De storm in het gras

Reflecteren op kunst ervaar ik als een ingewikkeld proces.

Je kijkt of hoort een werk. De informatie die er bij
geleverd wordt is vaak beperkt. Soms heet het werk ‘Zonder titel’
of ‘Tweede symfonie’.

In welke traditie is het werk gemaakt, waar bevindt het zich
in de ontwikkeling van de kunstenaar, wat was de aanleiding
en zo kun je nog veel meer vragen.

Wat zie ik eigenlijk. Welke (emotionele) reactie roept het
bij mezelf op. Vind ik het mooi of interessant?

Maar hoe zorg je ervoor dat je niet in die voor mij
holle marketing frases gaat schrijven,
die je leest als het over kunst gaat?

De laatste weken kwam dit weer aan de orde
bij de berichten over de tentoonstelling van
Karel de Neree tot Babberich en Magdalena Abakanowicz.

Opnieuw kwam het voor mij in beeld tijdens mijn bezoek aan Zwitserland.
Daar was ik de afgelopen dagen in Zürich en Basel en ik zag er veel kunst.
Ik ging voor het Museum Rietberg, een museum voor niet-westerse kunst.
Denk aan kunst uit bijvoorbeeld India, China en Midden-Amerika.
Maar ik bezocht ook Kunsthaus Zürich en Kunst Museum Basel.
Beide musea tonen Middeleeuwse en moderne, abstracte kunst.

Intuïtief wordt ik dan aangetrokken tot bepaalde werken
maar ik vind het ingewikkeld om onder woorden te brengen
wat me dan precies aantrekt.

Een tijdje terug zag ik op de website van Drukwerk in de Marge
de aankondiging ‘Boek en expositie Kunstwerk in Reflectie’.

Het boek kocht ik en het lag voor de deur bij
terugkomst uit Basel.

IMG_7755KunstwerkInReflectieGrafischCentrumGroningenIMG_7756KunstwerkInReflectieGrafischCentrumGroningenColofon

Uit Kunstwerk in Reflectie (pagina 8 en 9):

Maar naast deze prenten staan geen aan de literatuur ontleende teksten, maar reacties, ‘reflecties’, van mensen die de prent bekeken en weergaven wat deze bij hen opriep.

Het was van meet af aan de bedoeling de reflecteerders te vragen hoe zij een in het Grafisch Centrum vervaardigd kunstwerk zien, wat het oproept. Het ging er vooral om hen op deze manier ‘een stem te geven’ en de mogelijkheid te bieden creatieve bronnen te ontdekken en delen met anderen.

Alle reflecteerders schreven, na het inleidende gesprek, hun reflectie op een prent met potlood op een vel papier dat een week later werd overhandigd.

IMG_7757KunstwerkInReflectieGrafischCentrumGroningenOnnoBroeksmaPag33

Voorbeeld van een werk van Onno Broeksma en de reflectie van een onbekende schrijver.


De afbeelding doet mij denken aan gras
dat met wortel en al is losgerukt,
met rondvliegende losgescheurde plantendelen.

Het geeft mij het gevoel
van iets stormachtigs,
gevuld met angst en vrees.


Ik had gehoopt dat het boekje iets meer was ingegaan
op het proces dat men heeft gebruikt om mensen
te helpen de teksten te maken die bij de beelden
zijn samengebracht in het boek.

Het zal me niet tegenhouden om de komende tijd terug te komen
op de volgende twee werken, in de vorm van blogberichten.

DSC05373ShivaNatarajaIndienTamilNaduDistriktTanjavurCholaDynastie12jhBronze

Zürich, Museum Rietberg, Shiva Nataraja, Indien, Tamil Nadu, Distrikt Tanjavur, Chola dynastie, 12 jh, bronze.

DSC05838MaxErnstVaterRhein1953ÖlAufLeinwand

Basel, Kunst Museum Basel, Max Ernst, Vater Rhein, 1953, Öl auf leinwand.


De foto’s lijken niets met elkaar te maken te hebben.
Het een is een eeuwenoud bronzen beeld van een Hindoeïstische god
terwijl het andere werk abstract, grafisch, westers
en redelijk modern is.
Toch lijkt het me interessant om deze eens tegen het licht te houden.
Er zit iets in de symboliek en de energie van beide werken
die met elkaar te verbinden is, lijkt me.
Wat denk jij?

Human Nature: Wat blijft er over van de mens? Wat blijft er over voor de mens?

Gisteren sloot de tentoonstelling Human Nature van Magdalena Abakanowicz
in Den Bosch (en de tentoonstelling Everything is made of fiber in Tilburg).
Een tentoonstelling die me niet alleen visueel raakte,
maar ook intellectueel uitdaagde.
Wat betekent het om mens te zijn in een tijd van digitale versnelling,
oorlog en vernietiging en ecologische ontwrichting?

De titel Human Nature laat zich op vele manieren lezen:
als de menselijke aard,
als de verhouding tussen mens en natuur,
als een strijd of een samenwerking.

In de werken van Abakanowicz — van de anonieme lichamen in Crowd III
tot de gebakken kleihoofden van Syndrome — ontvouwt zich een avontuur
dat niet alleen haar persoonlijke geschiedenis weerspiegelt,
maar ook onze gedeelde kwetsbaarheid.

In deze blog neem ik je mee langs enkele werken,
reflecteer ik op de zaaltekst ‘Herstel’, en stel ik
een alternatieve versie voor die tekst voor.

Naar mijn idee een tekst die beter recht doet
aan de complexiteit van het oeuvre van Abakanowicz.

Want wat blijft er over van of voor de mens,
als we de massa verlaten en het hoofd buigen?

DSC05188DenBoschNoordbrabantsMuseumHumanNatureMagdalenaAbakanowiczDianaThaterChernobyl2011VideoInstallation

Den Bosch, Noordbrabants Museum, Human Nature, Magdalena Abakanowicz, Diana Thater, Chernobyl, 2011, video installatie.

DSC05189DenBoschNoordbrabantsMuseumHumanNatureMagdalenaAbakanowiczDianaThaterChernobyl2011VideoInstallationTxt


DSC05190DenBoschNoordbrabantsMuseumHumanNatureMagdalenaAbakanowiczCrowdIII1988-1989JuteHars

Magdalena Abakanowicz, Crowd III, 1988 – 1989, jute, hars.

DSC05191DenBoschNoordbrabantsMuseumHumanNatureMagdalenaAbakanowiczCrowdIII1988-1989JuteHarsDSC05192DenBoschNoordbrabantsMuseumHumanNatureMagdalenaAbakanowiczCrowdIII1988-1989JuteHarsDSC05193DenBoschNoordbrabantsMuseumHumanNatureMagdalenaAbakanowiczDeMenselijkeConditieTxtDSC05195DenBoschNoordbrabantsMuseumHumanNatureMagdalenaAbakanowiczCrowdIII1988-1989JuteHarsDSC05199DenBoschNoordbrabantsMuseumHumanNatureMagdalenaAbakanowiczCrowdIII1988-1989JuteHarsDSC05200DenBoschNoordbrabantsMuseumHumanNatureMagdalenaAbakanowiczCrowdIII1988-1989JuteHarsDSC05201DenBoschNoordbrabantsMuseumHumanNatureMagdalenaAbakanowiczCrowdIII1988-1989JuteHarsDSC05202DenBoschNoordbrabantsMuseumHumanNatureMagdalenaAbakanowiczCrowdIII1988-1989JuteHars


DSC05203DenBoschNoordbrabantsMuseumHumanNatureMagdalenaAbakanowiczHerstelTxt

Ik heb een probleem met de hierboven getoonde zaaltekst en
specifiek over de volgende zin.

