Ik loop al weer heel erg achter met kunstvaria.Deze week ga ik dat goedmaken want ik ben twee dagen vrij.Dan moet ik toch het een en ander kunnen inhalen.Vandaag een heel mooie serie, foto’s, klassieke en moderne kunst.Foto’s, kerststallen en architectuur.
Ajour Atsj village, Asmat people, New Guinea, before1981.Van een volk in Nieuw Guinea genaamd het Asmat-volk.Dit is een werk van voor 1981.
Dan Peterman, Thank you for your patronage, 1989.Stoelen van winkelwagens.
Dionisio Gonzalez, Jornalista Roberto Marinho I, 2005.Een fototentoonstelling over architectuurdie een aanzicht van een sloppenwijk omvat.
Don Silvestro dei Gherarducci, The birth of the Virgin, circa 1375.De geboorte van de Maagd.Onderdeel van de koorboeken van Santa Maria degli Angeli, Florence.
Edgar Degas, La femme au chapeau bleu.De vrouw met de blauwe hoed.Degas als modern kunstenaar.
Gino de Dominicis, Untitled, 1995.
Giuseppe Sanmartino, Angel, 18th century.Op verschillende plaatsen in de wereld maakt men zich opvoor de kerstdagen.Nogal wat musea presenteren hun collectie kerststallen,vooral Napolitaanse zijn populair.Hier een 18e eeuwse engel.
Helena Blomqvist, Mourning procession, 2008.Moderne, ge-ensceneerde fotografie.Hier een rouwprocessie uit Scandinavie.
Horace Trenerry, Untitled (Willunga landscape), 1945.
Jacob Adriaensz Backer, Granida and Daifilo, circa 1637.Tijdgenoot en concurrent van Rembrandt.
Joern Utzon, The Sydney Opera House.
Kylix met Parijs.Deze prachtige kylix (drinkschaal) is te zien in Berlijn.Schilder van Berlijn, Kylix (Drinkschaal), 440xe2x80x93430 voor Christus.
Parijs zit met een lier in de hand in een met zuilen aangegeven paleis..
Vanaf links nadert Hermus en drie godinnen.
Achtereenvolgens Afrodite (met krans en Eros),
dan Athene (lans en helm)
en vervolgens Hera (met leeuw).
Maskell ivories, Rome, circa 420-30.Drie vroeg Christelijke afbeeldingen op een ivoren kunstwerk:Pilatus die zijn handen wast in onschuld,Christus die het kruis draagten Petrus die ontkent bij Christus te horen.Waarom dit stuk ivoor nu de Maskell ivories heet weet ik niet.Ik kan dat ook niet achterhalen op het internet.
Master of Flxc3xa9malle, Christ blessing with Virgin at prayer.Wikipedia:
Meester van Flxc3xa9malle is de noodnaam voor een anonieme schilder uit de Zuidelijke Nederlanden, behorende tot de school van de Vlaamse Primitieven. Samen met Jan van Eyck en Rogier van der Weyden speelde hij een beslissende rol in de geschiedenis van de Nederlandse en bijgevolg ook de Europese schilderkunst van de vijftiende eeuw. De aan hem toegeschreven werken kenmerken zich door de manier waarop zij op een coherente manier de ruimte en de zichtbare werkelijkheid trachten weer te geven. De aan de meester van Flxc3xa9malle toegeschreven werken dateren uit de jaren 1410-1440 en hebben een religieuze thematiek,…
Barokke kerststal uit Napels.
Norbert Tadeusz, Water lilies, Seerosen, 2002.
Waarschijnlijk oudst bekende kopie van het Johannes evangelie.Uitzonderlijk groot, waarschijnlijk van 170 na Christus.
Ron Arad, Oh Void 2, Amchair, 2004.Leunstoel.
Sir Anthony van Dyck, Self-portrait, 1640.
Spencer Tunick, Netherlands 7, 2007.
Vincent van Gogh, Le jardin de Daubigny, 1890.
Viviane Sassen, Dora, 2007.
Wendell Castle, Osbourne coffee tab
le2008.Koffietafel.
William Turner, Sacra Famiglia, 1803.
Kate MccGwire.
Overzicht van het werk.Laten we nu eens naar de individuele delen kijken:
Geen echte videokunst, de afbeelding van een knipperbolop het scherm van een pc.Ik herinner me niet meer of er meerdere beelden te zien waren.Dat zal wel, denk ik.Ik kan me niet herinneren iets gezien te hebben van de ferrytocht.
