Al sinds de BoekAmbachtBeurs denk ik af en toe na over het boek
‘Mevrouw, mijn moeder’, geschreven door Yvonne Keuls.
Afgelopen jaar was het het boek dat in het kader van de
leesbevordering ‘Nederland leest’ werd uitgedeeld door het CPNB.

De Stichting Handboekbinden was er in geslaagd om voor leden
en belangstellenden een versie beschikbaar te krijgen
die nog in losse katernenen is.

Dit is mijn exemplaar in losse katernen van ‘Mevrouw, mijn moeder’ van Yvonne Keuls. Een roman over de Indische moeder van mevr. Keuls. Het boek heb ik nog niet gelezen. Dat ga ik pas doen nadat ik het ingebonden heb. Over mijn avontuur met dit boek gaat een serie van blogberichten waarvan dit de eerste is.

Yvonne Keuls (1931) werd geboren in het toenmalige Nederlands-Indië en kwam op zevenjarige leeftijd naar Nederland. Ze heeft meer dan negentig publicaties op haar naam staan, van toneelstukken en hoorspelen tot literaire televisiebewerkingen en romans. Midden jaren zeventig brak ze door bij het grote publiek met haar ‘sociale romans’, zoals Jan Rap en z’n maat en Het verrotte leven van Floortje Bloem. Veel van haar boeken werden bekroond en zijn uitgegroeid tot klassiekers van de Nederlandse literatuur. In december 2021 vierde Yvonne Keuls haar negentigste verjaardag en onlangs verscheen Gemmetje Victoria, een roman over een jonge vrouw die Keuls ontmoette in het opvanghuis waar ze vrijwilligerswerk verrichtte.

Bron: Nederland leest

Het boek zoals ik dat van de Stichting Handboekbinden heb gekregen omvat 13 katernen. Die katernen moeten nog op maat gesneden worden. Typisch doet een boekbinder dat nadat het boekblok in ingebonden, maar nog voordat het boek een band krijgt.

Al een tijdje denk ik na, ben ik op zoek naar een titel
waarvoor ik mijn eerste boekbeslag kan gaan maken.
Ik volg sinds kort een cursus edelsmeden.
Dat is geen beroepsopleiding, meer een edelsmeden voor hobbyisten.
Daarover was al het een en ander te lezen geweest op mijn blog.

Met kerstmis kregen we als kerstcadeau een geslepen steen en
de vorm en kleur van de steen was aanleiding om weer serieus
naar ‘Mevrouw, mijn moeder’ te kijken.

De titel onderstreept het begrip ‘vrouw’, dus ik wil het
boek een vrouwelijke uitstraling geven.
Daarnaast is de letter ‘M’ dominant in de titel aanwezig,
in drie woorden, drie keer als beginletter.

Afgelopen tijd zag ik nog eens filmpjes van
Bep van Gasteren. Op haar website zegt ze over haar activiteiten:

Ik maak boeken en dozen. Ik gebruik daarbij niet de klassieke bindwijzen, maar de zgn creatieve bindwijzen.

Bron: Boekendoos.

Ze liet op een van haar filmpjes een binding zien met
Zaansch Bord als materiaal voor de boekband en met allerlei
creatieve bindwijzes. De criss cross stitch (soort van
kruissteek) die ze daarbij gebruikt is voor mij de inspiratiebron
om iets dergelijks te doen op de rug van het boek.

Dus ik ga een binding maken waarop ik een ‘M’ van metaal wil bevestigen met daarop de geslepen steen (zoisiet met robijn, donkerrood en roze van kleur). Op de foto is het metaal alpaca (een zilverkleurige legering op basis van koper). De komende tijd ga ik leren een kast voor een steen te maken. Dit wordt dan mijn meesterproef. De kast en de steen bevestig ik dan op de letter ‘M’ die ik eerst ga uitzagen. De letter bevestig ik dan met de klamptechniek die ik eerder leerde te gebruiken. Een staafje zilver gaat dan door de letter en de plat van het boek om aan de achterzijde geklonken te worden. Die klamp gaat uit zicht aan de achterkant van het plat door het schutblad dat het plat aan de rug en het boekblok gaat bevestigen. Klinkt ingewikkeld maar valt wel mee (hoop ik).

Omdat ik hier meerdere technieken gebruik die ik niet eerder heb toegepast moet ik wel een en ander beter voorbereiden dan wanneer ik een eenvoudige binding maak. Zo heb je bij een cross stitch binding een veelvoud van twee katernene nodig. ‘Mevrouw, mijn moeder’ bestaat uit 13 katernen en geen van die katernen kan ik weglaten. Ik ga dus een katern bijmaken dat leeg zal blijven als een serie pagina’s voor aantekeningen. Die cross stitch binding techniek doet meerdere dingen: het maakt een patroon aan de buitenkant van de rug maar bindt tegelijk de katernen aan de rug. Het boek op maat snijden nadat het gebonden is, lijkt me geen goed idee. Daarom zal ik het boek straks eerst snijden. Het idee is om drie keer de letter ‘M’ op de rug zichtbaar te maken. Daarbij is het idee om de letters uit te voeren in verschillende kleuren en de kruissteken er om heen in één kleur.