Tegelijk ontdekken wetenschappers dat technologie
onze hersenen verandert
en dat gebeurtenissen uit het verleden ook littekens nalaten
bij nieuwe generaties’

Dit klinkt mij als een samenzweringstheorie maar
is het dat ook?

Technologie verandert onze hersenen

Dit is een wetenschappelijk onderbouwde claim.
Neurowetenschappers hebben aangetoond dat intensief gebruik
van technologie — zoals smartphones, sociale media
en multitasking — invloed kan hebben op:
= hoe lang iemand zich kan concentreren
= geheugenfuncties
= hoe we contact hebben met anderen
= dopamine-afgifte (beloningsmechanismen)

Maar: het is niet per se negatief of alarmerend.
Onze hersenen zijn flexibel en passen zich voortdurend
aan nieuwe omstandigheden aan.
Het hangt dus af van hoe technologie wordt gebruikt.

Trauma uit het verleden laat littekens na bij nieuwe generaties

Dit verwijst naar het veld van epigenetica en transgenerationeel trauma.

Er zijn studies die suggereren dat ernstige trauma’s (zoals oorlog,
slavernij, holocaust) epigenetische veranderingen kunnen veroorzaken
die invloed hebben op de stressrespons van volgende generaties.
Met andere woorden: dat een verschrikkelijke ervaring van persoon A
op een kind van persoon A effect kan hebben.
Denk aan: verhoogde gevoeligheid voor angst of depressie, of een
ontregelde aanmaak van stresshormonen
die invloed hebben op stemming en gedrag.

Maar ook hier geldt:
het is een complex en genuanceerd onderwerp maar
het is geen vastliggend lot.

Is die ‘overdracht van ervaringen’ erg?

Niet per se. Het is heel menselijk.
Maar het kan wel invloed hebben op hoe je zelf met bepaalde situaties omgaat.
Het goede nieuws is: zulke angsten zijn vaak te begrijpen
en te doorbreken, juist als je weet waar ze vandaan komen.
Nog beter nieuws: de mechanismes kunnen ook werken bij positieve situaties.

Waarom klinkt de zin in de zaaltekst als een samenzwering?

= De zin mist nuance en bronvermelding
= Er wordt een oorzaak-gevolg verband gesuggereerd zonder uitleg
= Het combineert twee grote thema’s (technologie en erfelijk trauma)
alsof ze één mysterieus geheel vormen

Hoe zou je het misschien beter kunnen formuleren?

Alternatieve zaaltekstvoorstel

Wetenschappelijk onderzoek laat zien dat intensief technologiegebruik
invloed kan hebben op het functioneren van onze hersenen, zoals
concentratie, geheugen en ons omgaan met andere mensen.
Daarnaast suggereren studies dat ernstige trauma’s uit het verleden
soms epigenetische sporen nalaten die de stressgevoeligheid van
volgende generaties kunnen beïnvloeden.
Beide inzichten tonen hoe mens en omgeving voortdurend met elkaar
in wisselwerking staan.

Juist in een tijd waarin digitale prikkels en historische trauma’s
ons denken en voelen beïnvloeden, groeit de behoefte aan herstel,
aan ruimte, aan herverbinding met de natuur en met elkaar.

In het Toscaanse landschap realiseerde Magdalena Abakanowicz een kunstwerk dat deze zoektocht naar verbinding tastbaar maakt.
Haar bronzen sculpturen — gegroepeerd als menselijke figuren in een open veld — verbeelden de spanning tussen individu en collectief,
tussen kwetsbaarheid en kracht.

De figuren staan stil, maar lijken onderweg.
Ze nodigen uit tot nadenken: hoe verhouden wij ons tot elkaar,
tot onze snelle, digitale tijd en tot de omgeving (grond, lucht en water)
waarin we moeten leven.

In deze context krijgt het werk Syndrome (1982)
— een serie hoofden in gebakken klei — een extra lading.
Elk hoofd lijkt een echo van innerlijke processen:
herinnering, waarneming, kwetsbaarheid.
Het zijn stille getuigen van hoe onze hersenen
gevormd worden door wat we meemaken,
en hoe we onszelf en anderen blijven begrijpen.


DSC05206DenBoschNoordbrabantsMuseumHumanNatureMagdalenaAbakanowiczSyndrome1982GebakkenKlei

Magdalena Abakanowicz, Syndrome, 1982, gebakken klei.

DSC05207DenBoschNoordbrabantsMuseumHumanNatureMagdalenaAbakanowiczSyndrome1982GebakkenKleiDSC05208DenBoschNoordbrabantsMuseumHumanNatureMagdalenaAbakanowiczSyndrome1982GebakkenKleiDSC05209DenBoschNoordbrabantsMuseumHumanNatureMagdalenaAbakanowiczSyndrome1982GebakkenKleiDSC05210DenBoschNoordbrabantsMuseumHumanNatureMagdalenaAbakanowiczSyndrome1982GebakkenKleiDSC05211DenBoschNoordbrabantsMuseumHumanNatureMagdalenaAbakanowiczSyndrome1982GebakkenKleiIMG_7499DenBoschNoordbrabantsMuseumHumanNatureMagdalenaAbakanowiczSyndrome1982GebakkenKleiDSC05205DenBoschNoordbrabantsMuseumHumanNatureMagdalenaAbakanowiczSyndrome1982GebakkenKlei


Een antwoord in echo’s

In dezelfde ruimte waar Syndrome stond opgesteld werd de film Echa vertoond.
Deze productie van kunstenaars Kristina Benjocki en Stijn Verhoeff,
ontwikkeld in samenwerking met het museum, vormde voor mij het voorlopige
einde van het avontuur dat Magdalena Abakanowicz heet en misschin gaf het
antwoord op de vraag:

Human Nature: Wat blijft er over van de mens? Wat blijft er over voor de mens?

Echa (Pools voor echo) brengt het leven en werk van Magdalena Abakanowicz samen
in een mysterieus verhaal over herinnering, natuur en transformatie.
Drie personages, één stem: Magdalena, haar moeder en haar grootmoeder?

Ze gaan door het bos aan de hand van Abakanowicz’ herinneringen.
Trauma’s galmen als echo’s door de generaties heen en
bepalen hun relatie tot de wereld om hen heen.

Zitten wij in diezelfde rol? Ik vermoed dat de makers denken van wel.

Maar Echa toont ook iets anders: veerkracht.
De mogelijkheid om je los te maken van het verleden,
om je eigen verhaal en toekomst te gaan maken.

In die zin biedt de film een antwoord op de tentoonstellingstitel

Namelijk:
heb de moed om steeds opnieuw te beginnen.
Maak de keuze om echo’s niet te negeren,
kies om er naar te luisteren en
kies ervoor er iets nieuws uit te laten ontstaan.

