– over de waarde van het niet-weten voor mij –
Het Bihar Museum is een modern museum in India.
De architectuur van het museum is bijzonder
en de totstandkoming was een prestigeproject.
Het museum toont zowel oude Indiase kunst als moderne kunst.
In toekomstige berichten sta ik ook bij de moderne kunst stil.
Educatie was een belangrijk doel van het museum.
Ter ondersteuning daarvan werd een Orientation Gallery ingericht.
De foto’s in dit bericht maakte ik
tijdens mijn wandeling door die Orientation Gallery.
In grote stappen voert het museum de bezoeker door de kunstgeschiedenis.
Die geschiedenis is geen rechte lijn:
- het subcontinent is enorm groot en omvat delen van Pakistan en Afghanistan;
- verschillende dynastieën en machthebbers bestaan vaak naast elkaar;
- het betreft gebieden met uiteenlopende volken en culturen
Die geschiedenis is niet eenvoudig te vertellen.
Daarom ligt in deze galerie de nadruk vooral op de historische ontwikkeling,
terwijl het individuele object soms naar de achtergrond verdwijnt.
Juist omdat de Orientation Gallery bedoeld is
als kennismaking met de geschiedenis van Bihar,
worden veel objecten gepresenteerd
als vertegenwoordigers van een periode.
Dat werkt goed als overzicht, maar heeft ook een keerzijde.
Sommige stukken, zoals deze terracotta olifantenkop uit Chirand,
zijn zo opvallend dat ze nieuwsgierig maken
naar hun eigen geschiedenis.
Dan blijkt helaas de geboden informatie soms verrassend summier.
Hoewel alleen de kop bewaard lijkt, is de olifant onmiddellijk herkenbaar.
De kunstenaar reduceerde het dier tot een aantal krachtige vormen
en versierde het oppervlak met ritmische patronen.
Het resultaat is opmerkelijk expressief
en oogt veel moderner dan je van een terracotta beeldje
uit de Maurya-periode zou verwachten.
Wat mij trof, was de spanning tussen wat zichtbaar is
en wat verloren is gegaan.
Het gezicht, de oorornamenten en de uitbundige haardracht
zijn bewaard gebleven,
maar mogelijk ontbreekt het grootste deel van de figuur.
Daardoor kijk je niet alleen naar een vrouwenhoofd,
maar ook naar een archeologisch fragment
dat nog slechts een deel van zijn oorspronkelijke verhaal prijsgeeft.
Het gezicht is bijna bescheiden van formaat,
terwijl het kapsel de compositie volledig domineert.
Als we tenminste uitgaan van wat van het object bewaard is gebleven,
lijkt de maker vooral gefascineerd te zijn geweest
door de mogelijkheden van terracotta
om plooien, vlechten, bloemmotieven en sieraden weer te geven.
Daardoor oogt het fragment niet als een portret,
maar als een viering van ornament en ambacht.
Op internet vond ik nog een foto van dit beeld
en een verwijzing naar een boek waarin het beeld genoemd wordt.
Vergelijking met een catalogusfoto uit 1961 laat zien
dat het beeld sindsdien opnieuw moet zijn gerestaureerd.
Een opvallende beschadiging in de rok, destijds nog duidelijk zichtbaar,
lijkt inmiddels te zijn opgevuld met een lichter materiaal.
Het voorwerp toont daardoor niet alleen de sporen van
meer dan tweeduizend jaar geschiedenis,
maar ook van de opeenvolgende pogingen
om het te bewaren en presenteerbaar te houden.
De genoemde catalogus is Terracotta figurines in Patna Museum.
De afmetingen van de figuur roepen vragen op
over haar oorspronkelijke functie.
Met een hoogte van ruim vijftig centimeter is zij aanzienlijk groter
dan veel terracottafiguren uit dezelfde periode.
Toch heb ik geen betrouwbare aanwijzingen gevonden
voor de rol die zij oorspronkelijk vervulde.
3-Arch. 6067.
