Wat hebben de aardappel, aubergine en tomaat gemeen? (Flora Batava 3)

Het zijn drie cultuurvarianten die voorkomen in de nachtschade-familie.
Een andere variant van deze familie komt in dit stukje aan de orde.

We waren druk bezit met de Flora Batava en Linnaeus en toen kwam
een deel van de Flora Batava op tafel dat nog volledige uit losse
delen bestaat.

DSC04332MVanDelftFloraBatava

Dit is het voorblad van de stapel die in een daarvoor bestemde map zit die met lintjes kan worden afgesloten. Het betreft deel 6. De plant die hieronder te zien is kwam voor in aflevering 78. Zoek maar eens op op internet.


DSC04333MVanDelftFloraBatavaSolanumDulcamaraKlimmendeNachtschadeLijstDerPlanten

Ieder deel (ten minste dit deel) begint met onder andere een lijst met platen. Door de jaren heen wijkt dat een beetje af (vorm, lettertype), maar in grote lijnen is dat wel het geval. De plant die hier volgt heet nu ‘Bitterzoet’, maar toen ‘Klimmende Nachtschade’ of ‘Solanum Dulcamara’.


DSC04334MVanDelftFloraBatavaSolanumDulcamaraKlimmendeNachtschade

Plaat met beschrijving.


DSC04335MVanDelftFloraBatavaSolanumDulcamaraKlimmendeNachtschade


DSC04336MVanDelftFloraBatavaBeschouwingDerWonderenGodsInDeMinstgeachteSchepzelenOfNederlandscheInsecten

Dit is een voorbeeld van een eerdere reeks waar uitgever Sepp ervaring mee had: ‘Beschouwing der wonderen Gods in de minstgeachte schepzelen of Nederlandsche insecten’.


De hele ‘titel’ heeft nogal wat voeten in de aarde:

Beschouwing der wonderen Gods in de minstgeachte schepzelen of Nederlandsche insecten
naar hunne aanmerkelyke huishouding, verwonderlyke gedaantewisseling en andere wetenswaardige byzonderheden,
volgens eigen ondervinding beschreven, naar ’t leven naauwkeurig getekent,
in ’t koper gebracht en gekleurd
door
Jan Christiaan Sepp

Dus de platen werden eerst in koper gesneden (kopergravure)
en daarna met de hand ingekleurd. Dat was bij de Flora Batava ook.
Later zal de kleurenlithografie worden ingezet om het kleuren,
of ten minste de basis, te drukken.
Alles afhankelijk van de prijs.
De prijs per aflevering bepaalde de grootte en uitvoeringskwaliteit.

DSC04337MVanDelftFloraBatavaBeschouwingDerWonderenGodsInDeMinstgeachteSchepzelenOfNederlandscheInsectenDSC04338MVanDelftFloraBatavaBeschouwingDerWonderenGodsInDeMinstgeachteSchepzelenOfNederlandscheInsectenDetail


Mannetjesereprijs (Flora Batava 2)

DSC04326MVanDelftFloraBatavaMannetjesereprijsVeronicaOfficinalis01

Dit is het eerste voorbeeld dat we bekeken. Flora Batava, Mannetjesereprijs of Veronica Officinalis (Latijnse naam). Het werkte een beetje als volgt. Mensen in het land vonden een interessante plant en stuurde die op naar de redacteur. Die beoordeelde dan de opgestuurde plant, gaf een tekenaar de opdracht de plant na te tekenen, zocht intussen de gegevens bij elkaar over de plant, bekeek de eerste versie van de tekening, gaf eventueel aanwijzingen voor verbeteringen en dan als de plaat goed was ging het geheel naar de drukker.


Dat is in hoofdlijnen zo.
Maar dat roept nog wel een paar vragen op die nog niet
beantwoord zijn voor mij.
Hoe wisten mensen dat ze planten konden insturen?
Hoe stuur je in 1800 een plant op zodat die nog goed
genoeg is bij aankomst om hem te tekenen?

