatieke actie. Sommigen moeten zich aan de wandtapijten vasthouden om niet te vallen.


Stedelijk Museum Breda

Het nieuwe Stedelijk Museum Breda is sinds kort open.
Vandaag heb ik het bezocht.
Het ‘Museum of the Image’ is dood en dat was goed te merken
in de tentoonstellingen:
= wonderlijk weefsel neemt als uitgangspunt de voorwerpen
van het oude Bisschoppelijk Museum
= van kasteel tot station neemt als uitgangspunt de
voorwerpen van het Breda’s Museum
= de Vrede van Breda bouwt op de voorwerpen van het
Breda’s Museum aangevuld met stukken uit bijvoorbeeld
het Nationaal Archief en het Rijksmuseum.

De tentoonstellingen zijn een beetje braaf.
I.S.M. is ‘iets’ wat nog geen vorm gevonden heeft.

Maar net als bij MOTI wordt het allemaal nogal duur uitgevoerd.
Dat was bij het Breda’s Museum anders.
Het Stedelijk Museum Breda is een klein museum maar
het leeft op grote voet.
Veel personeel, dure inrichting, dure PR, kolosaal van inrichting,
dure projecten (vier afsetters) enz.

Als bezoeker betaal je 12 euro.
Dat is okay voor een groot museum maar met 6 zalen is dat
een hele hoge prijs.

Twee stukken van de tentoonstellingen ‘Van kasteel tot station’
en ‘De Vrede van Breda’ vielen me op:

 photo WP_20170625_001CorryEnDeRekels.jpg

Corry en de Rekels.


 photo WP_20170625_002PublicatieVandenVREDETusschenEngelandEmndeDeVereenighdeNederlanden.jpg

Publicatie vanden VREDE tusschen Engeland ende De Vereenighde Nederlanden.


Update: Vrede van Breda

Gisteravond kwam ik rond half negen nog over het Kasteelplein
en zag dat men nog druk bezig was met de Vredesfontein,
of Vredefontein zoals de organisatie het steeds blijft noemen.

 photo WP_20170613_003VredeVanBreda350JaarOm2030WordtErNogSteedsAanGewerkt.jpg

Vrede van Breda, Vredesfontein, 1667 – 2017.


 photo WP_20170613_004DeBakWordtAfgedektMetRoosters.jpg

Op de bak met daarin de spuitmonden en het water werden roosters gelegd.


 photo WP_20170613_005VredeVanBreda350JaarVredeFontein.jpg

Het lijkt wel fomele communicatie over de Vredesfontein. Wat gaat er nog volgen? 16 juni tot en met 16 juli 2017. Dagelijks geopend van 11.00 tot 21.00 uur.


Vredesfontein: Vrede van Breda 350 jaar

Nou, hier gaat de Vredesfontein komen.
Op een kleine afstand van de pas nieuwe fontein op het Kasteelplein.

 photo WP_20170611_001VredeVanBreda350JaarVredesfontein.jpg

Vandaag zag ik dat de bak al vol staat en dat de spuitmonden er al in liggen. Wel denk ik dat de bak gevuld is met water en niet zoals 350 jaar geleden, in 1667, met wijn.


 photo WP_20170613_001VredeVanBreda350JaarVredesfontein.jpg

De communicatie rond de evenementen van de viering van 350 jaar Vrede van Breda, laat geloof ik wat te wensen over. Wat nu precies het idee achter de fontein is…….


Hopelijk horen we meer de komende dagen.

 photo LogoVredeVanBreda.jpg