Mens en natuur

De tentoonstelling heet Human Nature.
Vandaag is de laatste dag dat de tentoonstelling te zien is
in het Noordbrabants Museum in Den Bosch.
Maar gaat het volgens de titel om de menselijke natuur of
om de strijd tussen de mens en de natuur?
Of misschien om de omgang van de mens met de natuur?

DSC05160DenBoschNoordbrabantsMuseumHumanNatureMagdalenaAbakanowiczTapisserie23EnVioletEtNoir1963

Den Bosch, Noordbrabants Museum, Human Nature, Magdalena Abakanowicz, Tapisserie 23 en violet et noir, 1963.

DSC05162DenBoschNoordbrabantsMuseumHumanNatureMagdalenaAbakanowiczTapisserie23EnVioletEtNoir1963


DSC05163DenBoschNoordbrabantsMuseumHumanNatureMagdalenaAbakanowiczBlackBallsVI1986-1987BerkentakkenDraadHoutStaal

Magdalena Abakanowicz, Black Balls VI, 1986 – 1987, berkentakken, draad, hout, staal.

DSC05164DenBoschNoordbrabantsMuseumHumanNatureMagdalenaAbakanowiczBlackBallsVI1986-1987BerkentakkenDraadHoutStaal


DSC05166DenBoschNoordbrabantsMuseumHumanNatureMagdalenaAbakanowiczAnimalFaceHoutskoolOpPapier

Magdalena Abakanowicz, Animal Face, houtskool op papier.

DSC05167DenBoschNoordbrabantsMuseumHumanNatureMagdalenaAbakanowiczAnimalFaceHoutskoolOpPapierTxt


DSC05168DenBoschNoordbrabantsMuseumHumanNatureMagdalenaAbakanowiczFromTheCycleFlowersCaliEffervescentFlower1999ChineseInktEnHoutskoolOpPapier

Magdalena Abakanowicz, from the cycle Flowers, Cali Effervescent Flower, 1999, Chinese inkt en houtskool op papier.


DSC05170DenBoschNoordbrabantsMuseumHumanNatureMagdalenaAbakanowiczFromTheCycleBodiesBody1981HoutskoolOpPapier

Magdalena Abakanowicz, from the cycle Bodies, Body, 1981, houtskool op papier.


DSC05172DenBoschNoordbrabantsMuseumHumanNatureMagdalenaAbakanowiczModelsForArborealArchitecture1991BeschilderdGipsPapier-machéTouwStokjesGaas

Magdalena Abakanowicz, Models for Arboreal Architecture, 1991, beschilderd gips, papier-maché, touw, stokjes, gaas.

DSC05173DenBoschNoordbrabantsMuseumHumanNatureMagdalenaAbakanowiczModelsForArborealArchitecture1991BeschilderdGipsPapier-machéTouwStokjesGaasDSC05174DenBoschNoordbrabantsMuseumHumanNatureMagdalenaAbakanowiczModelsForArborealArchitecture1991BeschilderdGipsPapier-machéTouwStokjesGaasIMG_7497DenBoschNoordbrabantsMuseumHumanNatureMagdalenaAbakanowiczArborealArchitectureOverviewIMG_7497DenBoschNoordbrabantsMuseumHumanNatureMagdalenaAbakanowiczColageArborealArchitecture1992FotoLaDefenseDetailDSC05176DenBoschNoordbrabantsMuseumHumanNatureMagdalenaAbakanowiczArborealArchitectureTxtIMG_7502DenBoschNoordbrabantsMuseumHumanNatureMagdalenaAbakanowiczModelsForArborealArchitecture1991BeschilderdGipsPapier-machéTouwStokjesGaasIMG_7500DenBoschNoordbrabantsMuseumHumanNatureMagdalenaAbakanowiczModelsForArborealArchitecture1991BeschilderdGipsPapier-machéTouwStokjesGaasDSC05177DenBoschNoordbrabantsMuseumHumanNatureMagdalenaAbakanowiczArborealArchitecture1991TekeningDSC05179DenBoschNoordbrabantsMuseumHumanNatureMagdalenaAbakanowiczArborealArchitecture1991TekeningDSC05180DenBoschNoordbrabantsMuseumHumanNatureMagdalenaAbakanowiczArborealArchitecture1991Tekening


DSC05181DenBoschNoordbrabantsMuseumHumanNatureMagdalenaAbakanowiczMutants1992-1996DSC05186DenBoschNoordbrabantsMuseumHumanNatureMagdalenaAbakanowiczMutants1992-1996DSC05183DenBoschNoordbrabantsMuseumHumanNatureMagdalenaAbakanowiczPostHumaanTxtDSC05182DenBoschNoordbrabantsMuseumHumanNatureMagdalenaAbakanowiczSeatedMutant1996JuteHarsMetaal

Magdalena Abakanowicz, Seated Mutant, 1996, jute, hars, metaal.

DSC05187DenBoschNoordbrabantsMuseumHumanNatureMagdalenaAbakanowiczSeatedMutant1996JuteHarsMetaalTxt


DSC05184DenBoschNoordbrabantsMuseumHumanNatureMagdalenaAbakanowiczKrystyna(AnonymousPortraitNo21)1985KatoenHarsHout

Magdalena Abakanowicz, Krystyna (Anonymous Portrait no 21), 1985, katoen, hars, hout.

DSC05185DenBoschNoordbrabantsMuseumHumanNatureMagdalenaAbakanowiczKrystyna(AnonymousPortraitNo21)1985KatoenHarsHoutTxt


Na dit tweede blogbericht volgt er nog een derde met vooral
foto’s van een aantal tentoongestelde series.

Wat opvalt tijdens de tentoonstelling is niet alleen
het werk zelf, maar ook wat er ontbreekt:
een publicatie.
Dat is meteen een gemiste kans van de organisatie
achter ‘Groots, groter, grootst’.

Magdalena Abakanowicz is vooral onbekend. Met de tentoonstellingen
in Tilburg en Den Bosch kun je een belangrijke aanzet geven
om die onbekendheid om te buigen.
Voor de meer lange termijn is een goede publicatie met het
verhaal van het leven en werk van Abakanowicz een vorm
van verankering.

Er volgt een publicatie in november 2025, lang na de afsluiting
van de tentoonstelling vandaag. Wel een beetje knullig.
Nu is er niet eens een zichtexemplaar of dummy beschikbaar,
alleen deze Engelstalige beschrijving:

The publication is based on a series of interviews with these artists reflecting on Abakanowicz’s artistic and ideological legacy, and features an extensive image section. It also includes a visual timeline and contextual commentary on the Human Nature exhibition, on view at Het Noordbrabants Museum in the summer of 2025. This volume accompanies the exhibition Magdalena Abakanowicz: Human Nature and the eponymous symposium, jointly organised by Het Noordbrabants Museum the TextielMuseum and Provincie Noord Brabant.

De kunst van trauma tot transformatie

Sommige kunstenaars maken schoonheid uit pijn.
Niet door het trauma te verdoezelen, maar door het zichtbaar
te maken — rauw, gelaagd, en soms confronterend.
Ik heb bij het werk van Magdalena Abakanowicz ervaren
dat die zichtbaarheid geen esthetische keuze is,
maar een innerlijke noodzaak.
Dat leidde tot een vergelijking die ik hieronder uitwerk.

