Wat zien ik?
Het bronzen beeld stelt een rechtopstaande figuur voor
die met beide voeten op een ronde basis staat.
Deze rust op een dubbele lotus, die op haar beurt geplaatst is
op een rijk uitgewerkt voetstuk.
De houding is rustig en evenwichtig.
Van een uitgesproken beweging of danshouding is geen sprake.
De gebogen armen brengen de handen naar voren,
zodat zij onmiddellijk de aandacht trekken.
Het gezicht heeft grote amandelvormige ogen,
een rechte neus en licht geopende lippen.
Grote oorhangers reiken tot op de schouders.
Opvallend is het kapsel.
Langs het voorhoofd lopen twee rijen kleine krullen,
terwijl de schedel daarachter grotendeels glad lijkt.
Boven op het hoofd bevindt zich een klein knotje (?).
Rond de hals draagt de figuur twee kettingen.
De bovenste is smal en ligt dicht tegen de hals.
Daaronder hangt een bredere ketting waarvan de schakels
naar het midden toe groter worden.
Vanuit het midden van deze ketting loopt een ornament
over de borst naar beneden.
Het eindigt in een ruitvormig element met een vierkant motief in het midden.
Vanuit dit punt vertrekken opnieuw verschillende kettingen:
twee lopen naar de zijkanten van het lichaam,
terwijl een derde, korter element naar beneden doorloopt tot aan de navel.
Rond de bovenarmen bevinden zich armbanden.
De rechterhand is vrijwel volledig bewaard gebleven.
Alleen de wijsvinger is gedeeltelijk afgebroken.
De linkerhand is geopend met de handpalm omhoog gericht.
Door de vorm van de hand lijkt het alsof deze oorspronkelijk
een klein voorwerp kon dragen.
Het lichaam is verder vrijwel onbedekt.
Rond de heupen bevinden zich meerdere banden en kettingen.
Hoog op de heup loopt een smalle decoratieve band rond het lichaam.
Daaronder bevindt zich een bredere band
die aan de voorzijde langs het geslacht loopt.
Op de linkerheup is een rozetachtig element zichtbaar
van waaruit een dubbele ketting over het bovenbeen hangt.
Rond beide enkels draagt de figuur enkelringen.
Ook het voetstuk is rijk versierd.
De dubbele lotus rust op een vierkante sokkel met geprofileerde randen,
geometrische patronen en florale motieven.
Daardoor vormt het voetstuk niet slechts een ondersteuning van het beeld,
maar een integraal onderdeel van de sculptuur.
Musée Guimet
Het Musée Guimet benoemt het beeld als
Le Dévot Shivaïte Sambandar.
Daarmee identificeert het museum de figuur niet alleen als Sambandar,
maar plaatst het hem ook nadrukkelijk binnen het shaivisme,
de verering van Shiva.
De overige gegevens op het label beperken zich tot herkomst (Tamil Nadu),
datering (12e–13e eeuw), Chola-periode, materiaal (brons)
en inventarisnummer (EG 2144).
Juist de aanduiding dévot shivaïte riep voor mij nieuwe vragen op.
Wat is een shivaitische devoot precies?
Is dit een gewone gelovige, een religieuze figuur
of iemand met een bijzondere plaats binnen de verering van Shiva?
En waarom werd juist van deze volgeling van Shiva
een bronzen beeld gemaakt,
terwijl ontelbare andere toegewijden nooit in brons werden vereeuwigd?
Op die vragen geeft de zaaltekst geen antwoord.
Zij vormt daarmee eerder het vertrekpunt van een onderzoek
dan een verklaring van het beeld zelf.
Wat zeggen de bronnen?
De zoektocht naar meer informatie leidde al snel
naar een specifiek Zuid-Indiaas religieus milieu.
Sambandar blijkt geen godheid te zijn,
maar een van de drie grote dichter-heiligen van de Tēvāram
en behoort tot de groep van de drieënzestig Nāyaṉmār,
Tamil heiligen die bekend stonden
om hun uitzonderlijke toewijding aan Shiva.
Juist die context verklaart waarom van hem bronzen beelden werden gemaakt
en waarom hij in tempels kon worden vereerd.
Voor een bezoeker die alleen de korte zaaltekst van het Musée Guimet leest,
blijft die achtergrond echter grotendeels verborgen.
De geraadpleegde bronnen vullen dat beeld geleidelijk aan.
