– een eerste verkenning van de achterkanten van schilderijen –

In Bazel werd een tentoonstelling gehouden over de achterkant van schilderijen:
Kunstmuseum Basel, Verso, Tales from the Other Side.
Heel interessant, dacht ik.
Vooral als je geïnteresseerd bent in de herkomst (provenance) van kunstwerken:

• Wanneer is het gemaakt?

• Hoe is het gemaakt?

• Wie heeft het gemaakt?

• Bij wie is het in bezit geweest door de jaren (eeuwen) heen.

Daarvoor kunnen etiketten op de achterkant van een schilderij van belang zijn.
Etiketten aangebracht door eventuele musea of veilinghuizen.
Soms noteren die veilinghuizen ook wie de aanbieder van het werk was
en wie de uiteindelijke koper.
In een ideale situatie is er dan een complete administratie bijgehouden
met datum van inbreng, van verkoop en van eventueel onderzoek.

Maar de insteek van Kunstmuseum Basel bleek veel breder.
De ‘achterkant’ van een schilderij dat onderdeel is (geweest) van een triptiek
hoeft helemaal niet minder belangrijk te zijn dan de ‘voorkant’.
Sterker nog, op die ‘achterkant’ is dan helemaal geen plaats voor stickers of plakkers.
De tentoonstelling Verso – Tales from the Other Side gaat veel dieper in
op de betekenis en functie van de achterkant van een schilderij.
‘Verso’ is daarbij een goed gekozen titel.
Het is een woord dat in de manuscriptstudie wordt gebruikt
als tegenhanger van ‘Recto’.
Verso is dan de kant die je als tweede leest.
In de term zit geen waardeoordeel verborgen over het belang van het blad.

De tentoonstelling maakt gebruik van werken uit eigen collectie.
Helaas heeft men bij de tentoonstelling geen catalogus uitgegeven
maar er is een website met informatie over de tentoonstelling.
Voor mij was de tentoonstelling spectaculair.
Er waren zoveel goede voorbeelden, perfect in beeld gebracht.

Het eerste schilderij is een triptiek, een schilderij met twee vleugels.
Die vleugels konden open gezet worden zodat de centrale afbeeling zichtbaar werd.
In die stand worden de meeste drieluiken in musea getoond.
Dit werk toont zeven voorstellingen:

• De aanbidding door de Drie Koningen, de centrale voorstelling.
• De persoon die het schilderij betaalde en zijn zonen, linkervleugel, binnenkant, onder
• De echtgenoot van de donor en hun dochters, rechtervleugel, binnenkant, onder
• De aanbidding door de herders, ook op eerder genoemde linkervleugel, binnenkant, boven
• De vlucht naar Egypte, op de eerder genoemde rechtervleugel, binnenkant, boven
• De aankondiging (anunciatie), de engel Gabriël, linkervleugel, achterkant
• De aankondiging: Maria, linkervleugel, achterkant

De centrale voorstelling heeft natuurlijk ook een achterkant.
Al de voorstellingen en achterkanten waren te zien.

---