De afbeelding van een leeuw.Dat Christophe kan tekenen laat ook zijn web site wel zien.Met een paar strepen is er heel herkenbaar een leeuw te zien.Waarschijnlijk een van de leeuwenstandbeelden van Trafalgare Square.
Dan dit geometrische figuur op een verfrommeld stuk papier.
Van bovenaf zegt dit niets.Maar deze vorm staat waarschijnlijk voor de traditionele rode dubbeldeks bussen.Gelukkig zat bij de uitnodiging de volgende foto.Die maakt veel duidelijk.
Waarom drie ?Voor mij heeft het meer weg van een soort eenvoudige toeristische cryptogram dan van een kunstwerk.Waar ga ik de mist in?
Helaas tonen mijn foto’s niet de verschillende kleuren.Het begeleidend schrijven zegt:
Simon Kentgens, 2008.
Archeologisch Museum; de binnenplaats.
Rond de binnenplaats een rondgang, op begane grond en de verdieping.
Johannieter hospitaal; binnenplaats vanuit de andere hoek.
Cylindrisch altaar voor gebruik bij begrafenisrituelen.
De afbeelding van een koeienkop met guirlandes (slingers)is een heel veel voorkomende manier van versieren.
Wijnkan voor gebruik bij begrafenisrituelen.
“Oinochoe” staat voor wijnkan.Extra mooi is de kop van een wilde geit die bij de tuit is gemodelleerd.
Amphora met afbeelding van paardenhoofd.
Detail.
Ik zie op veilingsites en sites van de beroemde museanog wel mooiere vazen maar deze afbeelding van het paardvond ik erg mooi.
Waterkruik.
Detail: Aniochidas tegen Deinomachos (van links naar rechts ?).
De “hunter painter” is de maker van deze waterkruik.Men kan van een aantal voorwerpen zien dat ze van dezelfde maker zijn.Vaak worden ze dan vernoemd naar zijn/haar bekendste werk.Een “Hydria” is een waterkruik met drie handvaten.Die zie ik eerlijk gezegd hier niet.
Vaas.
Detail.
Sarcofaag, Hopkinson painter.
Detail; schildering aan het hoofdeinde, sphinx.
Terracotta sarcofaag gevonden in Ialysos.
Attic eye cup.
Detail.
Antimenes painter, Amfora met zwarte figuren.
Detail.
.De twee liggende figuren worden vergezeld van grote zwarte ogen.Die worden hier apotropaic eyes genoemd.“Apotropaic” betekent dat ze bedoeld zijn het slechte af te weren.Ze zijn dus beschermend.
Twee hurkende grafbeeldjes.
Het linkerbeeldje heeft een pylos op, typisch Griekse puntmuts of helm.De figuur rechts is een afbeelding van een persoon van Afrikaanse afkomst.
Vaas in de vorm van een hurkende aap.
Afkomstig uit een graf voor een kind.Topstuk. Prachtig.
.
Detail.
.“Pelike” betekent dat het gaat om een vaas die uit zich zelf kan staan.Voor ons is dat misschien normaal maar in de Griekse tijdwas het de gewoonte vazen te maken met een ronde onderkantzodat ze wel konden liggen maar niet staan.Vrouw met een lier, man met castagnettes.Gemaakt door de “Pig painter”.
Uit de folder:
Ansel Adams, Storm Yosemite Valley, California, 1938.
Buddha converts the snake-king Apalxc4x81la, Gandhara, Pakistan.Gandhara is een oud koningkrijk op de grens van Pakistan en Afghanistan.In de afbeeldingen van bijvoorbeeld Boeddha zijn Griekse toga te zien.Het rijk van Alexander de Grote reikte helemaal tot hier.Dat maakt een relief als dit zo bijzonder.
Donkey-Head, rhyton, red-figure terracotta, Greece, circa 475 before Christ.Een rhyton is een drinkbeker.Het voorwerp is hier op z’n zij afgebeeld.Dan zie het hoofd van de ezel goed.Maar als er een vloeistof in zou zitten zou de bekerhelemaal leeg lopen.
Gebroeders Limbourg, Herman, Jean en Paul, Getijdenboek van Jean, hertog van Berry.
Een begraafplaats, zelfde makers, zelfde boek.
J. Mayer H, Danforss Universe, 2007.Danforss Universe is een Deens wetenschapspark.
Remedios Varo, Planta insumisa, 1961.
