Heritage editions: Descourtilz en Gould

Gisteren werd ik getipt door Dhr. Gies Pluim
over zijn website waarop prints te zien zijn
van belangrijke grafische werken uit het verleden.
Zo is er een versie te zien (en te kopen) van Piranesi’s Carceri.

De website is hier te vinden.

Vandaag hier twee voorbeelden uit een ornitologisch werk:
Oiseaux brillans du Bresil van Jean Theodore Descourtilz en
Birds of Asia van John Gould.


Jean Theodore Descourtilz, prent 16: Toucan Ariel, 1854 – 1856.


John Gould, prent 044: Falco Sacer, 1850 – 1883.


 

Piranesi: Carceri

Een tijdje terug een hele reeks afbeeldingen geplaatst op deze weblog
over de Carceri van Piranesi.
Een fantastische reeks etsen gemaakt in Italie door de kunstenaar Piranesi,
die met deze prenten een fantasieomgeving opwekt
met veel verzonnen gebouwen.
Maar de hele mooie reeks die ik op het web vond van de Universiteit
van Leiden had een volgorde die ik niet kon plaatsen met andere bronnen.
Daarom heb ik een e-mail gestuurd naar de Universiteit.

Geachte heer,

Bijgaande e-mail heb ik geschreven naar Dhr. X. XXX maar ik kreeg
van het e-mail systeem te horen dat zijn e-mailbox vol is.
Via de web master van de universiteit (Dhr. X. XXX) ontving ik uw adres.

Misschien kunt u reageren op mijn vraag.

Met vriendelijke groeten,
==================================================
Verzonden: zondag 2 november 2008 12:14
Aan:
Onderwerp: Piranesi

Geachte heer,

Met bewondering heb ik zitten kijken naar de digitale facsimile’s
op de website
http://www.let.leidenuniv.nl/Dutch/Renaissance/Ursicula.html.

Ik werd daar naar toe getrokken door een zinsnede
in Twee vrouwen van Harry Mulisch.

Mulisch noemt daar de Carceri van Piranesi (pag 73)
en ik ging daarom op het internet op zoek naar afbeeldingen.

Vanuit de Engelstalige Wikipedia-pagina
(http://en.wikipedia.org/wiki/Giovanni_Battista_Piranesi)
kwam ik onder andere op de site terecht waarop u
een aantal van de Carceri heeft opgenomen.

De tekst van Wikipedia geeft aan dat er verschillen zitten
tussen de verschillende staten van de afdrukken:

The series was started in 1745.
The first state prints were published in 1750
and consisted of 14 etchings,
untitled and unnumbered, with a sketch-like look.
The original prints were 16x9d x 21x9d.
For the second publishing in 1761,
all the etchings were reworked and numbered I – XVI (1-16).

Numbers II and V were new etchings to the series.

Numbers I through IX were all done in portrait format
(taller than they are wide),
while X to XVI were landscape (wider than they are high).

Met behulp van bronnen als de web site
van het Fine Arts Museum of San Franscisco
kom ik tot de volgende indeling van de afbeeldingen op uw web site

xa0Wikipedia benaming xa0File namen van uw web site
Ixa0 – Title Plate xa0PiranesiCarceri01
II – The Man on the Rack
III – The Round Tower xa0PiranesiCarceri02
IV – The Grand Piazza xa0PiranesiCarceri05
V – The Lion Bas-Reliefs xa0–
VI – The Smoking Fire xa0PiranesiCarceri03
VII – The Drawbridge xa0PiranesiCarceri06
VIII – The Staircase with Trophies xa0PiranesiCarceri04
IX – The Giant Wheel xa0PiranesiCarceri07
X – Prisoners on a Projecting Platform xa0PiranesiCarceri12
XI – The Arch with a Shell Ornament xa0PiranesiCarceri08
XII – The Sawhorse xa0PiranesiCarceri10
XIII – The Well xa0PiranesiCarceri13
XIV – The Gothic Arch xa0PiranesiCarceri14
XV – The Pier with a Lamp xa0PiranesiCarceri09
XVI – The Pier with Chains xa0PiranesiCarceri11

 


En daarop is vandaag de volgende reactie gekomen:

Geachte Heer,

Veel dank voor uw kritische opmerking over I Carceri.

Ik heb vandaag in de KB een reprint van Piranesi
naast de afbeeldingen in Ursicula gelegd,
en gezien dat u gelijkt hebt met uw opmerking
over de volgorde en de volledigheid:
die wijkt af van wat in de boeken staat.
Het Haagse exemplaar is een uitgave van Prisons van Huxley,
dus ook voor wat het waard is.
Er staan prenten in die niet in Ursicula staan en andersom.
De lijst die u op grond van Wikipedia opstelde is weer anders.

