Ik heb de vier inleidende studies gelezen van de catalogus
behorende bij de tentoonstelling
Karel de Stoute, Pracht en Praal in Bourgondië.
Ik wil in deze log even stil staan bij die vier studies en mijn reactie
op die stukken geven.
Natuurlijk heb ik geprobeerd mijn reactie te voorzien
van een paar mooie afbeeldingen.

Catalogus: Karel de Stoute, Pracht en Praal in Bourgondië.
De namen van de studies staan in het Engels omdat
ik de Nederlandse titels niet ken.
De Nederlandse catalogi waren uitverkocht toen ik
in Brugge was.
Reasonable foly: Charles the Bold,
Duke of Burgundy (1433 – 1477)
Werner Paravicini.
![]() |
Volgens deze introductie/samenvatting van de tentoonstelling was Karel de Stoute een…just, hardworking, bureaucratic, absolute, rigorous, moral, thrifty, ostentatious, ceremonious, ambitious, proud, impatient, cruel and feared ruler.In het Nederlands een rechtvaardige, hardwerkende, bureaucratische, absolute, rigoreuze, moreel, gedreven, opzichtige, ceremoniële, trotse, ongeduldige, wrede en gevreesde heerser. De schrijver probeert te bewijzen dat Karel de Stoute een van de eerste, moderne, politiek bewuste leiders in Europa was. Een claim die niet helemaal stand houdt door het onnodig wreed en uiteindelijk niet succesvol optreden. Daardoor vraag je je af of zijn tegenstanders dan wel zo ouderwets waren. |
Rogier van der Weyden, Chroniques de Hainaut, Opdrachtpagina, 1448.Philips de Goede staat hier afgebeeld met de jonge Karel de Stoute.Koninklijke Bibliotheek van België, MS. 9242 f.1r.
Rogier van der Weyden, Chroniques de Hainaut, Opdrachtpagina, 1448 (detail).
Rogier van der Weyden, Chroniques de Hainaut, Opdrachtpagina, 1448 (detail).Philips de Goede met Karel de Stoute.Leuke schoenen!
Palaces and tent filled with art:
the court culture of Charles the Bold.
Birgit Franke en Barbara Welzel.
Op overtuigende wijze beargumenteren de schrijfsters
dat de luxe waarmee de Bourgondische vorsten zich omringden,
meer functies had dan een platte pronkzucht alleen.
De hofcultuur was een van de vele middelen die ingezet werden
in de strijd en consolidatie van de macht.