Ik verzamel, voeg samen, hergebruik, leg laag op laag, pel af,verbrand, onthul, plaats, verdubbel, bevraag, speel en maak foto’s.
Kate MccGwire, Fume, 2007.Gat gebrand in een met de hand ingebonden boek.De schoonheid van een slechte daad.
Kate MccGwire, Brood, 2004.
Kate MccGwire, Sluice, Lokaal01, 2008.
Geertruy van Schendel- Brocx was getrouwd met Gijsbert van Schendel,een herenboer en graankoopman in Terheijden.Petrus werd in 1806 geboren en was het tiende kind van in totaal elf.Zijn vader behoorde tot de meest welgestelde boeren in het dorpen was daar ook lid van de gemeenteraad.Hij bezat een groot woonhuis met hof, schuur, wagenkeet en erfaan de huidige Raadhuisstraat op een perceel van ruim een halve hectareen buiten het dorp weilanden van bij elkaar meer dan vijf hectaren.Het gezin had een knecht en een dienstmeid die in huis woonden.Na 1811 ging het slecht met de activiteiten van Petrusxe2x80x99 vader.Hij moest geld lenen met zijn onroerend goed als onderpanden dit uiteindelijk ook verkopen.Hij stierf toen Petrus elf jaar was. Een echte Bredase marktvrouwWeduwe Geertruy Brocx was na zijn dood gedwongenzelf de kost te gaan verdienen om het grote gezin in leven te houden.Ze deed dit als marktvrouw.In mei 1821 verhuisde ze met haar nog thuis wonende kinderen(waaronder Petrus) naar Breda.In de stad kon de weduwe beter de kost verdienen als marktkraamsteren winkelierster dan in Terheijden.In Breda was er tweemaal in de week een marktdag.Ze gingen wonen aan de Boschstraat op huisnummer 31tegenover de Beyerd.Drie jaar later verhuisde het gezin naar nummer 66 in diezelfde straat.Daar woonde een oudere broer van Petrus die er kleermaker was.Het portret xe2x80x98Moederxe2x80x99 van Petrus van Schendel toont een echte Bredase marktvrouwuit het midden van de negentiende eeuw.Zij draagt een eenvoudige witte muts, twee gouden oorbellenen een collier van bloedkoraal.Het olieverf is heel fijn en karakteristiek geschilderden is een van de betere portretten van Van Schendel.Petrus van Schendel is opgegroeid in Bredaen zijn leven lang aan de stad verbonden gebleven.Zijn werk neemt een centrale positie in de verzameling van Bredaxe2x80x99s Museum.De collectie telt inmiddels een respectabel aantalvan acht schilderijen en drie tekeningen.In Nederlandse openbare collecties is het werk van Petrus van Schendelmaar spaarzaam vertegenwoordigd.Bredaxe2x80x99s Museum profileert zich als het museumdat het werk van Van Schendel een centrale plaats toekentin zijn collectie beeldende kunst.Andere musea die werk van Van Schendel bezitten zijnhet Rijksmuseum Amsterdam (een portret en een marktstuk)en het Rotterdams Historisch Museum (twee portretten). 
NovemberNo shadow no starsno moon no carsNovemberit only believesin a pile of dead leavesand a moonthat’s the color of boneNo prayers for Novemberto linger longerstick your spoon in the wallwe’ll slaughter them allNovember has tied meto an old dead treeget word to Aprilto rescue meNovember’s cold chainMade of wet boots and rainand shiny black ravenson chimney smoke lanesNovember seems oddyou’re my firing squadNovemberWith my hair slicked backwith carrion shellacwith the blood from a pheasantand the bone from a haretied to the branchesof a roebuck stagleft to wave in the timberlike a buck shot flagGo away you rainsnoutgo away blow your brains outNovemberTom Waits.De tekst die er uit gelicht wordt, is:No prayers for November to linger longerstick your spoon in the wall, we’ll slaughter them allAls je dit vertaalt staat er:Laten we niet bidden om november langer te laten duren,dood zijn, we slachten ze (alle novemberdagen?) allemaal.‘stick your spoon in the wall’ is een Engelse uitdrukking voor ‘dood zijn’.Maar dat kun je ook heel letterlijk nemen,je kunt proberen een lepel in de muur te steken.Dan is het volgende het resultaat:
Ook van Tom Waits lijkt november niet de favoriete maand te zijn.Als je die mening deelt, dan is het goed om op de bijna laatste dagvan november een feestje te bouwen.Dat belooft heel wat te worden vanavond.