DSC04326MVanDelftFloraBatavaMannetjesereprijsVeronicaOfficinalis02Vindplaats

Hier zie je hoe informatie werd verzameld en vastgelegd over de plant. Hier waar de planten vandaan komen. Hier bijvoorbeeld dat de plant is ingeleverd door Favrod en dat die hem vond in een bosje bij Amersfoort.


Blijkbaar was er ook niet echt een programma, zo van: weegbree is aan de
beurt in week 27 dan moeten de inzendingen in week 20 binnen zijn
zodat we genoeg tijd hebben voor het verzamelen van gegevens en het
tekenen, corrigeren en drukken (maken van kopergravures) van de plaat.
Mijn voorbeeld is een totaal verzinsel maar als je de ambitie hebt
alle planten van Nederland in beeld te brengen hoe organiseer je dat dan?

DSC04326MVanDelftFloraBatavaMannetjesereprijsVeronicaOfficinalis03GebruikLinnaeus

Hier informatie over het gebruik. Blijkbaar werd een aftreksel van deze plant ‘Europese thee’ genoemd en Linnaeus geeft aan dat ook in Zweden een aftreksel van de plant als thee wordt gedronken. Dit brengt ons bij Linnaeus.


DSC04327MVanDelftFloraBatavaCaroliLinnaeiSystemaNaturae1735TheodorumHaakJoannisWilhelmiDeGroot

Toen Linnaeus in Nederland verbleef zorgde Nederlandse sponsors er voor dat de eerste versie van zijn Systema Naturae werd uitgebracht. Een exemplaar van deze versie van 1735 is ook in het bezit van de Artis bibliotheek. Linnaeus bracht structuur aan in de natuur (zoveel als hij kon) en plaatste bijvoorbeeld de walvis bij de vissen. Had een aparte groep van nog nader in te delen dieren: paradox. Deelde ook de mens in als onderdeel van de natuur, namelijk als zoogdier. Geen onbelangrijke stappen. Caroli Linnaei, Systema Naturae, 1735, Theodorum Haak, Joannis Wilhelmi de Groot.


Een versie van dit boek is ook te vinden op internet.

DSC04328MVanDelftFloraBatavaCaroliLinnaeiSystemaNaturae1735TheodorumHaakJoannisWilhelmiDeGroot


DSC04329MVanDelftFloraBatavaMannetjesereprijsVeronicaOfficinalis01Overzicht

Eerst moest ik denken aan het radioprogramma ‘Vroege vogels’. Het vraagt aan de luisteraars speciale waarnemingen of zelfs geluidsfragmenten op te sturen. Die informatie gebruikt men dan in hun programma’s. Dan gebruik je het verloop van de seizoenen als een leidraad. Maar ja: radio, vaste groep luisteraars en geen ambitie om compleet te zijn. Hoe doe je dat in 1800. Bij ideeen: ik hoor ze graag. Flora Batava, de plant heet ‘Mannetjesereprijs’ of Veronica Officinalis. Dat de namen van planten en dieren in het Latijn altijd uit twee delen bestaan danken we ook aan Linnaeus.


DSC04329MVanDelftFloraBatavaMannetjesereprijsVeronicaOfficinalis02DetailKnopZaad

De plant werd in zijn geheel afgebeeld, inclusief de wortels maar daarnaast ook de zaden, knoppen en de bloemen.


DSC04329MVanDelftFloraBatavaMannetjesereprijsVeronicaOfficinalis03Mooi

Die platen zijn een voor een al kunstwerken op zich zelf.


DSC04330MVanDelftFloraBatavaCaroliLinnaeiSystemaNaturae1735TheodorumHaakJoannisWilhelmiDeGrootParadox

Hier nog even de paradox-groep. Gaandeweg zullen alle dieren in deze groep of ingedeeld worden of naar het rijk der fabelen worden verwezen. Hier zie je bijvoorbeeld de pelikaan, de eenhoorn (monoceros), phoenix en de draak nog in het rijtje van Linnaeus staan.


DSC04331MVanDelftFloraBatavaMannetjesereprijsVeronicaOfficinalis

Als laatste voor vandaag nogmaals de beschrijving.


Als de plaats in de wetenschap en de prestaties van Linnaeus
niet direct duidelijk zijn dan kun je op Wikipedia je
geheugen goed verversen.