Kortom, het is een probleem.
Ik weet niet welk exemplaar gefotografeerd is,
ik zal dat proberen te achterhalen.
Dan kunnen we kijken of de foto’s volledig zijn
en in de goede volgorde staan.

Ik houd u op de hoogte.
Met hartelijke groet,

Harry Mulisch – Twee Vrouwen – Piranesi

 

Waar toen een lange tafel had gestaan met grote vellen papier erop, etsen misschien, de Carceri van Piranesi stel ik voor, stonden nu vitrines met illustratiemateriaal over de techniek van het icoonschilderen: penselen, verf, hout, beitels, lijm, krijt, bladgoud, hars.

Twee vrouwen, pagina 73.

Nog meer kunstgeschiedenis: Giovanni Battista Piranesi en de Carceri (gevangenissen).

Wikipedia:

Giovanni Battista Piranesi (1720-1778) was een Italiaans graficus die bekend werd door zijn stadsgezichten van Rome, gravures en etsen van kerkers. Hij hield zich ook bezig met archeologie. Hij was bovendien ook werkzaam als architect, ontwerper en auteur. Zijn etsen, in het bijzonder zijn topografische etsen, vormen een hoogtepunt in de kunstgeschiedenis. Zijn unieke visie gaf een nieuwe kijk op de kunst en de technologie van het antieke Rome. Zijn architecturale ontwerpen, hoewel er slechts weinig ook uitgevoerd werden, hadden een merkbare invloed op het Neoclassicisme in Europa. Hij heeft zijn verbeeldingsvolle interpretatie van de Romeinse cultuur weergegeven in een reeks invloedrijke geschriften, die zowel schrijvers en dichters als artiesten en ontwerpers hebben beinvloed. Het werk “Invenzioni capric(ciose) di Carceri (eerste editie rond 1749-1750) met zestien etsen werd zijn meest gekende publicatie. Hierin gebruikte hij een techniek en voorstellingen uit zijn verbeelding zonder weerga als een reeks briljante improvisaties op uitbeeldingen van een kerker.

De etsen waarover hier gesproken wordt zijn een prachtige verzameling
fantastische ruimtes, niet allemaal kerkers.
Kunstenaars als Escher moeten in hoge mate door hem beinvloed zijn.
Zijn stadsgezichten zijn trouwens ook prachtig.
Grappig is te lezen dat Piranesi in de toeristenindustrie werkte.
Hij opende een winkel in Rome om afdrukken van zijn etsen te verkopen.
Aan toeristen, vooral Engelsen en Fransen.
Zoals later mensen prentbriefkaarten en andere souveniers verkopen.

Van de carceri zijn meerdere ‘staten’.
Als een ets gemaakt wordt kan de kunstenaar besluiten
om op een bepaald moment van de plaat een afdruk te maken.
Dat is een staat.
Als de afdruk niet bevalt kan er verder worden gewerkt aan de plaat
om later weer een afdruk te maken. De tweede staat.
In het geval van Piranesi is de eerste staat de eerste publicatie van de etsen.
Jaren later zijn nieuwere versies uitgebracht met enkele nieuwe etsen
en sommige etsen zijn verder bewerkt.

Op het web is bijvoorbeeld een hele mooie serie te zien van de eerste staat.
Van de Universiteit van Leiden, 14 afdrukken.
Hieronder een overzicht van de Carceri volgens de benaming
(in werkelijkheid hebben de etsen geen naam meegekregen van Piranesi)
zoals ik die aantrof op de Engelstalige Wikipedia site.
Afbeelding 2 en 5 zijn dus van een latere staat.

I- Titelplaat .


II – De man op het marteltuig.

Ik ben niet zeker van de vertaling van de titel.
Deze plaat is uit een latere staat.
In de eerste staat komt deze prent niet voor.
De latere staten lijken mij steeds drukker en overdadiger te worden.
Maar als ik naar het volgend detail kijk,
lijkt het wel of er iemand op een marteltuig
uit elkaar getrokken wordt:


III – De ronde toren.


IV – Het grote plein.


V – De leeuw, relief.


VI xa0-Het rokende vuur.


VII – De ophaalbrug .


VIII – De trap met trofeeen.


IX – Het gigantische wiel.


X – Gevangenen op een platform.


XI – De boog met schelpenornament.


XII – De zaagbok.


XIII – De waterput.


XIV – De gotische boog.


XV – De pier met een lamp.


XVI – De pier met kettingen.


Dat er een grote beinvloeding is geweest naar andere kunstenaars lijkt me duidelijk.
Wat te denken van het volgende werk:

M.C. Escher, Relativity, 1953.

Of wat te denken van het volgende detail:

Detail: X – Gevangenen op een platform.

En dan dit:

Detail: Nationaal monument op de Dam.