Dit waren de zogenaamde hospitaalridders.De officiele naam is“Souvereine Militaire Hospitaal Orde van Sint Jan van Jeruzalem, van Rhodos en van Malta”.In de vroege Middeleeuwen ware de “heilige plaatsen”onder bestuur van de Arabieren.De bewoners waren de Palestijnen, immers het land heette Palestina.Het geloof dat er werd beleden was overwegenddat van de Islam.De profeet Mohammed leefde van Mekka, 569/570/571 – Medina, 8 juni 632.En al tijdens zijn leven begon de verspreiding van de Islam.Palestina met Jeruzalem werd in 634 onderdeel van hetArabisch-Islamitisch rijk.Dit had maar beperkt effect op de toegankelijkheid van die “Heilige plaatsen”voor Westerse Christenen.Jeruzalem en de andere plaatsen waren meestal vrij toegankelijk.De Johannieterorde ontstond in Jeruzalem ergens rond 1150.Het was en is een ridderorde die zich toelegde op de beschermingen verpleging van bedevaartsgangers.Ze hadden ‘ziekenhuizen’ langs de bedevaartsroutes.Ze waren niet bang om te vechten maar dat was niet hun eerste doel.Als het succes van de kruistochten afloopt, trekken deze ridderszich ook terug, eerst op Rhodos en later op Malta.Aan het hoofd staat de grootmeester.Daaronder organiseerden ze zich onder andere naar land van herkomst.Die hadden in Rhodos zo allemaal hun eigen “clubhuis”.Deze zijn terug te vinden in De straat van de Ridders.In deze straat bevinden zich de herbergen van bijvoorbeeldAuvergne, Engeland, Italie, Frankrijk en Spanje.Aan het eind van de straat (gezien vanaf het paleis van de Grootmeester)ligt het Eerste ziekenhuis van de Ridders.Dit is nu het Archeologische Museum en het onderwerp van de volgende log.Laten we eerst even door de Straat van de Ridders lopen.
Straat van de Ridders.
De Herberg van Frankrijk.
Museumplein.
Dubai Art Fair.
Voor de mensen die hun ogen niet van de mevrouw kunnen afhoudenen omdat mjin foto door de belichting minder duidelijk is dan het origineel.Hieronder een detail van de fotodat een prachtig commentaar op diezelfde foto vormt.Voor de duidelijkheid heb ik de diamantjes (of waren het glazen kraaltjes)maar even zwart gekleurd.Meesterlijke foto’s.
Mxc3xbcnchner bierfeste.
Jan Hendrik Frederiks, 1799.
Ik was meteen helemaal weg van de vissekom.Alleen de goudvissen zaten niet helemaal stil en daarom is de foto bewogen.
Petrus van Schendel, Jaarmarkt op de Grote Markt te Breda (detail).Een kleine toevoeging bij uw kanttekening ten aanzienvan het schilderij uit 1863, met de jaarmarkt van Breda als onderwerp.Het type muts dat de vrouw draagt is kenmerkendvoor de klederdracht die destijd in de Baronie van Breda gedragen werden de Tiroler klederdracht is niet ietsdat door een inwoner van Breda is aangetrokken ter opluistering van de jaarmarktof gewoon door de kunstenaar verzonnen is,maar daadwerkelijk een Zuid-Tiroler of Italiaan,die destijds deel uitmaakte van vele jaarmarktenen kermissen en daar met fluitmuziek een boterham trachte te verdienen.Deze ‘pfifferari’ – van oorsprong herders – zoals ze genoemd werden,werden door veel kunstenaars uit die tijd uitgekozendoor hun opvallende en kleurrijke klederdracht.Van Schendel maakte van een dergelijke Pfifferaro nog apart een schilderij,dat nog niet zo lang geleden bij Christie’s in Amsterdam(veiling 26-10-2004, lot 167) onder de hamer kwam.Van Schendel beschouwde zich bovenal als een kunstenaardie de werkelijkheid natuurgetrouw diende af te beeldenen met zijn jaarmarkt deed hij dat ook.Voor de mensen die zich afvragen waar deze wijsheid vandaan komt.Vorige week reageerde Dhr. J. De Meere op mijn web log.Hij is een expert op het gebied van Petrus van Schendel.Zijn naam kom ik bijvoorbeeld ook tegen op de web site van veilinghuis Christie’sin Amsterdam als ik op zoek ga naar het schilderij dat genoemd wordt.
