De ongelukkige jaren van Charlotte Sophie

Deze week schreef ik over twee krantenartikelen die
ik bij een boek van Hella S. Haasse had gekocht.
Het eerste artikel was hier al te lezen.
Vandaag volgt nummer twee.

IMG_6508DeStemDinsdag9Juli1996KasteelDoorwerthCharlotteSophieGraafWillemBentinck

Dit is het artikel dat in De Stem van Dinsdag 9 juli 1996 stond. Het is geschreven door Hans Avontuur. Vergeeld maar ongekreukt.


01 HansAvontuurKasteelDoorwerthCharlotteSophieBentinckDeStemDinsdag9Juli1996Deel01 Kop

De ongelukkige jaren van Charlotte Sophie
Kasteel Doorwerth bij Arnhem werd in de oorlog geheel verwoest


02 HansAvontuurKasteelDoorwerthCharlotteSophieBentinckDeStemDinsdag9Juli1996Deel01 Text


Kastelen werden bewoond door ridders en jonkvrouwen.
Ridders waren er om te vechten en jonkvrouwen dienden vooral om gered te worden uit hoge torenkamers.
Soms ging het anders.
In deze serie komen vier kastelen aan bod waarin juist vrouwen de historie schreven.
Aflevering 2: Doorwerth en het losbandige leven van Charlotte Sophie.

Door Hans Avontuur

Als de Van Aldenburgs op Kasteel Doorwerth een feestje gaven, waren de genodigden mooi en machtig.
Graaf Anton II stond nu eenmaal bekend als een genereus gastheer en daar schoof de beau monde van Noord-Europa graag bij aan.
Tot bleek dat zijn uitbundige leven het familiespaarpotje had leeggesnoept.
De oplossing was Charlotte Sophie, zijn in 1715 geboren en inmiddels zeer gewilde dochter.
Het achttien jaar oude meisje zou, zoals destijds gebruikelijk in de hogere kringen, worden uitgehuwelijkt aan een rijke man.
De gelukkige: graaf Willem Bentinck, die als dynamische jongeman razendsnel naam maakte in het stijve ‘s-Gravenhage.
Het huwelijk werd een catastrofe.
Charlotte Sophie hield niet van Willem en is ook nooit van hem gaan houden.
Bovendien zat de gevierde graaf bijna even krap bij kas als de Van Aldenburgs.
Dat was dubbele pech.

Oorlogschade
Niets in Doorwerth herinnert nog aan wat voor buitenstaanders een sprookjeshuwelijk was.
Het kasteel werd in de Tweede Wereldoorlog bijna met de grond gelijk gemaakt toen het in de Slag om Arnhem onder vuur kwam te liggen.
Foto’s in het kasteelmuseum laten zien dat van Noord- en de Oostvleugel enkel nog wat muren overeind stonden.

03 HansAvontuurKasteelDoorwerthCharlotteSophieBentinckDeStemDinsdag9Juli1996Deel01 Text


De Zuidvleugel was door de Duitsers compleet opgeblazen.
Ook de archieven waren totaal vernietigd.
Er volgde een 37-jarige restauratie die tot 26 mei 1986 zou duren.
Doorwerth werd herbouwd naar achttiende-eeuws model, met zoveel mogelijk oude stenen en gebruik makend van de technieken uit die tijd.
Het meubilair werd gekocht en geleend.
Enkele stijlkamers geven nu een zo getrouw mogelijk beeld van het leven in de late middeleeuwen.
Slechts een paar kandelaars en een doorzeefd ijzeren torenvaandel werden na de oorlog in de puinhopen teruggevonden.
Bij graafwerkzaamheden kwam ook nog glas- en aardewerk tevoorschijn.

Eigenwijs
Een rondgang door het kasteel begint in de Ridderzaal waar jaarlijks tientallen stelletjes trouwen.
Hopelijk gaan ze vrolijker tijden tegemoet dan Charlotte Sophie en Willem, die het slechts zeven jaar bij elkaar uithielden.
Het waren ‘onverenigbare karakters’, zoals Hella S. Haasse in haar -recent verfilmd – boek zo treffend omschrijft, want Charlotte Sophie was een eigenwijze tante en Willem wilde een vrouw die netjes opzat en lief luisterde.
Enfin.

