De ongelukkige jaren van Charlotte Sophie

Deze week schreef ik over twee krantenartikelen die
ik bij een boek van Hella S. Haasse had gekocht.
Het eerste artikel was hier al te lezen.
Vandaag volgt nummer twee.

IMG_6508DeStemDinsdag9Juli1996KasteelDoorwerthCharlotteSophieGraafWillemBentinck

Dit is het artikel dat in De Stem van Dinsdag 9 juli 1996 stond. Het is geschreven door Hans Avontuur. Vergeeld maar ongekreukt.


01 HansAvontuurKasteelDoorwerthCharlotteSophieBentinckDeStemDinsdag9Juli1996Deel01 Kop

De ongelukkige jaren van Charlotte Sophie
Kasteel Doorwerth bij Arnhem werd in de oorlog geheel verwoest


02 HansAvontuurKasteelDoorwerthCharlotteSophieBentinckDeStemDinsdag9Juli1996Deel01 Text


Kastelen werden bewoond door ridders en jonkvrouwen.
Ridders waren er om te vechten en jonkvrouwen dienden vooral om gered te worden uit hoge torenkamers.
Soms ging het anders.
In deze serie komen vier kastelen aan bod waarin juist vrouwen de historie schreven.
Aflevering 2: Doorwerth en het losbandige leven van Charlotte Sophie.

Door Hans Avontuur

Als de Van Aldenburgs op Kasteel Doorwerth een feestje gaven, waren de genodigden mooi en machtig.
Graaf Anton II stond nu eenmaal bekend als een genereus gastheer en daar schoof de beau monde van Noord-Europa graag bij aan.
Tot bleek dat zijn uitbundige leven het familiespaarpotje had leeggesnoept.
De oplossing was Charlotte Sophie, zijn in 1715 geboren en inmiddels zeer gewilde dochter.
Het achttien jaar oude meisje zou, zoals destijds gebruikelijk in de hogere kringen, worden uitgehuwelijkt aan een rijke man.
De gelukkige: graaf Willem Bentinck, die als dynamische jongeman razendsnel naam maakte in het stijve ‘s-Gravenhage.
Het huwelijk werd een catastrofe.
Charlotte Sophie hield niet van Willem en is ook nooit van hem gaan houden.
Bovendien zat de gevierde graaf bijna even krap bij kas als de Van Aldenburgs.
Dat was dubbele pech.

Oorlogschade
Niets in Doorwerth herinnert nog aan wat voor buitenstaanders een sprookjeshuwelijk was.
Het kasteel werd in de Tweede Wereldoorlog bijna met de grond gelijk gemaakt toen het in de Slag om Arnhem onder vuur kwam te liggen.
Foto’s in het kasteelmuseum laten zien dat van Noord- en de Oostvleugel enkel nog wat muren overeind stonden.

03 HansAvontuurKasteelDoorwerthCharlotteSophieBentinckDeStemDinsdag9Juli1996Deel01 Text


De Zuidvleugel was door de Duitsers compleet opgeblazen.
Ook de archieven waren totaal vernietigd.
Er volgde een 37-jarige restauratie die tot 26 mei 1986 zou duren.
Doorwerth werd herbouwd naar achttiende-eeuws model, met zoveel mogelijk oude stenen en gebruik makend van de technieken uit die tijd.
Het meubilair werd gekocht en geleend.
Enkele stijlkamers geven nu een zo getrouw mogelijk beeld van het leven in de late middeleeuwen.
Slechts een paar kandelaars en een doorzeefd ijzeren torenvaandel werden na de oorlog in de puinhopen teruggevonden.
Bij graafwerkzaamheden kwam ook nog glas- en aardewerk tevoorschijn.

Eigenwijs
Een rondgang door het kasteel begint in de Ridderzaal waar jaarlijks tientallen stelletjes trouwen.
Hopelijk gaan ze vrolijker tijden tegemoet dan Charlotte Sophie en Willem, die het slechts zeven jaar bij elkaar uithielden.
Het waren ‘onverenigbare karakters’, zoals Hella S. Haasse in haar -recent verfilmd – boek zo treffend omschrijft, want Charlotte Sophie was een eigenwijze tante en Willem wilde een vrouw die netjes opzat en lief luisterde.
Enfin.

04 HansAvontuurKasteelDoorwerthCharlotteSophieBentinckDeStemDinsdag9Juli1996Deel01 Text


Charlotte Sophie nam de wijk, verloor haar rechten op Doorwerth en reisde vervolgens langs haar hooggeplaatste vrienden in heel Europa om haar gelijk te halen.
Dat zou ze pas krijgen na de dood van graaf Willem Bentinck, met wie ze een boel chagrijn en twee kinderen had.
Terug naar de ridderzaal, waar dierenhoofden verdrietig getuigen van Doorwerths rijke verleden als jachtslot.
Ook hangen er portretten van mensen die ooit belangrijk waren.
Ze hebben echter niets met de vroegere kasteelbewoners van doen.
Via muurtrappen, portalen en een regenwoud aan deuren gaat het verder door het kasteel.
Lamgs bovenkamers, een expositie-zaal met schilderijen, de kasteelkeuken en een kerker met spijkerplafond dat op de gevangene kon worden neergelaten.