Petrus van Schendel, The young flageolet player.
Petrus van Schendel, The young flageolet player.
Vanochtend ben ik gaan kijken naar Restauratie op zaal.Een aanwinst van formaat van Petrus van Schendel.In het Breda’s Museum is te zien hoe een groot werk van de Brabantse schilderPetrus van Schendel, wordt gerestaureerd.Lange tijd was er een kleiner schilderij bekenddat bijna hetzelfde thema heeft:De aanbidding der Herders.Door dit schilderij wist men dat er een nog veel groter werkstukmoest zijn dat ook een ‘Kersttafereel’ voorstelde.Enige tijd geleden werd dit herontdekt in een kerk in Elsene (Brussl).Het schilderij stond daar in een doopkapel.Het schilderij was niet voor de ruimte gemaaktmaar kon er met moeite staan.Het is namelijk 4,38 meter hoog en 3,3 meter breed.Het werk heet “De geboorte van Christus”.De foto’s van vanochtend, van de restauratie en de andere Van Schendelsdie dit museum heeft vindt u hier.Als tekst treft u een soort toespraak aan van naar ik aanneem de restaurateur.De tekst was er te lezen en ik neem die hier over.De foto’s zijn niet zo mooi als ik gehoopt had.Er was veel kunstlicht waar ik geen invloed op had.Maar het geeft toch wel een beeld.
Petrus van Schendel, De aanbidding der herders.Soort zusje van het grote schilderij.Overgenomen van een kaart.
Petrus van Schendel, De geboorte van Christus.
Dit kleinere deel van het schilderij is een stilleven op zich.Brood en wild in een maand. Als cadeau?
Petrus van Schendel, De geboorte van Christus, detail..
Hier op dit deel van het schilderij zat een van de grotere beschadigingen.Op de poster van de tentoonstelling is het gat te zien.
Breda, Bredaxe2x80x99s Museum, 26 oktober 2008.De restauratie van een schilderij met het formaat vanDe geboorte van Christus van Petrus van Schendel,zoxe2x80x99n 4 x 3 meter vergt een speciale aanpak,ik zal proberen in het kort iets te vertellen over de werkwijzedie we hier gevolgd hebben.Bij de eerste inspectie van het schilderij in Brussel Elsenewerd vastgesteld dat de schade en vervuiling van het schilderijomvangrijk waren;scheuren, gaten en deformaties in het schilderslinnen.Toch ondanks deze kwetsuren maakte het grote doekgeen volledig verzwakte indruk,de schilder had indertijd voor topkwaliteit linnen gekozen.
De restaurateur John Post aan het werk.
De constructie die gebruikt is voor het vervoer van Brussel naar Breda.
Na het overwinnen van de transportproblemen met het schilderij:de ingewikkelde methode om in de Heilige Kruiskerk te Elsenehet schilderij van de muur neer te laten,de demontage van de vergulde lijst, het losmakenvan het beschilderde linnen van het spieraamen de eerste schoonmaak van met name de achterzijde van het schilderijwaar zich uiteraard veel stof en gruis had verzameld konden we;d.w.z. een team van transporteur Hiskia van Kralingen en ikzelfhet doek op een enorme houten rol draaien en meenemen naar Breda.In de grote zaal boven, waar de restauratie plaatsvindtkunt u dat hele proces bekijken op een doorlopende fotoprojectie.Intussen was een speciale werkvloer gemaakt in de grote zaalvan het Bredaxe2x80x99s Museum waarover een verrijdbaar plateaumij de gelegenheid moest bieden het schilderij te behandelen.Hoewel dat geen gemakkelijke werkhouding oplevert,was dat de enige mogelijkheid om beschadigingenzoals scheuren in het midden van het 3 meter brede doekte kunnen herstellen;daarvoor is namelijk een gladde harde ondergrond nodigen beschadigingen zouden niet bereikbaar zijnals we een enorme tafel met een blad van 3 x 4 meterop de normale werkhoogte hadden gemaakt.