Peter Paul Rubens, Karel de Stoute, omstreeks 1618.
The vestments of the Order of the Golden Fleese.
A major work of Burgundian court art.
Katia Schnitz-von Ledebur
Korte maar grondige inleiding op de visuele aspecten
van de religieuze gewaden die deel uitmaakten
van de inventaris van de Orde van het Gulden Vlies.
De analyse toont aan hoe doordacht deze geborduurde
kunstwerken zijn ontwikkeld.
Kazuifel, Transfiguratie van Christus, Bourgondische religieuze gewaden, 1425 – 1440.
Op de inventaris van de Orde van het Gulden Vlies
komen een aantal liturgische gewaden en voorwerpen voor.
Onderdeel van die voorwerpen zijn een aantal kazuifels en koorkappen.
Deze zijn bijzonder mooi geborduurd.
Hier ziet u een afbeelding van God de Vader.
Kazuifel, Transfiguratie van Christus, 1425 – 1440.
De afbeelding van God de Vader bevindt zich op het kasuifel
in het midden aan de top.
De transfiguratie van Christus wordt weergegeven in het midden
van de kazuifel. Daar is in een kruisvorm afgebeeld hoe Christus
ten hemel vaart. Beneden Petrus, de plaatsvervanger van Christus (de Paus)
Boven God de Vader.
Dit is de achterzijde van het kazuifel.
Dit is de kant die de mensen zagen tijdens de eucharistieviering.
Links en rechts van het kruis zijn heiligen te zien.
Links de vrouwen, rechts de mannen.
Transfiguratie van Christus, 1425 – 1440.
Dit is de voorzijde van hetzelfde kazuifel als hierboven getoond.
In het midden is onderaan de doop van Christus te zien.
Daarboven de duif als symbool voor De Heilige Geest
en God de Vader bovenaan.
Het lezen van dit stuk of aanverwante stukken is misschien voor sommige
moeilijk zonder toelichting op de gebruikte begrippen.
Daarom hier een woordenlijst.
| Albe | Veelal wit onderkleed te dragen onder een kazuifel |
| Amict | Rechthoekige doek met twee linten die onder religieuze gewaden wordt gedragen ter bescherming van die gewaden. |
| Antipendium | Afneembare versiering/front van de altaartafel. |
| Bursa | Opbergplaats/houder van de corporale |
| Cingel | Koord dat gebruikt wordt om de albe op maat te maken en de stola vast te houden |
| Ciborie | Kelk in de katholieke kerk waarin geconsacreerde hosties worden bewaard. |
| Corporale | Wit linnen doek, vierkant. Wordt op het altaar gelegd waarna de kelk en dergelijke er op worden geplaatst. |
| Dalmatiek | Gewaad voor de diaken. |
| Kazuifel | Liturgisch gewaad dat een priester draagt tijdens de eucharistie. Uitgevoerd in de liturgische kleuren en op verschillende manieren versierd. |
| Kelkdoekje | Doekje dat gebruikt wordt om de kelk schoon te maken na gebruik. |
| Koorkap | Liturgische mantel gebruikt in processies en andere gelegenheden. Niet tijdens de dienst. |
| Manipel | Op de linker onderarm gedragen smalle doek. Verbeeld de zweetdoek van Christus. |
| Monstrans | Hostiehouder die gebruikt wordt om de hostie te tonen. Gebruikt in processies. |
| Palla | Met witte stof overtrokken karton dat gebruikt wordt om tijdens de dienst de kelk af te dekken. |
| Paramenten | Verzamelnaam voor de textiele voorwerpen die in Christelijke diensten worden gebruikt. |
| Pateen | Plat schaaltje van edelmetaal dat gebruikt wordt om tijdens de eucharistie de hostie op te leggen. |
| Superplie | Een wijd, wit linnen hemd, dat reikt tot aan de knieën en gedragen wordt over een toog. |
| Toog | Lang en wijd gewaad voor bijvoorbeeld misdienaars. |
| Velum | Doek die gebruikt wordt om bijvoorbeeld een monstrans of ciborie te dragen zonder die voorwerpen met blote hand aan te raken. |
The image of Charles the Bold.
Till-Holger Borchert.
Interessant stuk over de afbeeldingen van Karel de Stoute.
Ook over hoe speculatief “wetenschap” soms is.
Van alle portretten waarvan we zeggen dat Karel de Stoute
er op staat afgebeeld, is er maar 1 die waarschijnlijk
van de levende Karel is gemaakt:
het portret gemaakt (?) door Rogier van der Weyden
rond 1460 van de dan nog jonge erfgenaam.
Alle andere portretten zijn geschilderd naar andere,
inmiddels verloren gegane werken.
Het onthoudt ons er echter niet van om op schilderijen
van Van der Weyden en Memling,
Karel te herkennen in een van de Wijzen bij de Kerststal
en in een apostel bij het Laatste Oordeel!
Rogier van der Weyden, Karel de Stoute, circa 1460.

Arne van der Ree, De sloot.
Dimitry Samarov, Books.Boeken.











Hierboven de officiele aankondiging van deze documentaire.Het verhaal lijkt eenvoudig: we gaan een museum verbouwen.Het drama is niet te overzien.Arrogantie, graaien, onbekwaamheid, vakmanschap,liefde voor een gebouw, domheid, smakeloosheid,torenhoge budgetoverschijdingen en actie om de actie.De Arrogantie van de directeur en zijn personeelen niet te vergeten Medy van der Laan (staatssecretaris);Het Graaien van de directeur met prive chauffeuren een appartement in Wenen en een huis in Italieen van de bouwonderneming;De Onbekwaamheid van de architecten in hunwerk (studiecentrum) en het omgaan met de vele belangengroepenbij een dergelijk project;Het Vakmanschap van de restaurateurs van het prachtige schuttersstuk;De Liefde voor het gebouw van de huismeester;De Domheid van de medewerkers van het museum in de proceduresrond de bouwverordeningen en in de samenwerkingmet gemeentelijke instellingen;De Smakeloosheid van de ontwerpen voor het studiecentrum;De Torenhoge budgetoverschijdingen van een aannemer die nogmeer wil graaien dan de directeur.En Actie om de actie door de fietsrijdersbond (Nederland op zijn smalst).En dat allemaal prachtig verfilm door Oeke Hoogendijk, als een dramawaar Shakespeare jaloers op kan zijn.Gisteravond zag ik deze documentaire voor de tweede maal,hij blijft boeien.
Het heeft even geduurd maar hij is er: Neil Young Archives volume 1.
And if we were pure spirit, would we live only on air like the angels do?.
Stadserf.










Houtwerk van hek rond Prinsenkapel.
Deel plafond Prinsenkapel.
Deel plafond Prinsenkapel.
Plafond Prinsenkapel.
Plafond Prinsenkapel.


