…vervolg:

Grootse veranderingenxe2x80xa6

De negentiende eeuw bracht verandering op verandering.
Van immens belang voor Breda bleek de aanleg van het spoor
en de komst van een station.
In 1855 was de spoorlijn Breda-Roosendaal gereed
en in 1863 die naar Tilburg.
Twee jaar later viel het besluit om de vesting Breda
niet langer te laten voortbestaan gezien
de defensieve ontwikkelingen in Zuid-Nederland.
De stad hoefde niet langer bekneld te blijven door de vestingwerken.
De ontmanteling ervan duurde jaren, van 1869 tot 1881.
Alle stadspoorten verdwenen.
Het water van de Mark stroomde voortaan in Singels om de stad heen.
De demping van de Oude Vest volgde in 1863
en ook de demping van de Mosselkreek, de Donk en de Gampel
liet niet lang meer op zich wachten.
Passagiers reisden voortaan veelal per trein
en konden langs de Willemstraat en door het Valkenberg
op eenvoudige wijze de stad bereiken.
Het goederenvervoer verliep vanouds via de Haven.
Toen echter in 1877 de Nieuwe Prinsenkade werd aangelegd,
verplaatsten deze activiteiten zich geleidelijk
naar de nieuwe kadeplaats aan deze straat.
Ook aan de Markkade bij het suikerfabriek
en aan de Tramsingel meerde menig schip af.
Zowel aan de Haven als aan de Prinsenkade verschoof het accent
naar chique en duur wonen.
Voorzichtig signaleren we een kentering in de betekenis
van het vervoer over water in Breda.

Bouwen aan de toekomstxe2x80xa6

Vanaf 1920 neemt de invloed van de automobiel in Nederland langzaam toe.
Ook Breda en omgeving raakten in de ban van snelle,
gemotoriseerde vervoermiddelen.
Infrastructurele aanpassingen werden noodzakelijk:
al in 1934 maakte men het plan voor een nieuwe autoweg
van Moerdijk naar Antwerpen.
Koningin Wilhelmina opende op 12 december 1936 de autobrug
over het Hollands Diep bij Moerdijk.
En het tracxc3xa9 voor de huidige Zuidelijke Rondweg van Breda
zag het daglicht in 1937 als verbinding tussen Antwerpen enerzijds
en Tilburg en Utrecht anderzijds.
Toch had deze nieuwe mobiliteit voornamelijk betrekking op personen.
Het transport van goederen gebeurde nog hoofdzakelijk
per trein en per schip.
In de Belcrum was in 1923 een nieuwe haven aangelegd.
Plannen om de historische Haven en de Mark te dempen
werden voor het eerst verkondigd door burgemeester Van Slobbe
in het kader van een nieuw verkeersplan voor Breda,
de zogenaamde Noord-Zuid Doorbraak.
Dit plan dateert van 1937: het Spanjaardsgat zou nog
door water omgeven blijven, maar op een gedempte Haven
zou bijvoorbeeld markt gehouden kunnen worden.
Over verzet tegen deze plannen werd niet gerept.

…wordt vervolgd.

…vervolg:

De aanleg van de Prinsenkadexe2x80xa6

Op 20 juli 1613 besloot het stadsbestuur dat de nieuwe kade
die op dat moment tegenover de Haven werd aangelegd,
voortaan de xe2x80x9cPrincenkaayxe2x80x9d zou heten.
Deze naam verwijst naar de eerstesteenlegging van de kademuur
door de toenmalige heer van Breda en prins van Oranje, Philip Willem,
de oudste zoon van Willem van Oranje.
De aanleg van de Prinsenkade stond niet op zichzelf,
maar maakte deel uit van een project om het onbebouwde,
maar binnen de wallen gelegen gebied rond de Haagdijk te ontsluiten
met een netwerk van nieuwe straten.
Helaas kwam er niet veel van het project terecht:
in 1621 kwam er een eind aan het Twaalfjarig Bestand
en begon de Tachtigjarige Oorlog opnieuw.

De Haven in de Gouden Eeuwxe2x80xa6

De Haven ontwikkelde zich in de loop van de zeventiende eeuw
tot een centrum van aan- en afvoer van zowel goederen als personen.
Beurtschippers uit Amsterdam, Zaandam, Gouda, Den Haag,
Rotterdam, Schiedam, Dordrecht, Gorinchem, Middelburg en Zierikzee
meerden af aan de Haven of de Prinsenkade.
Tot ver in de negentiende eeuw was dit het punt waar de reiziger
uit het noorden onze stad binnenkwam.
De directe omgeving groeide in deze ontwikkeling mee.
Het Kasteel was al eerder, in opdracht van Hendrik III van Nassau,
tot renaissancepaleis verbouwd.
Het Spanjaardsgat, een onderdeel van de versterking van het kasteel uit 1509,
was het aanzien waard.
De kades van de Haven en Prinsenkade waren beplant met bomen
en de huizen aan beide zijden moeten fraai geweest zijn.
Er stonden nogal wat bierbrouwerijen.
Verschillende van deze huizen bestaan nog,
zoals de voormalige bierbrouwerijen Het Anker aan Haven 4
en De Witte Leeuw aan Haven 20.



Breda, voordeur van De Haven nummer 4.