Al tijdens het bezoek aan de tentoonstelling Everything is made of fiber
met werk van Magdalena Abakanowicz ontstond het idee.
Het werd nog eens versterkt toen ik een paar dagen later in Den Bosch
naar Human Nature ging. Ook een tentoonstelling met werk van
Abakanowisz maar met meer accent op haar installatiewerken.

Je merkt meteen dat je te maken hebt met een gedreven kunstenaar,
iemand die leeft voor haar werk.
Daarbij moest ik steeds aan Anselm Kiefer denken.
Beide kunstenaars zijn heel verschillend. In een eerder blogbericht
heb ik Kiefer en Abakanowicz al eens naast elkaar gezet.
De vergelijking met betrekking tot hun filosofie herhaal ik hieronder.
Ze spreken grote onderwerpen aan, keer op keer.
Hun kunst is er niet te decoreren, het gaat ergens over
en het laat hen niet los. Keer op keer.
Beide zijn verslingerd aan hun werkzaamheden.

05Filosofie

Anselm Kiefer: Schuld en alchemie

In het begin schroomt Kiefer niet om in Duitsland de
schuldvraag te stellen. Hoe sta je als individu
tegenover een foute collectiviteit?
Het gewicht van die geschiedenis, dat trauma, staat
steeds centraal.
Vervolgens heeft Kiefer jaren, min of meer in afzondering,
gewerkt aan kunstwerken. Op zijn eigen grondgebied in Frankrijk.
Het was zwaar werk, met graafmachines, met zand, beton,
ijzer, lood en vuur.
Niet toegankelijk voor het publiek, Art for Kiefer only,
zo zou je het kunnen noemen.
Dan vrij onverwacht, vanaf 2023, treedt hij weer naar buiten
met een film over hem van Wim Wenders, nieuw werk en nieuwe
tentoonstellingen.
Gedreven tot het maken van kunst.

DSC08813MuseumVoorlindenAnselmKiefer
DSC08812MuseumVoorlindenAnselmKiefer

Anselm Kiefer, Le Prométhée mal enchaîné, 2023. Loden boeken.


Magdalena Abakanowicz: Materie en spiritualiteit

In het werk van Abakanowicz zie je de drang naar
steeds nieuwe, natuurlijke materialen en vormen.
Eerst abstract, tweedimensionaal textiel, dan volgt
een fase waarbij driedimensionale textielinstallaties
ontstaan die langzaam overgaan naar werken met andere,
natuurlijke materialen. Dit leidt tot architectuur
en series van werken.
Maar ze vertelt haar kunst niet alleen door haar werken.
Op de tentoonstelling in het Noordbrabants Museum
kun je haar teksten horen. Op de leestafel in een
van de zalen liggen naar een oeuvre-overzicht vooral
boeken met teksten van Abakanowicz.
Haar oorlogsgeschiedenis mondt uit in een meer en
meer spirituele reis met aandacht voor de natuur
en het individuele in de mens.
Niet te stoppen.

DSC05139DenBoschNoordbrabantsMuseumHumanNatureMagdalenaAbakanowiszAbakan-SituationVariableII1970-1971SisalTouw
DSC05140DenBoschNoordbrabantsMuseumHumanNatureMagdalenaAbakanowiszAbakan-SituationVariableII1970-1971SisalTouwDetail

Magdalena Abakanowicz, Abakan – Situation variable II, 1970 – 1971, sisal, touw.


Je kunt nog gaan kijken in Den Bosch en Tilburg tot en met
aanstaande zondag. Het is kort dag, maar zeer de moeite waard

Menselijke natuur

IMG_7496DenBoschNoordbrabantsMuseumHumanNatureMagdalenaAbakanowisz

In het Noordbrabants Museum is ook een tentoonstelling met werk van Magdalena Abakanowicz onder het thema Human Nature, de menselijke natuur. Volgens de curator omdat die uitdrukking is ieder geval kwetsbaarheid, ontheemding en onderdrukking. Kijk uit je raam en zie hoe actueel dat is.


IMG_7493BonTextielMuseumIMG_7504BonNoordbrabantsMuseum


DSC05133DenBoschNoordbrabantsMuseumHumanNatureMagdalenaAbakanowiszIntroTxtDSC05134DenBoschNoordbrabantsMuseumHumanNatureMagdalenaAbakanowiszZycieWarszawy1973WolEnKatoen

Den Bosch, Noordbrabants Museum, Human Nature, Magdalena Abakanowicz, Zycie Warszawy, 1973, wol en katoen. Net als in Tilburg begin de tentoonstelling met textiele werken.

DSC05135DenBoschNoordbrabantsMuseumHumanNatureMagdalenaAbakanowiszZycieWarszawy1973WolEnKatoenTxt


DSC05136DenBoschNoordbrabantsMuseumHumanNatureAnishKapoorVoid1992GlasvezelPigment

In Den Bosch wordt het werk van Abakanowicz gecombineerd met dat van andere kunstenaars. In dit geval: Anish Kapoor, Void, 1992, glasvezel, pigment.

DSC05137DenBoschNoordbrabantsMuseumHumanNatureAnishKapoorVoid1992GlasvezelPigment

Als je recht voor het werk gaat staan zie je geen einde meer. Het is een diepte, een leegte. Zelfs de kleur rood verdwijnt.

DSC05138DenBoschNoordbrabantsMuseumHumanNatureAnishKapoorVoid1992GlasvezelPigmentTxt


DSC05139DenBoschNoordbrabantsMuseumHumanNatureMagdalenaAbakanowiszAbakan-SituationVariableII1970-1971SisalTouw

Onwillekeurig ga je de opstelling in het TextielMuseum (erg donker en compact) vergelijken met die in het Noordbrabants Museum (prettig verlicht en ruim). Magdalena Abakanowicz, Abakan – Situation Variable II, 1970 – 1971, sisal en touw.

DSC05140DenBoschNoordbrabantsMuseumHumanNatureMagdalenaAbakanowiszAbakan-SituationVariableII1970-1971SisalTouwDetail


DSC05142DenBoschNoordbrabantsMuseumHumanNatureMagdalenaAbakanowiszAbakanRed1969SisalBijna4x4x4MDetail

Dit is een detailfoto van een enorm werk. Het is bijna 4 bij 4 bij 4 meter. Schitterend. Complex. Magdalena Abakanowicz, Abakan Red, 1969, sisal.

DSC05143DenBoschNoordbrabantsMuseumHumanNatureMagdalenaAbakanowiszAbakanRed1969SisalBijna4x4x4MDSC05144DenBoschNoordbrabantsMuseumHumanNatureMagdalenaAbakanowiszAbakanRed1969SisalBijna4x4x4MDSC05145DenBoschNoordbrabantsMuseumHumanNatureMagdalenaAbakanowiszOmgevingTxtDSC05146DenBoschNoordbrabantsMuseumHumanNatureMagdalenaAbakanowiszAbakanRed1969SisalBijna4x4x4MDetailDSC05147DenBoschNoordbrabantsMuseumHumanNatureMagdalenaAbakanowiszAbakanRed1969SisalBijna4x4x4MDetailDSC05148DenBoschNoordbrabantsMuseumHumanNatureMagdalenaAbakanowiszAbakanRed1969SisalBijna4x4x4MDetailDSC05149DenBoschNoordbrabantsMuseumHumanNatureMagdalenaAbakanowiszAbakanRed1969SisalBijna4x4x4MDetail


DSC05151DenBoschNoordbrabantsMuseumHumanNatureMagdalenaAbakanowiszGeminati(Conglomerates)1989-1997BerkentakkenGaasJuteDraad

Magdalena Abakanowicz, Geminati (Conglomerates), 1989 – 1997, berkentakken, gaas, jute, draad.

