In een vitrine met stenen sculpturen uit Guerrero en Puebla
trokken twee gezichten mijn aandacht.
Zulke stenen hoofden of maskers blijken in Mexicaanse musea
allerminst zeldzaam.
Tijdens mijn reis zou ik er nog veel meer tegenkomen,
steeds met net andere trekken,
maar herkenbaar als onderdeel van dezelfde beeldtraditie.
De benaming “masker” lijkt voor de hand te liggen,
maar roept meteen vragen op.
Beide voorwerpen zijn vervaardigd uit een zware steensoort.
Dat maakt ze weinig geschikt als draagbaar gebruiksvoorwerp.
Wie een werkelijk masker wilde maken,
had kunnen kiezen voor aardewerk: eveneens kwetsbaar,
maar lichter en eenvoudiger te vervaardigen.
Ook hout lijkt voor dat doel een meer voor de hand liggende keuze.
De zware steensoort waarvan deze gezichten zijn gemaakt
roept daarom de vraag op of zij wel bedoeld waren
om daadwerkelijk voor het gezicht te worden gedragen.
Ook de details laten zich niet gemakkelijk verklaren.
De oren zijn duidelijk weergegeven,
maar zonder de grote oorornamenten die elders in het oude Mexico
vaak worden afgebeeld.
Bij één van de gezichten is onderaan de oorlel een rond gat zichtbaar.
Bij het andere lijkt eerder sprake van een ondiepe uitsparing of beschadiging.
Het is verleidelijk hierin een verwijzing naar doorboorde oorlellen
of oorornamenten te zien,
maar de foto’s bieden daarvoor geen sluitend bewijs.
Ook de archeologie geeft geen eenvoudig antwoord.
Vergelijkbare stenen gezichten uit Guerrero
zijn in uiteenlopende contexten aangetroffen,
onder meer als grafgiften en rituele objecten.
Dat maakt duidelijk dat zij belangrijk waren,
maar niet noodzakelijk waarvoor zij precies werden gebruikt.
Zelfs de veelgebruikte aanduiding “masker” blijkt uiteindelijk
meer een beschrijving van de vorm dan een verklaring van de functie.
Daarmee blijft de oorspronkelijke betekenis van deze voorwerpen
verrassend onzeker.
Werden zij gedragen tijdens rituelen?
Werden zij opgehangen, bevestigd aan een beeld
of gebruikt in een context die wij niet meer begrijpen?
Op basis van de tentoonstellingstekst en de objecten zelf
valt dat niet met zekerheid vast te stellen.
Misschien is dat wel het meest intrigerende aan deze gezichten.
Ze behoren tot een objecttype dat in tal van Mexicaanse collecties voorkomt
en onmiddellijk herkenbaar is.
Toch blijken de vragen groter te worden naarmate je nauwkeuriger kijkt.
Zelfs details die op het eerste gezicht duidelijk lijken,
laten ruimte voor verschillende interpretaties.
Meer dan duizend jaar nadat ze werden vervaardigd,
geven deze stenen gezichten hun geheimen nog steeds niet gemakkelijk prijs.
