– van een tijdreizende pilaar naar een tempel die werkelijk niets
aan de verbeelding wil overlaten –
Toen ik het complex binnenging was ik nog steeds wat uit mijn doen.
Archeologische ruïnes vragen om context, en die had ik deze keer niet.
Als bezoeker van een complex dat zeven eeuwen oud is,
loop je al snel verloren rond.
Zonder te weten wat het ooit geweest is, blijft wat je ziet betekenisloos:
muren zonder functie, ruimtes zonder verhaal.
Het is hetzelfde gevoel dat je kunt hebben bij Romeinse of Griekse ruïnes
— je ziet vormen, maar je mist het systeem waar ze ooit deel van uitmaakten.
Misschien had ik Feroz Shah Kotla vooraf moeten bestuderen;
nu liep ik er onvoorbereid in,
en dan is het lastig om te begrijpen wat je ziet.
Kotla Feroz Shah is de zogenaamde vijfde stad van Delhi,
gebouwd rond 1354.
Het is een uitgestrekt complex met verdedigingswerken,
een paleis, een moskee, een baoli en zelfs een duivenverblijf.
In het complex staat een speciaal opgetrokken, verhoogde structuur
die Feroz Shah liet bouwen om de Ashokan Pillar uit de 3de eeuw v.Chr.
daar te kunnen plaatsen
— een object dat toen al bijna twee millennia oud was, en dat hier,
op zijn nieuwe sokkel, nog sterker de indruk wekt
dat het door de tijd heen is verschoven.
Veel van de stenen van het complex zijn later hergebruikt
bij de bouw van Shahjahanabad,
waardoor het geheel nog meer aanvoelt als een plek
die door de tijd heen is losgeweekt.
De bewaker die vond dat hij toch echt mijn gids moest zijn,
hielp mijn stemming die dag niet bepaald.
Maar zulke figuren horen er nu eenmaal bij;
elke ruïne heeft zijn eigen menselijke bijvangst.
Alles bij elkaar werd het een soort ‘kliekjesdag’.
Na mijn ochtendwandeling, Feroz Shah Kotla
en mijn eerste solo‑treinavontuur in India
had de rickshawchauffeur nóg een idee: de Akshardham Temple.
Een recent gebouwd tempelcomplex
waar werkelijk alles tot in het uiterste is doorgevoerd:
beelden die nooit alleen staan maar in groepen van tientallen,
voorstellingen van niet één heilig verhaal maar van alle verhalen tegelijk,
hoven en voorhoven die elkaar blijven opvolgen,
vijvers, bibliotheken, restaurants,
en een parkeerterrein van meerdere voetbalvelden.
Het heilige der heilige is een gouden swami.
Het geheel is zo perfect afgewerkt dat er geen enkel beeld een hoekje mist. Voor mij voelt het bijna als een religieuze megastructuur
— overweldigend, totaal —
maar voor de bezoekers blijft het onmiskenbaar
een oprechte religieuze ervaring.
Argusvlinder 