Op het eind van de zeventiende eeuw worden de vestingwerken
ingrijpend gemoderniseerd.
Ook het kasteel naderde zijn voltooiing.
Beide projecten waren een initiatief van stadhouder Willem III.
Maar, na de overgang naar de achttiende eeuw raakte het garnizoen in verval.
Breda werd een stille provincieplaats.
Door de verzanding van de Mark en Dintel
kwam ook nog eens de handel in de problemen.
Men maakte plannen om een kanaal te graven van Moerdijk naar Breda.
Ook moest er een steenweg van Breda naar Luik komen.
Beide plannen verzandden echter in het niets.

…wordt vervolgd.

…vervolg.

Het ontstaan van een Havenxe2x80xa6

Breda was vanuit Holland bezien de toegangspoort tot het
noordwestelijk deel van het Hertogdom Brabant.
Stilaan ontwikkelde Breda zich tot een bescheiden handelsstad.
Scheepvaartverkeer kon de stad bereiken en aanleggen,
hoogstwaarschijnlijk op de plek van de latere Haven.
Zeker is, dat in 1552 begonnen werd met de bouw
van een gemetselde kade van blauwe Naamse steen.
Volgens de achttiende-eeuwse geschiedschrijver Thomas Ernst van Goor
was de Haven

xe2x80x9cvan eene aanmerkeleyke lengte en breedte,
aan beide zyden verciert zynde van eene schoone kade
met lindeboomen beplantxe2x80x9d

Slechts de stadszijde had een kademuur.
Aan de overzijde, de latere Prinsenkade,
lag een blekerij die aan het water grensde.
In 1644 wordt de Haven aangeduid als de Havenkant.
Het waren de Franse bestuurders die in 1812 straatnaambordjes
gingen ophangen en de naam xe2x80x9cHavenxe2x80x9dgebruikten,
sindsdien de officixc3xable straatnaam.

Twee bruggenxe2x80xa6

Waar water is en transport volgt, ontstaat de noodzaak
om over het water te komen.
Een brug is dan een oplossing.
Over de haven lagen twee bruggen: de Tolbrug en de Hoge Brug.



Tolbrug.

De eerste lag ter hoogte van de Haagdijk
en was in de middeleeuwen de enige verbinding over de Mark.
De naam xe2x80x9cTolbruggexe2x80x9dkomen we al tegen in een oorkonde uit 1384,
de brug zelf bestond reeds in 1354.
De meest recente vernieuwing van de Tolbrug dateert van het jaar 1922.
De opening van deze toen moderne brug is op film vastgelegd en bewaard.
De Tolbrug werd gesloopt toen men in 1941
een deel van rivier de Mark dempte.



Tolbrug met zicht op de Tolbrugstraat.

De Hoge brug, gelegen tussen de kruising Prinsenkade-Zoutstraat
en Vismarkt, vindt zijn oorsprong omstreeks 1550.
Een in 1615 gebouwde brug op deze plek werd in 1883 vervangen
door een ijzeren draaibrug.
Ook deze brug verdween bij de demping van de haven in 1964.



Tolbrug met zicht op de Haagdijk.

…wordt vervolgd.

ARCHIVARIA, periodiek van het Stadsarchief Breda.

De haven, een beknopte levensschets.

In 1997 maakte stedenbouwkundige vormgever Eloi Koreman
schetsplannen voor de aanleg van een Nieuwe Rivier
in de Bredase binnenstad.
Door Breda opnieuw een haven te geven
zou een flinke impuls gegeven worden aan de economische
en cultuurhistorische waarden van Breda.
Centraal in de plannen staat het herstel van de Mark
als een stromende rivier.
Ook een reconstructie van de Markendaalseweg als een gracht
met kaden en bomen en het terugbrengen
van een van de drie eilandjes in dit gebied
maken deel uit van de genoemde plannen.
Een stromende rivier zou ook een bijdrage leveren
aan de ontwikkeling van natuur ten noorden en zuiden van de stad.
De Haven is volop in beeld.
Reden genoeg om samen met u een duik te nemen
in de historie van de Haven en naaste omgeving.


……wordt vervolgd.

Vandaag is weer een mijlpaal bereikt in de haven.
De laatste scheidingswand is bijna helemaal verwijderd.
De metalen platen liggen al op een wagen opgestapeld
om weggereden te worden.



Verder heb ik de eerste (?) boot al gesignaleerd in de haven.





De laatste drie of vier schotten die nog weggehaald moeten worden.
Morgen ceremonie ?

Waar een grote stad een klein dorp kan zijn.

Aan de haven is weer heel wat gebeurt.
Het was er druk vandaag met wandelaars en fietsers.
Iedereen wil het water in de haven zien.

















Wat hier nu weer is opgegraven weet ik niet.
Zullen we binnenkort wel iets over in de krant lezen.





Het gemeentelijk beleid ten aanzien fietsers en hun parkeergewoontes
wordt strenger, maar dit is overdreven.



Terecht maken omwonenden zich zorgen over alle bouwactiviteiten.
Of deze scheur iets te maken heeft
met de vernieuwde aanleg van de haven weet ik niet.





Voor het tweede deel van de nieuwe haven
wordt op sommige plaatsen wel erg diep gegraven.

Het enige wat ik hier op aan zou willen merken
is dat het jammer dat het schouwburggebouw niet wat vrijer staat
zodat de golvende vormen nog mooier uitkomen.

























De foto’s ogen wat somber want het was gisterochtend
niet zo’n geweldig weer.

Nog een paar foto’s van dit foeilelijke gebouw:









Als je naar dit gebouw kijkt krijg je het gevoel alsof de architect
nog maar een eerste aanzet op papier heeft gezet.
Het is een eerste idee.
Het moet nog uitgewerkt worden en misschien moet het hele ontwerp
nog op de schop.
Toch is men begonnen met bouwen.