04 HansAvontuurKasteelDoorwerthCharlotteSophieBentinckDeStemDinsdag9Juli1996Deel01 Text


Charlotte Sophie nam de wijk, verloor haar rechten op Doorwerth en reisde vervolgens langs haar hooggeplaatste vrienden in heel Europa om haar gelijk te halen.
Dat zou ze pas krijgen na de dood van graaf Willem Bentinck, met wie ze een boel chagrijn en twee kinderen had.
Terug naar de ridderzaal, waar dierenhoofden verdrietig getuigen van Doorwerths rijke verleden als jachtslot.
Ook hangen er portretten van mensen die ooit belangrijk waren.
Ze hebben echter niets met de vroegere kasteelbewoners van doen.
Via muurtrappen, portalen en een regenwoud aan deuren gaat het verder door het kasteel.
Lamgs bovenkamers, een expositie-zaal met schilderijen, de kasteelkeuken en een kerker met spijkerplafond dat op de gevangene kon worden neergelaten.

Plonsplee
Een luxe van Doorwerth was de plonsplee.
Deze bevinden zich in diverse vertrekken,
Het zijn ommuurde wc-tjes waarop bewoners als Charlotte Sophie hun edele billen vleiden om de verteerde maaltijd vanaf driehoog in de kasteelgracht te laten plonzen.
Ach, Charlotte Sophie.
Haar turbulente liefdesleven tijdens en na haar huwelijk was gespreksstof tot in de hoogste kringen.
Maar wat er ook van de dame gezegd werd, ze was een graag geziene gast bij onder andere Voltaire, keizerin Maria Theresia en Frederik II van Pruisen.
En nog meer bij de inmiddels getrouwde Duitse graaf op zie ze haar leven lang hevig verliefd was geweest.
De liefde was wederzijds en een publiek geheim.
De spanning liep uiteindelijk zo hoog op dat zijn vrouw Lotgen bezweek en verzuchtte: “Ga alsjeblieft met Charlotte Sophie naar bed.”
Op die toestemming had het buitenechtelijk liefdeskoppeltje echter niet gewacht.

IMG_6509KasteelDoorwerthCharlotteSophieGraafWillemBentinck

In Kasteel Doorwerth hielden de losbandige Charlotte Sophie en de gevierde graaf Willem Bentinck het slechts zeven jaar met elkaar uit.

Ik heb nog een poging gedaan de andere delen
van deze serie te vinden (om te zien wat de andere
kastelen en bijzondere bewoners waren).
Maar dat lukte me niet.
Mij werd ook niet duidelijk of de reisjournalist
Hand Avontuur dezelfde is als de schrijver dan
dit artikel.


Nederlands Drukkerij Museum in Etten-Leur

Vorige week zondag ben ik op de fiets naar het
Nederlands Drukkerij Museum in Etten-Leur geweest.
Pas heel kort voor de zondag kwam ik erachter dat dit museum bestaat.
Het is er al bijna 40 jaar!

 photo DSC_7351NederlandsDrukkerijMuseumEttenLeur.jpg

Omdat ik toen nog druk bezig was met de Amsterdamse Krulletter
besloot in onderweg foto’s te maken van grafische uitingen.
Die foto’s zitten tussen de foto’s van het museum door.

 photo DSC_7318Kast13ChineseKarakters.jpg

Het eerste wat ik zag toen ik de grote ruimte met de verschillende drukpersen binnenliep, was deze kast. Dit is kast 13 die het museum heeft overgenomen van een drukkeij. Ze bevatten Chinese karakters. Voor de 12.000 Chinese karakters zijn er dus ten minste 13 van dergelijke kasten nodig om alle karakters in op te slaan.


Er waren die zondagmiddag, vanwege het mooie weer waarschijnlijk,
niet veel bezoekers. Dus had ik geruime tijd beide medewerkers
van het museum ter beschikking voor de rondleiding.
Heel interessant en leuk.


 photo DSC_7319LinotypeZetmachine.jpg

Een linotype zetmachine. In plaats van met de hand, letter voor letter een zin samen te stellen, kon met dat met deze zetmachine veel sneller. Door het toetsenbord te gebruiken werden de matrijzen op volgorde gelegd. Inclusief spaties etc. Vervolgens werd daar, als de zin gereed was, vloeibaar lood tegenaan gespoten. Zo gauw dat een beetje afkoelt is de zin hard genoeg om uit de machine te nemen.


