Shenyang, deel VII.

Jonathan Spence
Op zoek naar het moderne China 1600 xe2x80x93 1989
xc2xa9 1990 xc2xa9 1991 voor de Nederlandse taal.

Pagina 387

Voor veel mensen zal deze artikelenreeks
niet de meest spannende zijn die je op het web kunt vinden.
Maar voor mij was het erg actueel toen ik in 2009
Shenyang bezocht en meer bijzonder het 18th September Museum.
Deze gedachtenisplaats / museum, richt zich volledig op het Mukden-incident.
Jonathan Spence beschrijft de aanloop, het incident en de gevolgen
uitgebreid in zijn boek ‘Op zoek naar het moderne China’.

Shenyang 18th September museum.

De Volkenbond reageerde weliswaar traag,
maar achtte deze ontwikkelingen toch een nader onderzoek waard.
In november 1931 kreeg een commissie onder leiding van Lord Lytton
opdracht de situatie te bestuderen.
Ofschoon de Verenigde Staten niet van zins waren
het op een gewapende interventie te laten aankomen,
deden ze een poging andere buitenlandse mogendheden
tot een ferm standpunt te bewegen.
Henry Stimson, de minister van Buitenlandse zaken
van president Herbert Hoover, liet in januari 1932 weten
dat de Amerikanen wat Manzhouguo betrof
xe2x80x98geen intentie hadden enige situatie, verdrag of overeenkomst te erkennenxe2x80x99
die strijdig was met de basisregels van vreedzaam internationaal gedrag.
De Britten wilden dit initiatief tot een xe2x80x98niet-erkenningsdoctrinexe2x80x99,
zoals men het voortaan betitelde, niet formeel onderschrijven;
hun overweging hierbij was dat door
de xe2x80x98huidige onbestendige en verwarde toestand van Chinaxe2x80x99
onmogelijk te voorzien was wat er nog stond te gebeuren.

Shenyang 18th September museum, Remembrance hall, gedachtenis ruimte.

Al was China dan xe2x80x98onbestendig en verwardxe2x80x99, het incident van Mukden
versterkte toch bij de Chinese bevolking
de gevoelens van vijandschap jegens de Japanners
en buitenlanders in het algemeen.
De boycotacties in Shanghai namen zulke ernstige vormen aan
dat op 28 januari 1932 de gemeenteraad van deze stad
de noodtoestand uitriep en troepen in stelling bracht
ter verdediging van de diverse buitenlandse concessies
die de internationale wijk vormden,
opdat deze niet zoals in april 1927
door de gebeurtenissen zouden worden overvallen.
Diezelfde dag vond xe2x80x99s avonds in de arme Chinese woonwijk Zhabei
een vuurgevecht plaats tussen Japanse mariniers,
die aan land waren gestuurd om hun grensstrook te beveiligen,
en het negentiende legerkorps van Guomindang.
De hoogste Japanse marineofficier ter plaatse noemde dit treffen
een xe2x80x98beledigingxe2x80x99 van het Japanse rijk
en liet op 29 januari Zhabei bombarderen.

Shenyang 18th September museum, Government of Mantsjoekwo, Regering van Mantsjoekwo onderleiding van Pu Yi.

Dit bombardement xe2x80x93 dat wegens het aantal onschuldige burgerslachtoffers
in de hele wereld verontwaardiging wekte xe2x80x93
werd gevolgd door een grootscheepse Japanse aanval
op de Chinezen die Shanghai verdedigden.
De Japanners wierpen drie volledige divisies in de strijd,
maar de Chinezen weerden zich opmerkelijk moedig en hardnekkig.
De dapperheid waarmee zij streden en de vastberaden wijze
waarop een ander Chinees leger in het hoge noorden Heilonhjiang verdedigde,
dwongen in het buitenland hernieuwd respect af voor Chinaxe2x80x99s krijgshaftigheid.
Daar de Japanse agressie bovendien plaatsvond
tegen een achtergrond van toenemende verwarring in het moederland
xe2x80x93 waar tijdens de verkiezingen in februari
de minister van Financixc3xabn werd doodgeschoten,
diezelfde maand in het centrum van Tokyo de topman
van het Mitsui-concern werd vermoord
en in mei opnieuw een eerste minister in zijn ambtswoning neergeschoten -,
klonk de bewering van de Japanners dat ze in de Chinese chaos
orde op zaken kwamen stellen, niet overtuigend.