Om veel vrijheid te hebben om aan het voorplat te kunnen werken kies ik voor de bindwijze ‘opgelegde platten’. Die heb ik eerde gebruikt. Daarbij maak je een rug voor een boek die je aan het boekblok bevestigd. Pas daarna maak je het voor- en achterplat er aan vast. Dus onafhankelijk van het boekblok en de rug kun je dan werken aan de voor- en achterkant van het boek. De rug ga ik maken van Zaansch Bord en bij de recente Boekambachtbeurs kocht ik vier kleuren. Een van deze kleuren gaat dus de rug worden.

Als bindgaren ga ik borduurzijde gebruiken. Via mijn moeder heb ik een voorraad borduurgaren gekregen in allerlei kleuren van een tante die al lang geleden overleden is. Maar sinds de opheffing van mijn werkplaats had ik het garen niet meer gezien. Dus ik moest op zoek en heb het gevonden.

Van de band van mijn enveloppenboek was nog een strook Zaansch Bord over. Groot genoeg om op werkelijke schaal de ross stitsch uit te proberen. Je ziet op de foto dat mijn potloodmarketing op het Zaansch Bord overeenkomt met de snijtekens die op de katernen staan. Dus hier kan ik een proefje gaan maken.

Ik heb dan al besloten om af te wijken van de cross stitch binding in de zin dat niet alle kruissteken ook daadwerkelijk door de katernen zullen gaan. Ik ga de rug dus ‘borduren’ en ‘binden’ met kruissteken. Voor iedere letter kies ik voor 5 regels kruisjes. De letters worden omringd met kruisjes van de ‘neutrale’ kleur. De eerste regel, de regel tussen de eerste en tweede letter, de regel tussen de tweede en de derde regel en de laatste regel worden de ‘bind’-regels.

Dan ontstaat dit beeld. Daarbij zijn nu de breedte en de hoogte van de kruisjes niet meer van belang voor het binden. Maar in het begin was dat wel. Hier ga ik uit van een breedte van 4 centimeter en een hoogte van 7 centimeter voor de eerste letter. Maar 4 centimeter is eigenlijk te breed voor het boekblok. Het huidige boekblok (13 katernen) is 2 centimeter dik.

Nu ik gaten wil voorprikken kom ik tot de ontdekking dat ik materiaalpech heb. Ik heb geen els (priem) meer met complete naald. Dus heb ik gisteren die meteen gekocht maar intussen moet ik verder met wat ik heb. De linkse els met een boekbindnaald hoewel die niet precies in de houder past.

Dit zijn de gaten die ik nodig heb voor de eerste letter. Straks moet ik dus vanaf de goede kant prikken en niet zoals hier vanaf de achterkant. De gaatjes zijn zo minder mooi.

Om te oefenen heb ik de letter in het zwart uitgevoerd. Het niet waxen van de draad maakt het naaien moeilijker. Dus ik moet mijn was gaan opzoeken.

Als ‘neutrale’ kleur heb ik nu even wit boekbindersgaren gekozen. Omdat ik hier borduur en niet bind, hoef ik geen rekening te houden met de beperkingen waar je mee te maken krijgt als je meteen de katernen gaat binden. Als je katernen gaat binden kun je niet zomaar vanuit het centrum van katern 1 naar katern 2 overspringen. Als je borduurt kan dat wel. Daarnaast is een punt van aandacht dat je ieder kruisje op dezelfde manier maakt. Dus bijvoorbeeld steeds als eerste onderdeel van de steek linksboven beginnen door uit de rug te komen met de draad en rechtsonder in de rug te steken, dan als tweede onderdeel rechtsboven uit de rug te komen (je moet immers in het katern blijven) en dan linksonder afsluiten.

Dat laatste aspect (niet verspringen van katernen) wordt toegelicht
in de volgende video op YouTube: Cross stitch binding door Compass & Ink.

Als je de kruissteken oefent op de manier die je nodig hebt om er tegelijk mee te kunnen binden dan zal het beeld aan de achterkant er uit zien zoals op bovenstaande foto links. Alle bewegingen aan de achterkant blijven allemaal in dezelfde verticale rij met gaten. Bij borduren is die discipline niet nodig. Dan kan een beeld zoals aan de rechtse kant eenvoudig ontstaan en dat is dan ook geen probleem.

Wat heb ik verder nog geleerd:
= ik moet er voor zorgen de gaten nog preciezer te maken
qua positie;
= één laag Zaansch Bord is misschien niet stevig genoeg.
Ik had al het plan opgevat om het Zaansch Bord aan de
achterkant te bekleden met gaas of textiel;
= de gaten van buiten naar binnen maken;
= gebruik garen met was;
= de letters moeten smaller en dan waarschijnlijk ook
minder hoog. Hierdoor ontstaat op de rug wel meer
ruimte om bijvoorbeeld de letters over meer regels
te maken. Het letterbeeld zal daardoor beter worden.
Misschien geldt hetzelfde ook voor het aantal steken
in de breedte….