Harry Mulisch – Twee Vrouwen – Piranesi

 

Waar toen een lange tafel had gestaan met grote vellen papier erop, etsen misschien, de Carceri van Piranesi stel ik voor, stonden nu vitrines met illustratiemateriaal over de techniek van het icoonschilderen: penselen, verf, hout, beitels, lijm, krijt, bladgoud, hars.

Twee vrouwen, pagina 73.

Nog meer kunstgeschiedenis: Giovanni Battista Piranesi en de Carceri (gevangenissen).

Wikipedia:

Giovanni Battista Piranesi (1720-1778) was een Italiaans graficus die bekend werd door zijn stadsgezichten van Rome, gravures en etsen van kerkers. Hij hield zich ook bezig met archeologie. Hij was bovendien ook werkzaam als architect, ontwerper en auteur. Zijn etsen, in het bijzonder zijn topografische etsen, vormen een hoogtepunt in de kunstgeschiedenis. Zijn unieke visie gaf een nieuwe kijk op de kunst en de technologie van het antieke Rome. Zijn architecturale ontwerpen, hoewel er slechts weinig ook uitgevoerd werden, hadden een merkbare invloed op het Neoclassicisme in Europa. Hij heeft zijn verbeeldingsvolle interpretatie van de Romeinse cultuur weergegeven in een reeks invloedrijke geschriften, die zowel schrijvers en dichters als artiesten en ontwerpers hebben beinvloed. Het werk “Invenzioni capric(ciose) di Carceri (eerste editie rond 1749-1750) met zestien etsen werd zijn meest gekende publicatie. Hierin gebruikte hij een techniek en voorstellingen uit zijn verbeelding zonder weerga als een reeks briljante improvisaties op uitbeeldingen van een kerker.

De etsen waarover hier gesproken wordt zijn een prachtige verzameling
fantastische ruimtes, niet allemaal kerkers.
Kunstenaars als Escher moeten in hoge mate door hem beinvloed zijn.
Zijn stadsgezichten zijn trouwens ook prachtig.
Grappig is te lezen dat Piranesi in de toeristenindustrie werkte.
Hij opende een winkel in Rome om afdrukken van zijn etsen te verkopen.
Aan toeristen, vooral Engelsen en Fransen.
Zoals later mensen prentbriefkaarten en andere souveniers verkopen.

Van de carceri zijn meerdere ‘staten’.
Als een ets gemaakt wordt kan de kunstenaar besluiten
om op een bepaald moment van de plaat een afdruk te maken.
Dat is een staat.
Als de afdruk niet bevalt kan er verder worden gewerkt aan de plaat
om later weer een afdruk te maken. De tweede staat.
In het geval van Piranesi is de eerste staat de eerste publicatie van de etsen.
Jaren later zijn nieuwere versies uitgebracht met enkele nieuwe etsen
en sommige etsen zijn verder bewerkt.

Op het web is bijvoorbeeld een hele mooie serie te zien van de eerste staat.
Van de Universiteit van Leiden, 14 afdrukken.
Hieronder een overzicht van de Carceri volgens de benaming
(in werkelijkheid hebben de etsen geen naam meegekregen van Piranesi)
zoals ik die aantrof op de Engelstalige Wikipedia site.
Afbeelding 2 en 5 zijn dus van een latere staat.

I- Titelplaat .


II – De man op het marteltuig.

Ik ben niet zeker van de vertaling van de titel.
Deze plaat is uit een latere staat.
In de eerste staat komt deze prent niet voor.
De latere staten lijken mij steeds drukker en overdadiger te worden.
Maar als ik naar het volgend detail kijk,
lijkt het wel of er iemand op een marteltuig
uit elkaar getrokken wordt:


III – De ronde toren.


IV – Het grote plein.


V – De leeuw, relief.


VI xa0-Het rokende vuur.


VII – De ophaalbrug .


VIII – De trap met trofeeen.


IX – Het gigantische wiel.


X – Gevangenen op een platform.


XI – De boog met schelpenornament.


XII – De zaagbok.


XIII – De waterput.


XIV – De gotische boog.


XV – De pier met een lamp.


XVI – De pier met kettingen.


Dat er een grote beinvloeding is geweest naar andere kunstenaars lijkt me duidelijk.
Wat te denken van het volgende werk:

M.C. Escher, Relativity, 1953.

Of wat te denken van het volgende detail:

Detail: X – Gevangenen op een platform.

En dan dit:

Detail: Nationaal monument op de Dam.