– over keramische beeldjes en schachtgraven uit Nayarit, Jalisco en Colima –
De afgelopen maanden heb ik regelmatig beelden
uit het Museum of Mexican Prehispanic Art in Oaxaca besproken.
Bij iedere nieuwe foto vallen weer andere details op.
Op het eerste gezicht lijken het vooral bijzondere kunstwerken,
maar hoe langer je kijkt, hoe meer vragen ze oproepen.
De staande vrouwenfiguur op de foto hieronder
is daarvan een goed voorbeeld.
Sommige onderdelen zijn opvallend zorgvuldig uitgewerkt.
De figuur draagt een hoofdtooi of hoofddeksel
waarvan de betekenis mij onbekend is.
De oren, of misschien de oorhangers, zijn groot weergegeven.
Opvallend zijn ook de sieraden:
een halsketting met ronde hangers
en brede banden rond de bovenarmen.
Andere delen van het lichaam zijn juist sterk vereenvoudigd.
De armen eindigen zonder handen
en ook de benen zijn slechts summier vormgegeven.
Het gezicht bestaat uit eenvoudige elementen:
twee schijfvormige ogen, een uitstekende neus
en een mond die eveneens als een schijf met een inkeping is weergegeven.
Waarom koos de maker ervoor om sommige details
nadrukkelijk uit te werken en andere vrijwel weg te laten?
Een sluitend antwoord is niet bekend.
Het lijkt echter duidelijk
dat de bedoeling niet was om een natuurgetrouw portret te maken.
Kennelijk waren bepaalde kenmerken belangrijker
dan een realistische weergave van het menselijk lichaam.
Opvallend genoeg behoren daartoe ook
de vrouwelijke geslachtskenmerken,
die veel nadrukkelijker zijn uitgewerkt dan bijvoorbeeld handen of voeten.
Tijdens mijn zoektocht naar achtergrondinformatie
ontdekte ik dat dergelijke keramische figuren uit Nayarit, Jalisco en Colima
behoren tot een traditie die nauw verbonden is
met de schachtgraven van West-Mexico.
Een schachtgraf bestond uit een diepe verticale schacht
die toegang gaf tot een of meer ondergrondse grafkamers.
In die kamers werden overledenen bijgezet,
samen met aardewerk, sieraden en keramische figuren.
Veel van deze graven werden generaties lang gebruikt als familiegraf.
Telkens wanneer een nieuwe bijzetting plaatsvond,
moest men opnieuw afdalen in de ondergrondse ruimte.
Hoewel het museum niet vermeldt of de afgebeelde objecten
daadwerkelijk uit een schachtgraf afkomstig zijn,
behoren zij wel tot een culturele traditie
die sterk met deze bijzondere grafvorm wordt geassocieerd.
Dat geeft de beelden een extra dimensie.
Anders dan beelden die bedoeld waren
om in tempels, paleizen of openbare ruimten te worden gezien,
stonden deze figuren mogelijk in een besloten ruimte
diep onder de grond.
Hun publiek bestond dan niet uit voorbijgangers,
maar uit de overledenen aan wie zij waren meegegeven.
Ook andere objecten uit de collectie passen binnen dit beeld.
Dit dierenvormige vat laat zien
dat niet alleen menselijke figuren werden vervaardigd.
Ook dieren en gebruiksvoorwerpen maakten deel uit
van het keramische repertoire van West-Mexico
en konden als grafgift worden meegegeven.
De liggende vrouwenfiguur roept nog meer vragen op.
Waar de staande vrouwenfiguur waarmee dit bericht begon
ten minste herkenbaar blijft als een menselijk lichaam,
is hier sprake van een verregaande stilering.
Vooral de scherpe insnoering ter hoogte van de heupen trekt de aandacht.
Zij geeft het beeld bijna het uiterlijk van twee naast elkaar geplaatste delen.
Of dit een symbolische betekenis heeft
of uitsluitend een artistieke keuze is,
valt op basis van het museumlabel niet vast te stellen.
Afronding
Samen geven deze voorwerpen een indruk
van een wereld waarvan weinig geschreven bronnen zijn overgeleverd.
Juist daardoor zijn de keramische figuren zo waardevol.
Zij bieden een zeldzame blik op de mensen
die meer dan tweeduizend jaar geleden leefden in het westen van Mexico
en die hun doden begroeven in de opmerkelijke schachtgraven
waarvoor de regio tegenwoordig bekendstaat.