Sommige leggen de nadruk op Sambandar als wonderkind,
andere op zijn rol als dichter of heilige.
Verspreid door de literatuur worden ook kenmerken genoemd
die zouden helpen bij de herkenning van zijn afbeelding:
een jeugdige verschijning,
een dansende of staande houding,
een opgeheven wijsvinger,
een beker die verwijst naar de melk die hij volgens de overlevering
van de godin Parvati ontving,
en bepaalde sieraden of gordels.
Opvallend was echter dat deze kenmerken
verspreid over verschillende publicaties werden aangetroffen
en zelden in onderlinge samenhang werden uitgelegd.
Bovendien bleef vaak onduidelijk welke kenmerken betrekking hadden
op Sambandar in het algemeen
en welke specifiek van toepassing waren
op het exemplaar in het Musée Guimet.
Wat blijft uiteindelijk onduidelijk?
Voor het beeld in het Musée Guimet wordt de identificatie als Sambandar
in de op internet beperkt beschikbare
museum- en wetenschappelijke publicaties zonder aarzeling gebruikt.
Voor het beeld in het Musée Guimet wordt de identificatie
als Sambandar in de op internet beperkt beschikbare
museum- en wetenschappelijke publicaties zonder aarzeling gebruikt.
Voor mij bleef echter de vraag welke zichtbare kenmerken
van dit specifieke beeld die identificatie dragen
en waarom ik als bezoeker, kijkend naar hetzelfde beeld,
eveneens tot die conclusie zou moeten komen.
Verspreid in de geraadpleegde literatuur wordt Sambandar beschreven
als een dansende of staande jeugdige figuur,
vaak met een omhoogwijzende wijsvinger
en een beker als verwijzing naar het verhaal met de godin Parvati.
Daarnaast worden ook kenmerken genoemd
als zijn jeugdige verschijning,
naaktheid,
specifieke sieraden en heupgordels.
Op het exemplaar in het Musée Guimet zijn juist
die twee bekendste herkenningstekens (wijsvinger, kom)
niet zonder meer zichtbaar.
De wijsvinger van de rechterhand is gedeeltelijk afgebroken,
terwijl de linkerhand leeg is, al heeft zij een vorm die doet vermoeden
dat zij oorspronkelijk een klein voorwerp zou kunnen hebben gedragen.
Of deze hand inderdaad ooit een beker bevatte
en of de ontbrekende wijsvinger deel uitmaakte
van het bekende wijzende gebaar,
valt op basis van het huidige beeld niet met zekerheid vast te stellen.
Verspreid in de geraadpleegde literatuur worden vooral de beker,
de opgeheven wijsvinger
en de jeugdige verschijning van Sambandar genoemd.
Bij het exemplaar in het Musée Guimet vielen juist andere kenmerken op,
zoals het vrijwel kale hoofd met een klein topknotje,
de opvallende heupgordel en de borstornamenten.
Hoewel deze elementen duidelijk zichtbaar zijn,
bleek het lastig te achterhalen welke rol zij spelen
bij de identificatie van het beeld.
Daardoor blijft het moeilijk te beoordelen welke kenmerken
voor dit specifieke exemplaar uiteindelijk doorslaggevend zijn geweest.
Tijdens deze zoektocht viel nog iets anders op.
De geraadpleegde publicaties maakten duidelijk
dat er achter de identificatie van Sambandar een omvangrijke traditie
van Tamil heiligenverering, iconografie en literatuur schuilgaat.
Juist daardoor werd het beeld steeds interessanter.
Tegelijk bleef veel van die kennis
voor een gewone museumbezoeker verborgen.
Het Musée Guimet noemt de figuur weliswaar Le Dévot Shivaïte Sambandar,
maar legt niet uit waarom juist van hem een beeld werd gemaakt,
welke plaats hij inneemt binnen de groep van de drieënzestig Nāyaṉmār
of aan welke kenmerken een bezoeker hem zou kunnen herkennen.
Daardoor ontstond soms de indruk dat de beschikbare kennis
vooral wordt verondersteld, maar zelden expliciet wordt gedeeld.
Om het beeld beter te begrijpen raadpleegde ik uiteenlopende bronnen, waaronder de zaaltekst van het Musée Guimet,
het eerste deel en een foto uit een artikel van Uthaya Veluppillai,
Wikipedia,
Oxford Reference,
beschrijvingen van Zuid-Indiase bronzen
en enkele veilingcatalogi: Christies, nogmaals Christies en Sothebys.




