– Het huwelijk van Siddhartha in Gandhāra’s Grieks‑boeddhistische beeldtaal –

Zürich, Museum Rietberg, Die Hochzeit des Prinzen Siddhartha, Pakistan, Gandhāra-Gebiet, 3rd or 4th century, Schiefer (Leisteen).

De Gandhāra‑kunst vind ik erg aantrekkelijk.
Vermoedelijk geldt dat voor veel mensen.
De kunstwerken ogen opvallend realistisch.
Ze zijn dat niet altijd.
Dit reliëf is geen foto van de bruiloft van Prins Siddhartha.
Maar dat had het wel kunnen zijn.
Het suggereert een bijna fotografische directheid.

Prins Siddhartha staat hier als een mens tussen mogelijke gasten
en waarschijnlijke bedienden.
Je ziet hem hier als een echte man van vlees en bloed:
hij is de grootste figuur in de groep,
er staat echt iemand
met snor en een krachtig postuur — een opvallend knappe verschijning.

Een andere vermoedelijke reden dat deze kunst zo bij mij
in de smaak valt, is de Grieks-Romeinse invloed.
Die zie je goed in de bovenste zone, in de fries
met in het centrum Boeddha met assistenten.
In de buitenste hoeken van de fries zie je twee mens-dier figuren
die door de paardenbenen en hoeven meteen doen denken aan centauren.
Typische Grieks/Romeinse motieven.

De Boeddha is niet herkenbaar aan
de individuele trekken van de mens Siddhartha.
Maar aan de typische kenmerken van een Boeddha:
– zittend op een verhoogd platform
– met monastiek gewaad, schuin over de borst
– armen in rust op de benen
– gelaat naar de toeschouwer gericht
– typisch cirkelvorm in het haar – de kenmerkende
haaruitstulping (uṣṇīṣa)
– onder bescherming van een veelkoppige nāga‑slang.

Zowel links als rechts, aan de basis van het reliëf,
zitten twee Boeddhistische figuren: monniken, bodhisattva’s, devotanten?
Beide met een aureool.
Volgelingen, heiligen of Boeddha’s:
als bevestiging, illustratie en decoratie?

Dit reliëf combineert boeddhisme met Grieks-Romeinse invloeden
en toont tegelijk de kunsthistorische ontwikkeling
van de Boeddha‑icoon.

Das relief zeigt die Hochzeit des Prinzen Siddhartha. Der zukünftige Buddha ist in der mitte deutlich zu erkennen, während rechts van ihm ein Priester Blumen wirft und die Braut and der hand führt.

Het reliëf toont het huwelijk van prins Siddhartha. De toekomstige Boeddha is in het midden duidelijk te herkennen, terwijl rechts van hem een priester bloemen werpt en de bruid bij de hand leidt.

Verder vermeldt de zaaltekst dat het reliëf een
gift betreft van de Elisabeth de Boer‑Stiftung.
Bij Museum Rietberg maakt me dat extra nieuwsgiering.
Wat ik er over kon vinden was niet zo veel.
Samenvattend:

De schenking werd gedaan door de Elisabeth de Boer‑Stiftung, een in Zürich gevestigde stichting die tussen 1977 en 2003 actief was. Hoewel de naam van de oprichtster duidelijk op een Nederlandse herkomst wijst, is over haar persoon en motieven weinig publiek bekend. Voor Gandhāra‑kunst uit deze periode geldt in het algemeen dat er risico’s bestaan rond illegale opgravingen en internationale kunsthandel, maar er zijn geen aanwijzingen voor enige relatie met nazi‑verleden of roofkunst. De documentatie van de stichting bevindt zich in het Stadtarchiv Zürich en wordt pas na 2033 volledig openbaar, waardoor verdere verificatie van de herkomst op dit moment beperkt blijft.