Toegang grafkelder Nassau.
Onderdeel grafmonument Engelbrecht I.
Sluitsteen plafond boven hoogaltaar.
Plafond boven hoogaltaar.
Zicht vanaf hoofaltaar.
Detail plafondschildering.
Sluitsteen: Lam Gods.
Gedenkt de gevangen al of gij mede gevangen waart.
Genootschap der gelovige zielen.
</br?
Afd IV, 31, blad 5 links, Bloemmotief, door mij digitaal ingekleurd.
Afd IV, 31, blad 4, Schets van een man met pet.Een wat hoekige schets van man met een pet.
Afd IV, 31, blad 6, Boerderij.Deze schets is de schets die het meest voltooid is in het schetsboek.De bomen zijn deels geel ingekleurd.
Afd. IV, 31, Blad 8, Koperen Ko.Ik noem dit koperen Ko omdat dat een begrip is dat bij mij bekend is.Of dat ook in de negentiende eeuw een bekend begrip was weet ik niet.De schets is maar klein maar compleet en het is een onderwerpdat ik verder nog niet bij Constant Huijsmans ben tegengekomen.Volgens Wikipedia is het begrip Koperen Ko van later:
Afd. IV, 31, blad 9, Een herberg.
Afd. IV, 31, blad 11, Ton, trog, tobbe, kruiwagen en paardenkar voor boerderij en hooimijt.Helaas nog maar een heel vage schets.Een paar van de voorwerpen zijn iets uitgewerkt.Dat is te zien op de volgende afbeelding.
Afd. IV, 31, blad 11, Ton, trog, tobbe, kruiwagen en paardenkar, detail.1. Trog2. Ton3. Tobbe4. Kruiwagen5. PaardenkarWie een betere term kent dan “paardekar” mag me dat laten weten.Ik vind het zelf niet de juiste naam.Maar een sjees is het niet want volgens mij is een sjees bedoeldvoor het vervoer van mensen.Een kar voor het vervoeren van allerlei andere zaken heeft vast een andere naam.
Afd. IV, 31, blad 13, Onleesbaar gedateerd, uitzicht op instorting en pomp met twee figuren.Deze tekening is interessant.Hij is gedateerd maar op de versie die het stadsarchiefop het internet heeft staan kan ik de datum niet lezen.Ook het enkele woord van toelichting is onleesbaar.Daarmee is wat er op de afbeelding staat een raadsel voor mij.Aan de naam die ik aan de tekening geef moet dus niet te veelwaarde worden gehecht.In dit schetsboek staan nog ten minste drie pagina’smet handgeschreven tekst.Ook die kan ik niet duiden.
Afd. IV, 31, blad 13, Uitkijkpost van stro.
Afd. IV, 31, blad 16, Ezel met tuig.Van dat tuig is vast meer te zeggen dan ik kan.Het lijkt me niet geschikt om de ezel te kunnen berijden.Waar het dan wel voor dient is mij onbekend.
Het Turfschip lag nog buiten het Kasteel.De Italiaanse soldaten (die in Spaanse dienst waren)sleepten het schip het Kasteel binnen.Eenmaal in het Kasteel begon Van Bergen het schip te lossen.Maar wilde natuurlijk daar niet te ver mee komen.Dan zouden immers de Nederlandse soldaten ontdekt kunnen worden.De knecht bleef maar pompen. Dat viel wel op.
Nu was het de vooravond van carnaval.De stemming zat er al in dus stelde Van Bergen vooreen glas te gaan drinken in de stad.Daar hadden de soldaten wel oren naar.
Willem van Bergen verliet inmiddels de stad om Prins Mauritste vertellen dat het plan op schema lag.De soldaten in het ruim waren onrustig en dat hoorde een van de wachters.
En weer was het Adriaen van Bergen die de missie redde.Maar nu werd het toch echt tijd om in actie te komen.
Er worden schoten gelost, de Heraugiere raakt gewond.De Spanjaarden delven het onderspit en slaan uiteindelijk op de vlucht.De soldaten die in de stad waren zijn gealarmeerden schieten hun collega’s te hulp.Hohenlo en Prins Maurits naderen de stad met versterkingen.
Met beperkte middelen werd zo een belangrijke slag geslagen.De turfschippers speelden daarin een belangrijke rol.Vandaar het standbeeld voor Adriaen van Bergen in Breda.
Ga maar eens kijken op het Stadserf.
Het verhaal van Troje inspireerde Gerrit de Morxc3xa9e tot ten minste deze twee illustraties.






















































Deze illustraties zijn gemaakt door de Bredase kunstenaar/illustrator Gerrit de Morxc3xa9e.
Diego Velazquez, El Bufxc3xb3n Calabacillas, 1637 – 1639.Dit portret van een nar aan een Spaans hofheeft een beklemmende atmosfeer.In een kleine ruimte, in een ongemakkelijke houdingzit een man die loenst.Let op zijn handen.Hij lacht maar is niet blij.
Erwin Olaf, El Bufxc3xb3n Calabacillas, 2008.