DSC05156DenBoschNoordbrabantsMuseumHumanNatureMagdalenaAbakanowiszGeminati(Conglomerates)1989-1997BerkentakkenGaasJuteDraad


DSC05150DenBoschNoordbrabantsMuseumHumanNatureMagdalenaAbakanowiszMachtEnProtestTxt

DSC05154DenBoschNoordbrabantsMuseumHumanNatureMagdalenaAbakanowiszAnasta1989HoutStaal

Magdalena Abakanowicz, Anasta, 1989, hout en staal.

DSC05155DenBoschNoordbrabantsMuseumHumanNatureMagdalenaAbakanowiszAnasta1989HoutStaal


DSC05158DenBoschNoordbrabantsMuseumHumanNatureKimsoojaBottari2018-2022GebruiktTextielEnGebruiktKoreaansLaken

Kimsooja, Bottari 2018 – 2022, gebruikt textiel en gebruikt Koreaans laken.

IMG_7503DenBoschNoordbrabantsMuseumHumanNatureKimsoojaBottari2018-2022GebruiktTextielEnGebruiktKoreaansLaken


Deel twee van mijn fotoverslag volgt binnenkort.

Even het beeld compleet maken

Als je denkt bij de foto’s hieronder: ‘Maar dit werk heb ik
toch al een keer gezien>’, dan heb je waarschijnlijk gelijk.
Maar al tijdens mijn bezoek aan de tentoonstelling
Everything is made of fiber met werk van Magdalena Abakanowicz,
was ik ontevreden met de foto’s.
Daarom ben ik nadat ik de tentoonstelling helemaal gezien
had, nog eens vooraan begonnen.
Toen heb ik een serie foto’s gemaakt met mijn telefoon.
Die foto’s, die geregeld de kleuren beter oppakken, toon ik hier.

IMG_7469TilburgTextielMuseumEverythingIsMadeOfFiberMagdalenaAbakanowiszAbakanRed1970Sisal

Tilburg, TextielMuseum, Everything is made of fiber, Magdalena Abakanowicz, Abakan Red. 1970, sisal.


IMG_7470TilburgTextielMuseumEverythingIsMadeOfFiberMagdalenaAbakanowiszWingedAbakan1967Sisal

Magdalena Abakanowicz, Winged Abakan, 1967, sisal.


IMG_7471TilburgTextielMuseumEverythingIsMadeOfFiberMagdalenaAbakanowiszAbakanGarment1975AbakanBlackGarmentVI1967BeideSisalJuteRope1972-1976Hennep

Magdalena Abakanowicz, Abakan Garment, 1975, Abakan Black Garment VI, 1967, beide van sisal en jute. Op de grond: Rope 1972 – 1976, hennep.


IMG_7472TilburgTextielMuseumEverythingIsMadeOfFiberMagdalenaAbakanowiszThreePartBlackAbakan1972SisalLinnen

Magdalena Abakanowicz, Three part Black Abakan, 1972, sisal, linnen.

IMG_7473TilburgTextielMuseumEverythingIsMadeOfFiberMagdalenaAbakanowiszThreePartBlackAbakan1972SisalLinnen


IMG_7474TilburgTextielMuseumEverythingIsMadeOfFiberMagdalenaAbakanowiszTexturalComposition1967SisalKatoenLinnen

Magdalena Abakanowicz, Textural composition, 1967, sisal, katoen, linnen.


IMG_7475TilburgTextielMuseumEverythingIsMadeOfFiberMagdalenaAbakanowiszNarrowAbakan1967-1968SisalWol

Magdalena Abakanowicz, Narrow Abakan, 1967 – 1968, sisal, wol.


IMG_7476TilburgTextielMuseumEverythingIsMadeOfFiberMagdalenaAbakanowiszAbakanOldBlack1967-1979Sisal

Dit is een heel groot werk. Het hangt tegen de lange muur in een rechthoekige ruimte. Er is dus heel weinig ruimte om het werk op de foto te zetten. Jammer. Magdalena Abakanowicz, Abakan Old Black, 1967 – 1979, sisal.


IMG_7478TilburgTextielMuseumEverythingIsMadeOfFiberMagdalenaAbakanowiszUntiteledAbakan(Supel)1970Sisal

Magdalena Abakanowicz, Untiteled Abakan (Supel), 1970, sisal.


IMG_7479TilburgTextielMuseumEverythingIsMadeOfFiberMagdalenaAbakanowiszBacks1976-1989JuteHars

Magdalena Abakanowicz, Backs, 1976 – 1989, jute, hars.


IMG_7480TilburgTextielMuseumMagdalenaAbakanowiszEverythingIsMadeOfFiberAbakanBlackGarmentVI1967SisalJute

Magdalena, Abakanowicz, Abakan Black Garment VI, 1967, sisal, jute.


IMG_7481TilburgTextielMuseumEverythingIsMadeOfFiberMagdalenaAbakanowiszEmbryology1978-1981PlantaardigeVezels(KatoenJuteVlasHennepSisal)StroSynthetischGaren

Magdalena, Abakanowicz, Embryology, 1978 – 1981, plantaardige vezels (katoen, jute, vlas, hennep, sisal), stro, synthetisch garen.


IMG_7482TilburgTextielMuseumEverythingIsMadeOfFiberMagdalenaAbakanowiszAbakanOrange1971Sisal

Magdalena Abakanowicz, Abakan Orange, 1971, sisal.


IMG_7483TilburgTextielMuseumEverythingIsMadeOfFiberMagdalenaAbakanowiszDiptere1967HennepSisalPaardenhaar

Magdalena Abakanowicz, Diptere, 1967, hennep, sisal, paardenhaar.


IMG_7484TilburgTextielMuseumEverythingIsMadeOfFiberHarryBoomBlackLoverII1972GeteerdZeildoekSisal

Harry Boom, Black Lover II, 1972, geteerd zeildoek, sisal.


IMG_7485TilburgTextielMuseumEverythingIsMadeOfFiberMagdalenaAbakanowiszAnnaIII1965LinnenPaardenhaarWolKatoen

Magdalena Abakanowicz, Anna III, 1965, linnen, paardenhaar, wol, katoen.


Het is vreemd om naar een tentoonstelling te gaan van een kunstenaar
van wie je eerder nog nooit gehoord had en om dan diep onder de indruk
te raken. Bij Magdalena Abakanowicz had ik dat.
Dat is ook de reden dat ik daar nu extra aandacht aan schenk.

Daarnaast liet me de vergelijking tussen Abakanowicz en Kiefer
maar niet los. Daarover binnenkort een aparte blog.
Maar eerst nog even de gegevens op een rij gezet.