Zo werd er op 8 januari 1922 naar Mitsui gekeken door een verslaggever van de New York Times. Het volledige artikel kun je op de web site van de New York Times vinden.

Shenyang, deel VI.

Jonathan Spence
Op zoek naar het moderne China 1600 xe2x80x93 1989
xc2xa9 1990 xc2xa9 1991 voor de Nederlandse taal.

Pagina 387

De kwestie wie het staatshoofd zou kunnen worden
van dit potentieel xe2x80x98nieuwexe2x80x99 land, was spoedig geregeld.
De voormalige keizer Puyi had sedert 1925
in de Japanse concessie in Tianjin gewoond.
In juli 1931 bracht zijn broer een bezoek aan Japan,
waar hij dverse politici sprak.
Reeds twaalf dagen na het xe2x80x98incident bij Mukdenxe2x80x99 (Shenyang)
kwamen afgevaardigden van de generale staf
van het Mantsjoerijse leger naar Tianjin voor overleg met Puyi.
In oktober werden de besprekingen over de toekomst van Mantsjoerije voortgezet,
waarbij de Japanners de vijfentwintigjarige ex-keizer verzekereden
dat zij uitsluitend tegen Zhang Xueliang en zijn troepen waren opgetreden
en dat ze de bevolking van Mantsjoerije wilden helpen
een onafhankelijke staat te vormen.
Wel hielden de Japanners het in het vage of dit een monarchie
of een republiek zou worden.
In november vertrok Puyi, die zich hierdoor kennelijk had laten overtuigen
en wellicht ook droomde van het herstel
van het Mantsjoerijse erfgoed van zijn geslacht,
heimelijk per Japanse motorsloep uit Tianjin.
Bij Tanggu stapte hij over op een Japans vrachtschip,
dat hem naar Lxc3xbcshun bracht.
Nadat vertegenwoordigers van het Japanse leger
in langdurige onderhandelingen hadden geweigerd hem te erkennen
als xe2x80x98keizerxe2x80x99 van een tot nieuw leven gewekte xe2x80x98Grote Qing-staatxe2x80x99,
aanvaardde Puyi in maart 1932
de titel van xe2x80x98staatshoofdxe2x80x99 van Manzhougou (Manchukuo, Mantsjoekwo)
xe2x80x93 xe2x80x98land van de Manzuxe2x80x99.
Een aantal voormalige rijksgenoten en conservatieve Chinese ambtenaren
van het Qing-hof voegde zich bij hem toen hij zijn nieuwe regime installeerde.

Jonathan Spence, Op zoek naar het moderne China 1600 xe2x80x93 1989.

Jonathan Spence
Op zoek naar het moderne China 1600 xe2x80x93 1989
xc2xa9 1990 xc2xa9 1991 voor de Nederlandse taal.

Pagina 387
China en Japan, deel II

De spanning tussen het Japanse leger en de diverse Chinese regeringen
was een afspiegeling van de toenemende problemen in Japan zelf.
Het veelbelovende vooruitzicht van een snelle economische groei,
dat sedert het einde van de negentiende eeuw een aantal jaren had aangehouden,
werd geleidelijk minder.
Ofschoon de toekenning van volledig kiesrecht aan alle Japanse mannen
in 1925 en de troonsbestijging van de jonge,
erudiete keizer Hirohito in 1926 waarborgen leken voor een blijvende vitaliteit,
ging het in feite bergafwaarts met het keizerlijk-constitutionele bewind.
In veler ogen waren de reusachtige, door de overheid geprotegeerde bedrijven
al te machtig en corrupt geworden en hadden ze ook de integriteit
van de gekozen politici en het ambachtelijk apparaat aangetast.
Zowel de landmacht als de marine xe2x80x93 beide goed toegerust en getraind xe2x80x93
ergerde zich aan de internationale verdragen en aan het buitenlandse beleid
dat hun een zinvol functioneren leek te ontzeggen.