Plonsplee
Een luxe van Doorwerth was de plonsplee.
Deze bevinden zich in diverse vertrekken,
Het zijn ommuurde wc-tjes waarop bewoners als Charlotte Sophie hun edele billen vleiden om de verteerde maaltijd vanaf driehoog in de kasteelgracht te laten plonzen.
Ach, Charlotte Sophie.
Haar turbulente liefdesleven tijdens en na haar huwelijk was gespreksstof tot in de hoogste kringen.
Maar wat er ook van de dame gezegd werd, ze was een graag geziene gast bij onder andere Voltaire, keizerin Maria Theresia en Frederik II van Pruisen.
En nog meer bij de inmiddels getrouwde Duitse graaf op zie ze haar leven lang hevig verliefd was geweest.
De liefde was wederzijds en een publiek geheim.
De spanning liep uiteindelijk zo hoog op dat zijn vrouw Lotgen bezweek en verzuchtte: “Ga alsjeblieft met Charlotte Sophie naar bed.”
Op die toestemming had het buitenechtelijk liefdeskoppeltje echter niet gewacht.

IMG_6509KasteelDoorwerthCharlotteSophieGraafWillemBentinck

In Kasteel Doorwerth hielden de losbandige Charlotte Sophie en de gevierde graaf Willem Bentinck het slechts zeven jaar met elkaar uit.

Ik heb nog een poging gedaan de andere delen
van deze serie te vinden (om te zien wat de andere
kastelen en bijzondere bewoners waren).
Maar dat lukte me niet.
Mij werd ook niet duidelijk of de reisjournalist
Hand Avontuur dezelfde is als de schrijver dan
dit artikel.


Charlotte Sophie

Op woensdag is er een boeken- en antiekmarkt in
Breda op de Grote Markt.
Een welkome afwisseling voor mijn korte wandeling
naar de bakker.

Vandaag zag ik daar een boek liggen van Hella S. Haasse.
Ik lees haar boeken met veel plezier, maar de band
zei me niets. Belangrijker nog was dat er in het boek
2 krantenknipsels zaten. Beide uit De Stem.

Dus kocht ik het boek vooral vanwege de artikelen.
De omslag viel ook op.

IMG_6510HellaSHaasseCharlotteSophieBentinck

Dit is toch een soort van omslag dat je bij een doktersroman zou verwachten. Of een soort van gothic novel. Maar het is: Hella S. Haasse, Charlotte Sophie Bentinck.


Dat boek had ik al maar met een heel andere titel.

IMG_6511HellaSHaasseMevrouwBentinckOfOnverenigbaarheidVanKarakterEenWareGeschiedenis

Zo kende ik het boek beter: Hella S. Haasse, Mevrouw Bentinck of Onverenigbaarheid van karakter – een ware geschiedenis. Dit is de oudste druk van de twee boeken maar beide zijn geen bijzondere druk.


Hella S. Haasse, Mevrouw Bentinck of Onverenigbaarheid
van karakter – een ware geschiedenis.
Dit is de zesde druk uit 1982.

Hella S. Haasse, Charlotte Sophie Bentinck.
Dit is de zevende druk uit 1996.
De omslag is van Brigitte Slangen.
Op de foto staat Nanette Kuypers als Charlotte
Sophie Bentinck zoals ze te zien was in de televisieserie.

De reden om het boek te kopen zat hem dus in
de artikelen. Vandaag toon ik een kort artikel.
Leuk aan de artikelen is dat ze heel mooi uitgeknipt zijn
en goed bewaard. Een artikel gaat over Hella S. Haasse
en het artikel dat ik binnenkort laat zien geeft historische
achtergrond bij het boek.
Beide artikelen zijn afkomstig uit De Stem, een lokale krant
in Zuidwest Nederland.
Tegenwoordig heet de krant BN DeStem.

HellaSHaasseEredoctoraatLeuvenDeStemVrijdag20Januari1995

Scan van het artikel uit De Stem van vrijdag 20 januari 1995. Na het scannen is het artikel een beetje schoongemaakt en bijgekleurd.


De Stem, vrijdag 20 januari 1995

Eredoctoraat Leuven voor Hella Haasse

Leuven (anp) – De schrijfster Hella Haasse ontvangt een eredoctoraat van de Katholieke Universiteit Leuven (KUL) vooral wegens de uitstraling die zij de Nederlandse cultuur in de wereld heeft gegeven.

Zij krijgt het doctoraat uitgereikt op 2 februari (Maria Lichtmis), de patroonsdag van de KUL.
Veel van Haasses werk is vertaald, met name in het Frans en het Duits.
’s Avonds na de uitreiking in de aula van de KUL een vertoning van Oeroeg, de verfilming door Hans Hylkema van de gelijknamige novelle van Haasse uit 1948.
Hella Haasse ontving in 1988 al een eredoctoraat van de Rijksuniversiteit Utrecht.

IMG_6506DeStemVrijdag20Januari1995EredoctoraatLeuvenVoorHellaHaasse

Een foto van het originele krantenartikel.