01Basisgegevens02Focus03Mareriaal04Impact05Filosofie


IMG_7486TilburgTextielMuseumMargotHomanConcedoNulliIkWijkVooNiemandDetailBeeldhouwwerkTerNagedachtenisVanMietVanPuijenbroek2009Marmer

Detail van het beeldhouwwerk van Margot Homan, Concedo Nulli of Ik wijk voor niemand. Een werk ter nagedachtenis aan vakbondsvrouw en wethoudster in Tilbug, Miet van Puijenbroek. 2009, marmer.

IMG_7487TilburgTextielMuseumMargotHomanConcedoNulliIkWijkVooNiemandDetailBeeldhouwwerkTerNagedachtenisVanMietVanPuijenbroek2009MarmerIMG_7488TilburgTextielMuseumMargotHomanConcedoNulliIkWijkVooNiemandDetailBeeldhouwwerkTerNagedachtenisVanMietVanPuijenbroek2009Marmer


Magdalena Abakanowicz – Everything is made of fiber

Vanaf het oudste object in de tentoonstelling gaat het om
een abstract werk. Het is nog wel een wandkleed.
Niet een puur decoratief werk, maar nog wel traditioneel,
opgehangen. Eén kant telt. De achterkant zien we niet.

Dan komen de Abakans. Je ziet ze meteen in de eerste zaal.
De werken zijn drie-dimensionaal. In het begin voorzichtig.
Inkepingen, openstaand als bij een split in een jurk of pak.
Ook de vorm gaat steeds meer weg van een rechthoek en
de werken krijgen volume.

In de derde zaal gaat dat langzaam verder totdat meerdere
delen samen één object vormwn. De stap naar nog meer materialen
wordt gemaakt en de installatiekunst van Abakanowicz
is daar.

DSC05074TilburgTextielMuseumMagdalenaAbakanowiszEverythingIsMadeOfFiberAbakan29 1967-1968SisalWol

Tilburg, TextielMuseum, Magdalena Abakanowicz, Everything is made of fiber, Abakan 29, 1967 – 1968, sisal, wol.


DSC05076TilburgTextielMuseumMagdalenaAbakanowiszEverythingIsMadeOfFiberThreePartBlackAbakan1972SisalLinnen2VanDe3Elementen

Magdalena Abakanowicz, Three part Black Abakan, 1972, sisal, linnen. Twee van de drie elementen.

DSC05077TilburgTextielMuseumMagdalenaAbakanowiszEverythingIsMadeOfFiberThreePartBlackAbakan1972SisalLinnenDetailDSC05078TilburgTextielMuseumMagdalenaAbakanowiszEverythingIsMadeOfFiberThreePartBlackAbakan1972SisalLinnenDetailDSC05092TilburgTextielMuseumMagdalenaAbakanowiszEverythingIsMadeOfFiberThreePartBlackAbakan1972SisalLinnen


DSC05084TilburgTextielMuseumMagdalenaAbakanowiszEverythingIsMadeOfFiberTexturalComposition1967SisalKatoenLinnen

Magdalena Abakanowicz, Textural composition, 1967, sisal, katoen, linnen.

DSC05085TilburgTextielMuseumMagdalenaAbakanowiszEverythingIsMadeOfFiberTexturalComposition1967SisalKatoenLinnenDetail


DSC05087TilburgTextielMuseumMagdalenaAbakanowiszEverythingIsMadeOfFiberAbakanOldBlack1967-1979Sisal

Magdalena Abakanowicz, Abakan Old Black, 1967 – 1979, sisal.


DSC05089TilburgTextielMuseumMagdalenaAbakanowiszEverythingIsMadeOfFiberNarrowAbakan1967-1968SisalWol

Magdalena Abakanowicz, Narrow Abakan, 1967 – 1968, sisal, wol.

DSC05090TilburgTextielMuseumMagdalenaAbakanowiszEverythingIsMadeOfFiberNarrowAbakan1967-1968SisalWolDetail


DSC05094TilburgTextielMuseumMagdalenaAbakanowiszEverythingIsMadeOfFiberBacks1976-1989JuteHars

Magdalena Abakanowicz, Backs (ruggen), 1976 – 1989, jute, hars.

DSC05095TilburgTextielMuseumMagdalenaAbakanowiszEverythingIsMadeOfFiberBacks1976-1989JuteHars


DSC05096TilburgTextielMuseumMagdalenaAbakanowiszEverythingIsMadeOfFiberUitDeSerieFlowersVeraDignumFlower1999InktEnHoutskoolOpPapier

Magdalena Abakanowicz, Uit de serie ‘Flowers’, Vera Dignum Flower, 1999, inkt en houtskool op papier.


DSC05097TilburgTextielMuseumMagdalenaAbakanowiszEverythingIsMadeOfFiberUitDeSerieFlowers1999InktEnHoutskoolOpPapier

Een tentoonstelling met alleen werk op papier had me ook wel een goed idee geleken. Magdalena Abakanowicz, Uit de serie ‘Flowers’, 1999, inkt en houtskool op papier.


DSC05100TilburgTextielMuseumMagdalenaAbakanowiszEverythingIsMadeOfFiberUntiteledAbakan(Supel)1970Sisal

Op de tentoonstelling was ik al ontevreden over mijn foto’s. Dus van een paar nam ik nog een foto zoals bij dit werk. Daarna maakte ik nog foto’s met mijn telefoon. Die zie je binnenkort. Magdalena Abakanowicz, Untiteled Abakan (Supel), 1970, sisal.

DSC05102TilburgTextielMuseumMagdalenaAbakanowiszEverythingIsMadeOfFiberUntiteledAbakan(Supel)1970SisalDetail


DSC05104TilburgTextielMuseumMagdalenaAbakanowiszEverythingIsMadeOfFiberDiptere1967HennepSisalPaardenhaar

Magdalena Abakanowicz, Diptére, 1967, hennep, sisal, paardenhaar.

DSC05105TilburgTextielMuseumMagdalenaAbakanowiszEverythingIsMadeOfFiberDiptere1967HennepSisalPaardenhaarDetail


DSC05106TilburgTextielMuseumMagdalenaAbakanowiszEverythingIsMadeOfFiberAnnaIII1965LinnenPaardenhaarWolKatoen

Magdalena Abakanowicz, Anna III, 1965, linnen, paardenhaar, wol, katoen.

DSC05107TilburgTextielMuseumMagdalenaAbakanowiszEverythingIsMadeOfFiberAnnaIII1965LinnenPaardenhaarWolKatoenDetail


DSC05108TilburgTextielMuseumMagdalenaAbakanowiszEverythingIsMadeOfFiberTweeMallenVanStaandeFiguren1987-2009GipsHout

Twee mallen van staande figuren, 1987 – 2009, gips, hout.


DSC05110TilburgTextielMuseumMagdalenaAbakanowiszEverythingIsMadeOfFiberHand(LittleObject)1975Sisal

Magdalena Abakanowicz, Hand (Little object), 1975, sisal.


De tentoonstelling wordt aangevuld door een aantal werken uit de
collectie van het TextielMuseum. Dan doen ze op rolatiebasis.
Terwijl ik er was kon je een werk van Harry Boom zien.

