India 24/25: Patna, dag 1 – Bihar Museum 11

– over welke deuren kunnen we nog openen met een deurstijl uit Bihar –

Voor een ambachtsman die meewerkte aan een decoratie van een tempel
zal het maken van een beeld, een reliëf of een deurstijl
niet zo verschillend zijn geweest:
allemaal belangrijk maar bij een deurstijl misschien wat meer vrijheid
in onderwerp en uitvoering dan bij een beeld van Shiva.
Maar helemaal zeker ben ik daar niet van.
Het zou interessant zijn om te lezen wat Rao hierover schrijft.

Maar vandaag geen godheid
en geen verhaal uitgebeeld op een tempelwand,
maar een versierde deurstijl waarop mij meteen een muzikant opviel.

DSC01914IndiaPatnaBiharMuseumDoorJambPalaPeriod10thCentCEPhylliteStoneLakhisaraiBiharArch10716(ii)
India, Patna, Bihar Museum, Door jamb, Pala period, 10th century CE, phyllite stone, Lakhisarai, Bihar. Arch.-10716 (ii).

Kijkend naar het fragment

Van de oorspronkelijke deurstijl is slechts een fragment bewaard gebleven,
maar ook dat laat al een rijke decoratie zien.
Voor de kijker bevindt zich links een pilaarachtig onderdeel
dat van de onderzijde tot ruim boven het midden van het fragment doorloopt.
Dit pilaarachtige deel lijkt een eigen decoratief programma te volgen.
Bovenaan staat een sierlijke vrouwfiguur met geheven armen.
De houding doet denken aan een dansbeweging.
Achter en onder haar volgt een afgevlakte ronde pilaar
met geometrische decoratie.
Helemaal onderaan verschijnt opnieuw een figuur
tussen twee hybride of dierlijke vormen die op de foto
niet goed zijn te onderscheiden.
De vormgeving van deze waarschijnlijk vrouwelijke, middelste figuur
vertoont overeenkomsten met de vrouwfiguur bovenaan,
waardoor beide delen visueel met elkaar verbonden lijken.
Rechts aan de voet van het fragment bevindt zich een vogelachtig wezen.

Rechts van het pilaarachtige deel stijgt een zone
met florale decoratie omhoog.
Het pilaarachtige gedeelte staat niet eenvoudig naast deze decoratie,
maar bevindt zich ervoor en links ervan.
Ook in het bovenste gedeelte blijft dit verschil in reliëfdiepte zichtbaar,
al wordt het minder uitgesproken.
De florale decoratie vormt niet alleen een achtergrond,
maar lijkt de verschillende onderdelen van de compositie
met elkaar te verbinden.

In het bovenste gedeelte komen verschillende motieven bijeen.
Een band met bloemrozetten loopt horizontaal over het fragment
en eindigt voor de kijker rechts in een dierlijke kop
met een omhooggebogen snuit.
Links, waar de horizontale rand zich voortzet als een gebogen
naar boven lopende band, bevindt zich een figuur met een hoge haartooi.
Hoe dit deel oorspronkelijk was opgebouwd,
is door de fragmentarische toestand niet meer met zekerheid vast te stellen.

DSC01913IndiaPatnaBiharMuseumDoorJambPalaPeriod10thCentCEPhylliteStoneLakhisaraiBiharArch10716(ii)
Detail.

Kijkend naar de muzikant

Tussen de ranken verschijnt een muzikant
die bijna uit de decoratie zelf lijkt voort te komen.
De krullende vegetale motieven lopen rondom de figuur door,
waardoor mens en ornament nauw met elkaar verweven raken.
Vooral de puntig uitlopende haarlokken sluiten opvallend goed aan
bij de beweging van de omliggende ranken.

Het gezicht is zorgvuldig uitgewerkt.
De omhooggebogen mondhoeken, de grote ogen
en de aandacht voor haar en sieraden geven de figuur
een levendige aanwezigheid.
De armen zijn actief bezig met een langhalzig snaarinstrument.
Naast de schouder is een lotusmotief aangebracht.
Samen maken deze details de indruk van iemand
die niet slechts een instrument vasthoudt, maar daadwerkelijk musiceert.
Het is een van die kleine figuren die de aandacht
van de bezoeker onmiddellijk vasthoudt.

MogelijkeReconstructieRoute
Een eerste route om na te denken over een mogelijke reconstructie.

Een mogelijke reconstructieroute

Omdat slechts een staand deel van de complete deurstijl bewaard is gebleven, blijft iedere reconstructieroute voorlopig speculatief.
Toch nodigt het fragment uit om na te denken over het oorspronkelijke geheel.

Een mogelijke denkrichting is dat we hier naar de
voor de kijker rechterzijde van een deuromlijsting kijken.
Het pilaarachtige gedeelte zou dan dichter bij de deuropening
hebben gestaan, terwijl de uitbundige florale decoratie de buitenzijde vormde.
De horizontale bloemenband in het bovenste deel zou vervolgens
kunnen zijn overgegaan in een gebogen bovenconstructie.
De figuur met de hoge haartooi bevindt zich precies op een plaats
waar zo’n overgang voorstelbaar is.

Wanneer men deze gedachte verder volgt,
zou een vergelijkbare opbouw aan de andere zijde van de deuropening denkbaar zijn.
Dat levert een omraming op waarin de florale decoratie
langs beide zijden van de opening omhoogloopt
en mogelijk overgaat in een gebogen bovenstructuur.
Daarbij dringt zich ook de vraag op of de dierlijke kop bovenin
en het vogelachtige wezen onderaan
deel uitmaakten van een groter compositieschema.
Het fragment biedt daarvoor geen zekerheid,
maar nodigt wel uit tot dergelijke vragen.

De precieze vorm van de bovenbouw blijft onzeker.
De gebogen band lijkt zich echter goed te lenen voor een reconstructie,
zodat de contouren van een mogelijke bovenstructuur
zich in grote lijnen laten voorstellen.
Dat zegt nog weinig over de invulling van het gebied daarbinnen.
Het is goed mogelijk dat dit vlak oorspronkelijk gesloten was
en ruimte bood aan een grotere figuur op een sokkel
zodat daaroner een rechthoekige deuropening ontstaat.

Deze reconstructieroute pretendeert geen oplossing te bieden.
Zij is vooral bedoeld als uitnodiging om verder te kijken
naar de opbouw van dit fragment, de details
en naar mogelijke verbanden tussen de verschillende onderdelen ervan.
Het fragment vormt daarmee eerder het begin van een discussie
dan het einde ervan.
Om over mogelijke oplossingen na te denken zou het goed zijn
op zoek te gaan naar complete deurstijlen uit de 10e eeuw uit Bihar.
Zowel in museumcollecties als in nog bestaande tempels.

Overigens is dit het laatste historische beeldhouwwerk
waarover ik een blogbericht schrijf vanuit het Bihar Museum.
Op die dag 14 in India was ik niet helemaal 100% en moe.
In volgende berichten zie je nog wel Indiase moderne kunst,
een paar manuscripten en miniaturen.