Standing female figure modelled in the round; the following are affixed: cloth tied woofold, apronwise around thighs to which it clings while it leaves them bare at the back, in the middle. Ends of cloth reaches on back of legs to ankle length. Above this is laid a skirt, separately modelled and clinging to the body on the back. Back covered by cloth. Chest bare. Flat head-dress affixed with double rim against fore-head, hanging at back, covering shoulders. Height: 1′ 9½”. Maurya.
3 – Arch. 6067, de Nederlandse vertaling door Copilot:
Vrijstaand gemodelleerde vrouwenfiguur. De figuur draagt een om de heupen en dijen gebonden doek die als een schort naar voren valt en nauw aansluit op het lichaam, terwijl het midden van de achterzijde van de dijen onbedekt blijft. De uiteinden van de doek reiken aan de achterkant van de benen tot aan de enkels.
Daaroverheen bevindt zich een afzonderlijk vervaardigde rok, die aan de achterzijde tegen het lichaam aanligt. De rug is door stof bedekt, terwijl de borst onbedekt is.
Op het hoofd bevindt zich een vlakke hoofdtooi met een dubbele rand boven het voorhoofd. Deze hangt aan de achterzijde naar beneden en bedekt de schouders.
Hoogte: 1 voet 9½ inch (ca. 54 cm).
Maurya-periode.
De afmetingen van de figuur roepen vragen op
over haar oorspronkelijke functie.
Met een hoogte van ruim vijftig centimeter is zij aanzienlijk groter
dan veel terracottafiguren uit dezelfde periode.
Toch heb ik geen betrouwbare aanwijzingen gevonden
voor de rol die zij oorspronkelijk vervulde.
Het is verfrissend dat de catalogus uit 1961 waarschuwt
voor al te stellige conclusies.
Inscripties of andere aanwijzingen die iets zeggen over het gebruik
van dergelijke terracotta’s ontbreken.
Of een figuur als deze een rituele rol vervulde, als huisdecoratie diende
of een andere betekenis had, weten we eenvoudigweg niet.
Dat niet-weten is misschien onbevredigend,
maar ook eerlijker dan het object te voorzien
van een naam of betekenis waarvoor geen bewijs bestaat.
Van de oorspronkelijke functie van de figuur weten we dan nauwelijks iets.
Haar latere geschiedenis laat zich beter volgen.
Zij werd opgegraven, beschreven in een catalogus uit 1961,
gerestaureerd en verhuisde uiteindelijk
van het Patna Museum naar het Bihar Museum.
Opmerkelijk genoeg weten we daardoor meer over haar reis
door de twintigste en eenentwintigste eeuw
dan over de rol die zij ooit in de Maurya-periode vervulde.
Arch. 5827 is waarschijnlijk een dwarsbalk van een stupa-omheining
uit de Shunga-periode.
Voorzien van een medaillon met een scène rond een heilige boom.
De introductietekst over de Shunga-kunst zal daarom vrijwel zeker
relevant zijn voor het object, maar beschrijft het niet rechtstreeks.
Het Bihar Museum presenteert deze “Lady With Parrot”
als een van de hoogtepunten van de Gupta-periode.
Het reliëf maakt onmiddellijk duidelijk waarom.
De sierlijke houding, de transparant weergegeven kleding
en de zorgvuldig uitgewerkte haardracht
getuigen van een verfijning die sterk verschilt
van de meer expressieve terracotta’s uit eerdere perioden.
Opmerkelijk genoeg wordt de vogel waaraan het werk zijn naam ontleent
pas zichtbaar wanneer de blik naar beneden glijdt.
Het is uiteindelijk niet de papegaai die de aandacht vasthoudt,
maar de zelfverzekerde elegantie van de figuur zelf.
Wat de ervaring voor mij extra bijzonder maakte,
was dat het museum op dat moment vol schoolklassen zat.
Terwijl in delen van de hedendaagse westerse wereld
discussies ontstaan over de plaats van het naakte lichaam in het onderwijs,
keek hier een nieuwe generatie bezoekers naar een Gupta-reliëf
waarop lichamelijke schoonheid
zonder enige terughoudendheid is uitgebeeld.
De aandacht leek daarbij uit te gaan naar het kunstwerk als geheel:
de historische context, het vakmanschap
en de plaats binnen de Indiase beeldhouwkunst.
Juist die vanzelfsprekendheid maakte indruk.