DSC05112TilburgTextielMuseumMagdalenaAbakanowiszEverythingIsMadeOfFiberHarryBoomBlackLoverII1972GeteerdZeildoekSisal

Harry Boom, Black Lover II, 1972, geteerd zeildoek, sisal.

DSC05113TilburgTextielMuseumMagdalenaAbakanowiszEverythingIsMadeOfFiberHarryBoomBlackLoverII1972GeteerdZeildoekSisalDetail


Magdalena Abakanowicz – Everything is made of fiber

Naar aanleiding van het borduurwerk van
Constance de Nerée tot Babberich – van Houten
ben ik afgelopen zaterdag in Tilburg naar het TextielMuseum geweest.

Het was indrukwekkend.
Twee zaken werden me heel duidelijk:
1. Magdalena Abakanowicz heeft een grote rol gespeeld in de
doorbraak van tweedimensionaal textiele kunstwerken naar
abstracte driedimensionale textiele kunstwerken
2. daarna heeft ze zich, vanuit haar interesse in materialen,
ontwikkeld naar een kunstenaar die zich uit in een hele
brede reeks materialen. Daarbij zijn haar ideeen zowat eindeloos.

Vandaar dat ik gisteren rabants Museum ben
gegaan omdat daar deel twee uit het drieluik over
Magdalena Abakanowicz te zien is.
Deel drie is te zien in het Noordbrabants Provinciehuis naar
de bereikbaarheid en openstelling is daar beperkt.
De tentoonstellingen lopen tot 24 augustus.

Terug naar Tilburg. Vandaag een eerste deel met foto’s.

DSC05042TilburgTextielMuseumMagdalenaAbakanowiszEverythingIsMadeOfFiberTxtDSC05043TilburgTextielMuseumMagdalenaAbakanowiszEverythingIsMadeOfFiberTxt


De belichting in het TextielMuseum gaat uit van donkere ruimtes
en heel gerichte belichting. Dat maakt het zien van kleuren in
vooral de donkere werken moeilijk.

Tot aan ongeveer 1965 weeft Magdalena Abakanowicz vooral wandkleden.
Maar dan doorbreekt ze deze manier van werken door driedimensionele
objecten te maken die vanaf het begin Abakans worden genoemd.

DSC05044TilburgTextielMuseumMagdalenaAbakanowiszEverythingIsMadeOfFiberAbakanBrownIV1969Sisal

Tilburg, TextielMuseum, Magdalena Abakanowicz, Everything is made of fiber, Abakan Brown IV, 1969, sisal.

DSC05046TilburgTextielMuseumMagdalenaAbakanowiszEverythingIsMadeOfFiberAbakanBrownIV1969SisalAndereKant

De andere kant.

DSC05047TilburgTextielMuseumMagdalenaAbakanowiszEverythingIsMadeOfFiberAbakanBrownIV1969SisalDetail


DSC05049TilburgTextielMuseumMagdalenaAbakanowiszEverythingIsMadeOfFiberAbakanOrange1971Sisal

Magdalena Abakanowicz, Abakan Orange, 1971, sisal.

DSC05050TilburgTextielMuseumMagdalenaAbakanowiszEverythingIsMadeOfFiberAbakanOrange1971Sisal


DSC05052TilburgTextielMuseumMagdalenaAbakanowiszEverythingIsMadeOfFiberAbakanRed1970Sisal

Magdalena Abakanowicz, Abakan Red, 1970, sisal.


DSC05055TilburgTextielMuseumMagdalenaAbakanowiszEverythingIsMadeOfFiberWingedAbakan1967Sisal

Magdalena Abakanowicz, Winged Abakan, 1967, sisal.

DSC05056TilburgTextielMuseumMagdalenaAbakanowiszEverythingIsMadeOfFiberWingedAbakan1967SisalDetailDSC05057TilburgTextielMuseumMagdalenaAbakanowiszEverythingIsMadeOfFiberWingedAbakan1967SisalDetailDSC05058TilburgTextielMuseumMagdalenaAbakanowiszEverythingIsMadeOfFiberWingedAbakan1967SisalDSC05060TilburgTextielMuseumMagdalenaAbakanowiszEverythingIsMadeOfFiberWingedAbakan1967Sisal


DSC05061TilburgTextielMuseumMagdalenaAbakanowiszEverythingIsMadeOfFiberEmbryology1978-1981PlantaardigeVezels(KatoenJuteVlasHennepSisal)StroSynthetischGaren

Magdalena Abakanowicz, Embryology, 1978 – 1981, plantaardige vezels (katoen, jute, vlas, hennep, sisal), stro en synthetisch garen.

DSC05062TilburgTextielMuseumMagdalenaAbakanowiszEverythingIsMadeOfFiberEmbryology1978-1981PlantaardigeVezels(KatoenJuteVlasHennepSisal)StroSynthetischGarenDSC05063TilburgTextielMuseumMagdalenaAbakanowiszEverythingIsMadeOfFiberEmbryology1978-1981PlantaardigeVezels(KatoenJuteVlasHennepSisal)StroSynthetischGaren

DSC05064TilburgTextielMuseumMagdalenaAbakanowiszEverythingIsMadeOfFiberEmbryology1978-1981PlantaardigeVezels(KatoenJuteVlasHennepSisal)StroSynthetischGarenTxt


DSC05065TilburgTextielMuseumMagdalenaAbakanowiszEverythingIsMadeOfFiberAbakanGarment1975SisalJute

Magdalena Abakanowicz, Abakan Garment (gewaad), 1975, sisal en jute.

DSC05066TilburgTextielMuseumMagdalenaAbakanowiszEverythingIsMadeOfFiberAbakanGarment1975SisalJuteDetail


DSC05067TilburgTextielMuseumMagdalenaAbakanowiszEverythingIsMadeOfFiberAbakanBlackGarmentVI1967SisalJute

Magdalena Abakanowicz, Abakan Black Garment VI, 1967, sisal en jute.

DSC05068TilburgTextielMuseumMagdalenaAbakanowiszEverythingIsMadeOfFiberAbakanBlackGarmentVI1967SisalJuteDetailDSC05073TilburgTextielMuseumMagdalenaAbakanowiszEverythingIsMadeOfFiberAbakanBlackGarmentVI1967SisalJuteDetail


DSC05070TilburgTextielMuseumMagdalenaAbakanowiszEverythingIsMadeOfFiberUntiteledAbakan(Supel)1970Sisal

Magdalena Abakanowicz, Untiteld Abakan (Supel), 1970, sisal.


DSC05071TilburgTextielMuseumMagdalenaAbakanowiszEverythingIsMadeOfFiberRope1972-1976Hennep

Magdalena Abakanowicz, Rope (touw), 1972 – 1976, hennep.

DSC05072TilburgTextielMuseumMagdalenaAbakanowiszEverythingIsMadeOfFiberRope1972-1976Hennep


Deel twee volgt snel.

De Nerée en de draad die verder reikt

Toen ik begon aan de serie berichten over de tentoonstelling Anders dan de Anderen
met werk van Carel de Nerée tot Babberich was het plan 5 berichten te schrijven.
Het avontuur is anders gelopen. Dit is intussen het laatste en negende deel.