 photo DSC_7337 1883.jpg


 photo DSC_7320IntertypeRegelzetmachineMetLinks OpDeFotoDeLoodEenheid.jpg

Intertype regelzetmachine met links op de foto de loodeenheid. Daar wordt het lood constant op zo’n 270 graden gehouden.


 photo DSC_7321ToetsenbordVanDeIntertypeRegelzetMachine.jpg

Het toetsenbord van de Linotype zetmachine. Geen qwerty of azerty.


 photo DSC_7338JeWordtTochGraagMinstens60.jpg


 photo DSC_7322IntertypeRegelZetMachine.jpg

Intertype regelzetmachine.


 photo DSC_7323Degelpers.jpg

Degelpers. Gemaakt in 1920 in Brussel. Het mooie is dat alle persen nog werken!


 photo DSC_7339Liesbos.jpg


 photo DSC_7324CompleteDrukkerij.jpg

Een complete handdrukkerij.


 photo DSC_7325ZethaakVanDeHandzetter.jpg

Hier de zethaak. Hierin werden alle letters geplaatst door de handzetter.


 photo DSC_7340Drielindendreef.jpg


 photo DSC_7326DeTeDrukkenTekstIngebonden.jpg

De te drukken tekst in lood. Ingebonden.


 photo DSC_7341VrijWandelen.jpg


 photo DSC_7327DeTeDrukkenTekstInDePers.jpg

Hier zie je de te drukken tekst in de drukpers.


 photo DSC_7342 216.jpg


 photo DSC_7328OverzichtVanDeGroteHalMetDrukpersen.jpg

Een overzicht van de grote zaal met al de drukpersen.


 photo DSC_7343Gas.jpg


 photo DSC_7329OverzichtVanPersen.jpg


 photo DSC_7344BartEnGoofy.jpg


 photo DSC_7330Kast13MaakteIndruk.jpg

De Chinese karakters laten me niet los.

 photo DSC_7330Detail01.jpg

 photo DSC_7330Detail02.jpg


 photo DSC_7345Dakbedekkingen.jpg


De bovenverdieping wordt gebruikt voor tentoonstellingen.
Binnenkort begint er een nieuwe tentoonstelling dus
was de ruimte nu nog leeg.
Maar er zit ook een boekbindatelier en nog een paar
speciale hoekjes. Bijvoorbeeld over het vergulden.

 photo DSC_7331VoorbeeldenVanDeOvergangVanLoodNaarModernereDruktechniekenDeStem.jpg

Je ziet er bijvoorbeeld ook, aan de hand van een pagina van De Stem, de verschillende stadia die bedrijven zijn doorlopen van het werken met lood naar nieuwe druktechnieken.

De vrijwilligers van het museum hebben vaak
zelf in het drukkersvak gewerkt.
Sommige hebben bij De Stem gewerkt, andere bij het Brabants Nieuwsblad
of bij kleinere en/of industriele drukkerijen.
Dat merk je goed tijdens de rondleiding.
De mensen weten waar ze over praten en hebben veel leuke aneKdotes.


 photo DSC_7346VoesenekBV.jpg


 photo DSC_7332VoorbeeldVanEenSpringbinding.jpg

In het boekbindatelier lag een boek met een speciale binding: springrug. Het voordeel van deze rug is dat het boek op iedere pagina volledig vlak gelegd kan worden. Dat is wel handig bij bijvoorbeeld een kasboek.


 photo DSC_7347GEB.jpg


 photo DSC_7334EenVoorpaginaVanDagbladDeStem01.jpg

Dit is een voorbeeld van een voorpagina van De Stem. Helemaal met loden letters gezet.

 photo DSC_7334EenVoorpaginaVanDagbladDeStem02Detail.jpg


 photo DSC_7348SnackbarFoxie.jpg


 photo DSC_7336NederlandsDrukkerijMuseum.jpg

Het Nederlands Drukkerij Museum is ondergebracht in een voormalige boerderij. De wijk om de boerderij is helemaal ‘nieuw’.


Tijdens de rondleiding werden er twee afdrukken gemaakt.
De eerste is aan het begin van deze blog te zien.
De tweede is een prent van een 17e eeuwse drukkerswerkplaats.

 photo DSC_7350DrukkersWerkplaats17eeeuw.jpg


Het museum maakt zelf af en toe boekjes.
Een paar heb ik er gekocht en daar kom ik vast nog eens op terug.

 photo DSC_7351NederlandsDrukkerijMuseumEttenLeurSteentje.jpg