Spiegelbeeld en schaduwspel

Citaten van pagina 174, 175 en 177.

Het is, zoals we al eerder zagen, een sleutelbegrip bij Haasse, het besef dat de mens als individu (en trouwens ook de maatschappij als geheel) een vorige fase achter zich laat en begint aan een nieuwe. Ze schrijft: ‘Als een volwassene erkennen dat de levensvormen van een rijpingsproces, de jeugd, plaatsgemaakt hebben voor die van een ander. Als gemeenschapswezen in zichzelf het begin beleven van de grote verandering van alleen maar westerse mens naar wereldmens.’ De mens groeit met andere woorden, hij gaat van de ene geestelijke toestand over in de andere, hij laat als een slang zijn oude huid achter zich en neemt een nieuwe aan. Het beeld van gestage, geleidelijke groei, van metamorfose, vind je terug in oude beschavingen en vele religies. Neem bijvoorbeeld de trappen van het boeddhisme, onder andere weergegeven in de terrassenopbouw van de Boroboedoer, de tempel op Java. De onderste terrassen symboliseren de gewone mens, die (nog) begeerten en ambities kent. De hoogste, het nirvana, wordt slechts bereikt door degene die totaal onthecht in de wereld staat.

 

Die overgang van de ene naar de andere fase gaat gepaard met crises in het leven van het individu, zoals de overgang van een weersgesteldheid van het ene type naar het andere gepaard gaat met storm en regen. Hetzelfde geldt voor ontwikkelingen in de samenleving. Dat moeizame proces, ‘de lange zwerftocht nodig om tot de inwijding te geraken’, schrijft Haasse, wordt symbolisch uitgedrukt ‘in meander- en spiraalvormen, in labyrinten’. Het dolen door een labyrint is dus een fase in een proces van bewustwording, een fase die aan verandering vooraf gaat. Het is ‘een afdaling in het eigen innerlijk voor het herboren worden in de nieuwe werkelijkheid.

 

Haasse: ‘Ik vermoed dat dat alles gebouwd was om mensen te verbazen en te ontregelen. Je moest je je verwonderen als je daar binnenkwam. Denk aan De verwondering van Hugo Claus uit 1962, ook een labyrintisch verhaal, waarin verwondering dezelfde betekenis heeft. In het Engelse amazement (verwondering) zit maze, wat doolhof betekent.

Margot Dijkgraaf over en met Hella S. Haasse in Spiegelbeeld en schaduwspel.

Spiegelbeeld en Schaduwspel

Citaat van pagina 151:

Waarom was geschiedenis voor Haasse als romanschrijfster zo belangrijk? ‘Als je je daarin verdiept, kun je een enorme ruimte bestrijken. De cultuur van het geschreven woord zal nooit verloren gaan. Iets bestaat pas als je er zelf een betekenis aan toekent, als je in woord interpreteert wat je ziet’. Sommige romans uit de wereldliteratuur (Madame Bovary van Flaubert, romans van Stendhal, Colette) herlas ze steeds weer, sommige had ze wel twintig keer gelezen. Het verveelde haar nooit. ‘Herlezen is alleen maar vervelend als je louter het verhaaltje wilt lezen en als je je niet voor mensen interesseert, of voor vormgeving in taal. De geschiedenis, de cultuurgeschiedenis is zo rijk – hoe kun je ooit het idee hebben dat je het allemaal gezien hebt? Je eigen veronderstellingen over wat er in het heden aan de hand is, kun je koppelen aan de gegevens die je uit vroeger tijden worden aangereikt. Daarom begrijp ik ook absoluut niet dat er mensen zijn die zich niet voor het verleden interesseren.

Margot Dijkgraaf over en met Hella S. Haasse.

Ik ben degene met een in zwart gehuld hart

Margot Dijkgraaf

Spiegelbeeld en schaduwspel

Het oeuvre van Hella S. Haasse

 photo DSC_4164MargotDijkgraafSpiegelbeeldEnSchaduwspelHetOeuvreVanHellaSHaasse.jpg

Voor een lezer die niet heel bekend is met het werk van Hella S. Haasse
is dit boek wel een beetje veel.
Waarschijnlijk was, in bijvoorbeeld de helft van het aantal bladzijdes,
hetzelfde verhaal, net zo overtuigend, gebracht.

Mij spraken de eerste drie hoofdstukken het meest aan
(Indië en de natuur (Oeroeg en Heren van de Thee),
Ontheemding (het begin van haar carrière)
en De grote, de kleine en de persoonlijke geschiedschrijving
(de grote verrassing voor mij: de historische roman)).

Hoofdstukken 4 en 5; De vrouw en het huwelijk en Engagement,
komen soms zo geforceerd over.
Alsof je wel feministisch moet zijn om een goed boek te schrijven.

Vaak blijft voor mij onduidelijk of Margot Dijkgraaf haar gedachten laat gaan over Haasse,
of dat Haasse zelf aan het woord is via de vele ontmoetingen tussen
de schrijfster van dit boek en Hella Haasse.
Soms klinkt het alsof er sprake is van een miskenning van Haasse
en alsof dit de literaire wereld in Nederland verweten wordt.
Dat helpt volgens mij niet in de poging Haasse en haar werk
beter in beeld te krijgen.
Mogelijke visies op het werk van Haasse in kaart brengen,
de verschillende dimensies in het werk onder de aandacht brengen
en bespreken, is volgens mij effectiever.

Rustig

Het is een beetje rustig op mijn blog.
Dat is niet omdat ik niets doe, maar omdat de dingen
waar ik nu aan werk zoveel tijd in beslag nemen.
Een paar maanden geleden ben ik van baan veranderd
en kreeg bij mijn afscheid van mijn collega’s
een aantal cadeaubonnen.

Daar heb ik 4 boeken voor gekocht:

Els Snick,
Waar het me slecht gaat is mijn vaderland
Joseph Roth in Nederland en Belgie

Joseph Roth,
Job

Margot Dijkgraaf,
Spiegelbeeld en schaduwspel
Het oeuvre van Hella S. Haasse

Kristofer Schipper,
Confusius De gesprekken
Vertaald en toegelicht

Daar ben ik druk mee bezig.
Allereerst om de boeken te lezen.
Ik ben aan alle 4 begonnen maar eigenlijk is het boek
over Confusius het enige waar ik nog niet echt aan begonnen ben.
Dat komt omdat ik iemand ken in China waar ik regelmatig
contact mee heb en met wie ik over dit boek van gedachten wil wisselen.
Maar eerst wil ik hem deelgenoot maken van de publiciteit
rond het boek. Daarvoor moet ik de Nederlandse artikelen
wel eerst in het Engels vertalen.
Zijn Nederlands is niet zo goed.
Dat is een werk waar ik nog niet aan begonnen ben.
Ik wil eerst een van de artikelen leesbaar maken
zodat ik het kan opnemen op mijn blog.
Dat gaat over de boekbespreking/het interview dat in
de Volkskrant verscheen.
Nadeel van een krantenartikel is dat de leesbaarheid soms slecht is
door het slechte drukwerk.

 photo DSC_3991.jpg

Dit is het artikel uit de Volkskrant van 14 juni 2014: ‘Prettiger gesprekken’ door Wilma de Rek.


 photo DSC_3989Kolom02Detail.jpg

Dit is een voorbeeld van het druk werk na mijn bewerking (eerste vier regels) en voor mijn bewerking (rest van de tekst). Detail van kolom 2 van het artikel ‘Prettiger gesprekken’ .


Waarschijnlijk zal er eerst een reactie van me verschijnen op het boek
over het oeuvre van Hella Haasse.