Een aantal van die delen zouden gaan over de persoonlijke thema’s
in het werk van De Nerée.
Omat ik mijn verhaal graag wil illustreren met eigen foto’s,
lukte dat bij sommige thema’s niet.
Daarnaast vind ik het zelf moeilijker te schrijven over de betekenis van
die persoonlijke symboliek dan over de materiaalkeuze zoals het type papier
of het borduurwerk.
Maar zo gaan avonturen nu eenmaal: ze volgen zelden het oorspronkelijke plan.

Hieronder een overzicht van de persoonlijke thema’s (symbolen)
die in het werk van Carel de Nerée regelmatig terugkeren:

Koppen/portretten
vaak gestileerd, melancholisch of mysterieus, soms met gesloten ogen.
(Vrouw)figuren
centraal in veel werken, vaak elegant, mystiek of sensueel.
Bloemen
vooral gestileerde bloemen, soms verwelkt of in decoratieve patronen.
Slangen
symbool van verleiding, gevaar of mystiek; komen regelmatig voor.
Web/arabesk patronen
zeer typerend voor zijn stijl, vaak als achtergrond of decoratief element.
Schedels/skeletten
verwijzingen naar vergankelijkheid, dood en decadentie.
Pauwen en exotische motieven
vooral in decoratieve elementen, soms als achtergrond of kledingmotief.

Naast de taal van Carel de Nerée werd ik het meest getroffen door het
borduurwerk dat er op de tentoonstelling te zien is.
De geborduurde werken op de tentoonstelling komen voor de rekening van de moeder
van Carel, Constance de Nerée tot Babberich – van Houten.

Al op de tentoonstelling liet me dat borduurwerk niet los. Er is heel veel werk
in gaan zitten, vooral in het grote werk
The seven princesses – Une théorie de jeune fille, waaraan ook
Hermine Schuylenburg heeft gewerkt.

Het borduurwerk staat in dienst van het ontwerp. De vormentaal en symboliek
zijn die van Carel. Daar is niets mis mee, maar dat kan ook anders.

IMG_7367CarelDeNeréeTotBabberichOntwerpCarelBoduurwerkConstanceDeNeréeTotBabbeich-VanHoutenColloqueSetimental1903BoduurwerkOpGeschilderdeZijde

Ontwerp van Carel de Nerée tot Babberich, boduurwerk door Constance de Nerée tot Babbeich – van Houten, Colloque setimental (Sentimentale conferentie), 1903, boduurwerk op geschilderde zijde.

IMG_7368CarelDeNeréeTotBabberichOntwerpCarelBoduurwerkConstanceDeNeréeTotBabbeich-VanHoutenColloqueSetimental1903BoduurwerkOpGeschilderdeZijdeDetailIMG_7369CarelDeNeréeTotBabberichOntwerpCarelBoduurwerkConstanceDeNeréeTotBabbeich-VanHoutenColloqueSetimental1903BoduurwerkOpGeschilderdeZijdeDetailIMG_7370CarelDeNeréeTotBabberichOntwerpCarelBoduurwerkConstanceDeNeréeTotBabbeich-VanHoutenColloqueSetimental1903BoduurwerkOpGeschilderdeZijdeTxt


IMG_7371CarelDeNeréeTotBabberichOntwerpCarelBoduurwerkConstanceDeNeréeTotBabbeich-VanHoutenLeVitrail1903-1904BorduurwerkEnSchilderingOpZijde

Van dit ‘gebrandschilderde raam’ liet ik eerder al een detail zien. Ontwerp Carel de Nerée tot Babberich, boduurwerk Constance de Nerée tot Babbeich – van Houten, Le Vitrail, 1903 – 1904, borduurwerk en schildering op zijde.

IMG_7372CarelDeNeréeTotBabberichOntwerpCarelBoduurwerkConstanceDeNeréeTotBabbeich-VanHoutenLeVitrail1903-1904BorduurwerkEnSchilderingOpZijdeIMG_7373CarelDeNeréeTotBabberichOntwerpCarelBoduurwerkConstanceDeNeréeTotBabbeich-VanHoutenLeVitrail1903-1904BorduurwerkEnSchilderingOpZijdeTxt


Toen ik de tentoonstelling gezien had en terug liep naar de uitgang, zag ik
een werk van een van de deelnemers van de Galatea Kunstprijs.
Een prijs voor kunstenaars die kort hiervoor vluchteling waren.
Wat me opviel waren de vormen die de maker gebruikte – ze sluiten aan
bij Art Nouveau.
Het werk is van 2024 en er komt geen textiel aan te pas (al lijkt
het op het eerste gezicht en van afstand op borduurwerk).

IMG_7384DordrechtsMuseumGaateaPrjsHarrisonOmoyatePiano2024CollageVanTandenstokersEnSatéprikkersOpEenPiano

Dordrechts Museum, Gaatea Kunstprijs, Harrison Omoyate, Piano, 2024, collage van tandenstokers en satéprikkers op een piano (materiaal gevonden in de biirt van een AZC).

IMG_7385DordrechtsMuseumGaateaPrjsHarrisonOmoyatePiano2024CollageVanTandenstokersEnSatéprikkersOpEenPianoTxtIMG_7386DordrechtsMuseumGaateaPrjsHarrisonOmoyatePiano2024CollageVanTandenstokersEnSatéprikkersOpEenPianoDetail


Lange tijd werd textiel niet gezien als een materiaal dat zich leende om autonome kunst te maken.
Het feit dat het vaak om vrouwelijke kunstenaars ging, speelde hierbij een belangrijke rol.
In de emancipatie van ambacht naar kunst hebben verschillende, vooral vrouwelijke kunstenaars een belangrijke rol gespeeld.

Tekst uit het Nederlandse boekje bij de tentoonstelling
Magdalena Abakanowicz – Everything is made of fiber.

Een toevallige overeenkomst tussen De Nerée en Abakanowisz is hun
adellijke afkomst.
Het verschil: De Nerée overlijdt vóór de wereldoorlogen,
terwijl de familie van Abakanowicz zwaar getroffen wordt door
de Tweede Wereldoorlog in Polen (als Abakanowicz nog een kind is).

Waar Constance de Nerée tot Babberich – van Houten textiel gebruikt
om een idee van haar zoon uit te werken,
vertrekt Abakanowicz juist vanuit de materiele eigenschappen van
textiel en de technieken die traditioneel gebruikt worden om
textiel te maken.

IMG_7485MagdalenaAbakanowiszAnnaIII1965LinnenPaardenhaarWolKatoen

Dit is een wandkleed. Een traditionele manier om textiel te verwerken. Maar het is al een abstract werk, groot, waar materialen en techniek centraal staan. Je kunt nog zeggen dat het twee dimensionaal is. Ook daar zal ze later mee breken. Tilburg, TextielMuseum, Magdalena Abakanowicz, Anna III, 1965 (het oudste werk op de tentoonstelling), linnen, paardenhaar, wol en katoen.


IMG_7483MagdalenaAbakanowiszDiptere1967HennepSisalPaardenhaar

TextielMuseum, Magdalena Abakanowicz, Diptère, 1967, hennep, sisal, paardenhaar.


Waar het textiel-avontuur van Abakanowicz toe leidt kun je zien
in berichten die ik nog ga maken.
Maar misschien kun je ook snel (vóór 24 augustus) nog gaan kijken
in TextielMuseum in Tilburg.