Via de website van Plantaardigheden is de Flora Batava
helemaal te zien en lezen.

De hort op

Gisteren ging ik naar mijn tweede lezing / workshop
in het kader van de Summer school History of the book
in de Artis Bibliotheek.
IMG_8698AmsterdamSummerSchoolHistoryOfTheBook
Maar omdat ik wat vroeg was heb ik de Hortus Botanicus
in Amsterdam even bezocht.
Ik vermoedde dat dit prima ging passen bij het verhaal
van Marieke van Delft over de Flora Batava (en misschien
ook nog werk van Maria Sibylla Merian?).

IMG_8699AmsterdamHortusBotanicus

In de grote kassen is een loopbrug van waar af je van boven op de planten kunt kijken. Altijd weer een heel ander perspectief dan je gewoon bent.


IMG_8700AmsterdamHortusBotanicusIMG_8702AmsterdamHortusBotanicus

Maar de kas met vlinders maakt je heel opgewekt.


IMG_8703AmsterdamHortusBotanicus

Ik nam te weinig tijd om er voor te zorgen dat ik de vlinders kon fotograferen vanaf de kop naar achter. Dit is precies andersom maar ook heel mooi. Die kleuren.


IMG_8704AmsterdamHortusBotanicusIMG_8705AmsterdamHortusBotanicusIMG_8708AmsterdamHortusBotanicusIMG_8709AmsterdamHortusBotanicusIMG_8710AmsterdamHortusBotanicusIMG_8712AmsterdamHortusBotanicusKaartje

Een goede start van de dag.


Metro naar Artis

Toen ik vorige week naar de Summerschool History of the Book.
Dit jaar wordt dat gehouden in de Artis Bibliotheek.
Allemaal nieuw voor mij dus maakte ik wat foto’s
tussen de metro en de Artis Bibliotheek.

IMG_8662DanielLibeskindNationaalHolocaustNamenmonumentAmsterdam

Metrostation in Amsterdam. Waterloo.


Vanuit de metro ben ik wat gaan rondlopen. Ik had meer tijd dan
strikt noodzakelijk.
Ik kwam uitgelopen bij het Nationaal Holocaust Namenmonument.

IMG_8663DanielLibeskindNationaalHolocaustNamenmonumentAmsterdam

Het monument is ontworpen door Daniel Libeskind, niet onomstreden.


IMG_8664DanielLibeskindNationaalHolocaustNamenmonumentAmsterdamIMG_8665DanielLibeskindNationaalHolocaustNamenmonumentAmsterdamIMG_8666DanielLibeskindNationaalHolocaustNamenmonumentAmsterdamIMG_8667DanielLibeskindNationaalHolocaustNamenmonumentAmsterdam

Vanaf de andere kant van de straat.


Even verder liep ik het Wertheimpark in.

IMG_8668GebrokenSpiegelsNooitMeerAuschwitzJanWolkers

Jan Wolkers, Gebroken Spiegels (Nooit meer Auschwitz).


IMG_8669GebrokenSpiegelsNooitMeerAuschwitzJanWolkersIMG_8670GebrokenSpiegelsNooitMeerAuschwitzJanWolkers


IMG_8671ArtisBibliotheekPlantageMiddenlaan45Amsterdam

De Artis Bibliotheek is een langgerekt gebouw. De muren zijn versierd met mensen die een rol speelden in de geschiedenis van de biologie (in de brede zin van het woord) en reliƫfs van dieren.


IMG_8672ArtisBibliotheekPlantageMiddenlaan45AmsterdamIMG_8673ArtisBibliotheekPlantageMiddenlaan45Amsterdam


Dit was mijn dag in het kort, hoe was die van jullie?

DSC04172Zeemeermin

Een dag met zeemonniken, zeebisschoppen, zeemeerminnen en zeemeermannen en…..


DSC04179FantastischeVissen

….fel gekleurde vissen, misschien wel fantasievissen, en….


DSC04187Draak

….draken, groot en klein, en…..


DSC04200Eenhoorns

….eenhoorns en narwals. Een dag waarover nog veel te vertellen valt. Dat gaat nog wel komen maar op een ander moment.