De restauratie kom op 29 september worden aangevangennadat het doek was uitgerold op de werkvloer.Even terug nu naar het losmaken van het schilderdoekvan het oude spieraam in Brussel Elsene;daar was direct zichtbaar, dat het schilderij in haar lange bestaanal meerdere malen was opgespannen en losgemaakt voor een transport.De verzwakte en ingescheurde opspanrandenwaren ter versterking beplakt met stroken linnen,de lijm die gebruikt was bleek roggemeellijm,een veelzijdig product, je kon het namelijk ook opeten;dan heette het roggemeelpap,misschien heeft iemand hier in de zaal het nog wel eens gegeten?Deze stroken met de lijm lieten zich makkelijk volledig verwijderenen boden mij de mogelijkheid om deze proceduremet moderne, verwijderbare ofwel reversibele middelen uit te voeren;we noemen het aanbrengen van een randversterking nu striplining.Er is gekozen voor een terughoudende wijze van restaureren,tegenwoordig algemeen aanvaard;zoxe2x80x99n 30 jaar geleden zou een dergelijk schilderij bedoekt zijnmet een bijenwas/hars preparaat dat als een hete vloeibare massawerd uitgesmeerd op de achterzijde van het doeken daarna met warme strijkijzers opnieuw verhiten vloeibaar gemaakt om het bedoekingslinnenaan het oude doek te sealen.Deze werkwijze wordt nu niet meer gevolgd.Het betekent een enorme operatie bij een dergelijk formaat schilderijen er kleven een aantal belangrijke nadelen aan:de zuren in de was kunnen kleurveranderingen veroorzakenen de was is nooit meer uit het oude linnen te verwijderen.Ook wordt het schilderij daardoor 3x zwaarder.
Het aanbrengen van een bedoeking,ook met moderne reversibele materialen is de uiterste stapdie je als restaurateur doet;dus alleen als het niet anders meer kan.Bij deze restauratie is gekozen voor een aanpakdie het minst zou ingrijpen in de oorspronkelijke situatie;een striplining voor de opspanrandenen het hechten van de scheuren in het linnenmet een speciaal daarvoor ontwikkeld smeltpoeder.Als scheuren in schilderslinnen zo hersteld wordenis de kans op vervormingen later het kleinst.Een groot gat in het doek, ongeveer 10 x 10 cm.moest worden opgevuld met nieuw linnen,dat op gelijkaardige wijze, namelijk met smeltpedergehecht werd aan de randen van het oude linnen.Al deze handelingen:het grondig schoonmaken van de achterzijde van het doek,het voorbereiden en aanbrengen van de striplining,het hechten van de scheurenen het monteren van nieuw linnen in het gat werden uitgevoerdterwijl het schilderij met de beeldzijde op de werkvloer lag.Het moment van omdraaien van het schilderij was bijna aangebrokenen daarmee de vraag hoe je zoxe2x80x99n formaat doekeigenlijk op de veiligste manier omdraait.Gekozen werd voor het opspannen van het schilderijop een tijdelijk spanraam en het omkeren in xc3xa9xc3xa9n,zo mogelijk vloeiende beweging met een aantal mensen uit te voeren.Op 13 oktober 2008 was het grote moment daar.Alles verliep probleemloos en na het losmaken van het spanraamkon ik eindelijk de grote schoonmaak beginnen,een schoonmaak waar ik nog altijd mee bezig ben.Dat schoonmaken begint met een aantal proefstukjesom de aard van de vervuiling vast te stellenen de juiste schoonmaakmiddelen uit te testen.U moet hierbij denken aan zachte loogvrije zeep,terpentijn, alcohol en aceton.
Petrus van Schendel, De aanbidding der herders.
Petrus van Schendel, Jaarmarkt op de Grote Markt te Breda, 1863..
Petrus van Schendel, Schipbreuk op de rotsen, circa 1835.Op het begeleidend schrijven viel te lezen:Deze romantische voorstelling van een schipbreuk is een vroeg werk van Van Schendel.Hij schilderde de zee in volle heftigheid.Exc3xa9n opvarende zoekt redding door zich vast te klampenaan de afgebroken mast, een ander bidt om redding.
Petrus van Schendel, Schipbreuk op de rotsen (detail).
Petrus van Schendel, Zelfportret..
Petrus van Schendel, Zelfportret, 1869.Op het begeleidend schrijven viel te lezen:Een jaar voor zijn dood schilderde Van Schendeldit statige zelfportret.Zijn linkerarm ligt opvallend naast een stapeltje boeken.Hij portretteert zich hier als schrijver en wetenschapper.
Petrus van Schendel, De vloek van Cain.
Petrus van Schendel, De aanbidding der herders (detail).