De hele natie was doortrokken van vrees voor ondermijnende activiteiten
in het land zelf,
en hoewel de Japanse communistische partij nooit een vuist had kunnen maken,
werd tegen het einde van de jaren twintig een aantal strenge
nieuwe xe2x80x98wetten tot behoud van de vredexe2x80x99 aangenomen,
die de politie bij de jacht op binnenlandse onruststokers
speciale bevoegdheden gaven.
De bevolking, die sedert de Meiji-hervormingen in omvang was verdubbeld
en in 1928 de 65 miljoen zielen bereikte,
werd geconfronteerd met werkloosheid in de steden
en een agrarische depressie.
Beide werden ernstiger toen de beurscrisis in de Verenigde Staten aankondigde
dat de zeer omvangrijke markt voor Japanse zijde in dat land op instorten stond,
waarmee duizenden arbeiders in Japan hun baan,
en boeren hun voornaamste bron van neveninkomsten zouden kwijtraken.
Van 1929 op 1930 zakte de prijs van zijde tot een kwart van het oude niveau,
terwijl de Japanse export naar de Verenigde Staten met veetig procent daalde.
De Japanse uitvoer van parels, voedsel in blik en porselein
naar de Verenigde Staten had te lijden van de Tariefwet Smoot-Hawley uit 1930,
die de invoerrechten met gemiddeld 23 procent verhoogde.
In diezelfde jaren daalde de export van Japan naar China met vijftig procent.

Mensen die mijn weblog het afgelopen jaar meerdere malen bezocht hebben
weten dat ik vorig jaar oktober 2009 in China ben geweest.
Ik heb er drie steden bezocht: Beijing, Shenyang en Baotou.
De reden van mijn bezoek was de bruiloft van mijn Chinese collega.

Toen we spraken over zijn geboortestreek, stad,
en ik eens ging kijken op het internet,
werd me langzaam duidelijk dat de provincie waarin Shenyang ligt,
een van de drie provincies is die we in het westen
kennen onder de oude naam Mantsjoerije.
Mij was altijd bijgebleven dat de Tweede Wereldoorlog in Azie
begonnen is in 1931 met het Incident van Mukden (of het Mantsjoerije-incident).
Mukden is de naam van Shenyang in het Mantsjoerisch.

Jaren geleden had ik eens een boek over China gelezen.
Dat boek heb ik weer eens tevoorschijn gehaald
en genoemd incident staat daarin beschreven.
Overigens kun je beredeneren dat de Tweede Wereldoorlog in Azie
eigenlijk eerder of later begonnen is.
Er hebben zich een hele reeks moordaanslagen, incidenten,
bezettingen, belegeringen, veroveringen en oorlogsmisdaden voorgedaan.

Jonathan Spence, Op zoek naar het moderne China 1600 xe2x80x93 1989.

Ik ga een deel van dit dikke boek opnemen op mijn weblog
als een soort inleiding op mijn verhaal en foto’s die ik gemaakt heb
in het 18 september museum in Shenyang.
Hierbij het eerste deel.

Jonathan Spence
Op zoek naar het moderne China 1600 xe2x80x93 1989
xc2xa9 1990 xc2xa9 1991 voor de Nederlandse taal.

Pagina 387
China en Japan

Het Japanse beleid ten aanzien van China had sedert het begin
van de Eerste Wereldoorlog verscheidene koerswijzigingen doorgemaakt.
Nadat Japan zich in 1914 en 1915 met zijn greep
naar de Duitse concessies in Shandong
en het dictaat van de Eenentwintig Eisen
van zijn onverbiddelijkste kant had laten zien,
stelde het zich ten tijde van de Conferentie van Washington
(1921 xe2x80x93 1922) veel inschikkelijker op:
het trok de meest vergaande eisen in
en gaf de voormalige Duitse bezittingen en spoorwegen aan China terug.
In de jaren 1927- 1928 kreeg de harde lijn weer de overhand,
ten dele op grond van de overtuiging dat de alliantie
van de Guomindang met de communisten
een nieuwe periode van vijandschap jegens het buitenland zou inluiden,
die de bevoorrechte handelspositie van Japan in Midden-China
en zijn nadrukkelijke militaire aanwezigheid
in Zuidelijk Mantsjoerije zou kunnen schaden.
Het bloedige treffen met het Nationale Revolutionaire Leger bij Jinan
in mei 1928 en de moord op maarschalk Zhang Zuolin in juni van dat jaar
getuigden volop van deze nieuwe houding.

Shenyang, de karakteristieke gevel in de vorm van een soort boek van het 18 september museum.