Sun Yat-Sen
Sun Zhongshan of Sun Yixian/Sun Yat-sen (Cuiheng, 12 november 1866 xe2x80x93 Peking, 22 februari 1925) was de grondlegger van het republikeinse China en initiator van de eraan voorafgaande Xinhai-revolutie. De oude Nederlandse naam is Soen Jat-sen. Sun Zhongshan wordt in China als standaardnaam gezien.

Sun was opgeleid als arts maar geinteresseert in politiek. Hij raakte ervan overtuigd dat China moest moderniseren, dat de Qing-dynastie diende te worden afgeschaft en China een republiek moest worden naar Westers (Amerikaans) model. Die overtuiging propageerde hij via het netwerk van bekeerde Chinezen en missionarissen waarin hij zich bevond. Sun en zijn aanhang dachten aanvankelijk dat men na het ten val brengen van het keizerrijk China snel zou transformeren in een democratie, iets waar hij later op terug moest komen.

Sun Yat Sen was niet direct betrokken in de omverwerping van het keizerrijk, want hij bevond zich in Denver (Colorado, USA), toen op 11 oktober 1911 een opstand van militairen uitbrak. De opstandelingen riepen de verschillende provincies op om zich af te scheiden van het Keizerrijk. De Chinese regent zond zijn beste generaal, Yuan Shikai om de rebellie te onderdrukken. Sun Yat Sen vernam het nieuws in de krant en keerde haastig terug naar China. In een stemming door de provinciale vertegenwoordigers werd hij op 29 december tot president benoemd. Hij overtuigde Yuan Shikai om zich aan zijn zijde te voegen in ruil voor het voorlopige presidentschap van de Chinese republiek. De generaal, die aanvoelde dat de dagen van het Keizerrijk toch geteld waren, ging hierop in en vestigde zich in Peking. Hij werd benoemd op 15 februari 1912. Met het vooruitzicht op verkiezingen doopte Sun Yat-Sen de naam van zijn beweging om naar de Kuomintang (‘Volkspartij’). De positie van de keizer was onhoudbaar en die trad dan ook af.

In 1917 benoemde de Nationale Assemblxc3xa9e (die sinds 1915 niet meer bijeen was gekomen) Sun Yat-sen tot voorzitter van de Militaire Regering van China. Na de Oktoberrevolutie in Rusland in 1917, kwamen de Bolsjewieken (communisten) aldaar aan de macht. Sun wendde zich voor hulp tot de communistische regering in Rusland. Deze bleek maar al te graag bereid om hem te helpen. Daaraan verbonden zij echter xc3xa9xc3xa9n voorwaarde: de leden van de Chinese Communistische Partij (CCP) moesten kunnen toetreden tot de Kwomintang. Dat gebeurde dan ook. Het socialisme van Sun werd nu belangrijker binnen de Kwomintang. Sun werd voorzitter van de Kwomintang en tevens grootmaarschalk en generalissimo van de nationalistische legers van de Kwomintang. Dankzij de Sovjet-Russische militaire en logistieke steun wisten de nationalistische legers Zuid-China op de krijgsheren te veroveren (1923).

De invloed van de CCP op het beleid van de Kwomintang nam steeds meer toe. Sun werd een bewonderaar van de Russische leider Lenin, hoewel hij het bolsjewisme afwees, evenals de dictatuur. Suns opvolger, generalissimo Chiang Kai-shek bleek echter een tegenstander te zijn van de toetreding van communisten van de CCP tot de KMT. Maar hij hield zijn opvattingen (nog) voor zichzelf.

Sun Yat-sen is bekend onder verschillende namen. De naam waarin hij in de annalen van zijn familie staat bijgeschreven is Sun Deming. Het eerste karakter van deze naam, De (xe5xbexb7), is het eerste karakter van de naam van alle zoons van zijn generatie in deze familie. Suns melknaam, de naam zoals hij als klein kind genoemd werd, was Sun Dixiang.

Toen Sun tien jaar was, ging hij naar school; hierbij kreeg hij ook een schoolnaam, namelijk Wen. Sun is bij veel Chinezen bekend onder deze naam, Sun Wen. Later, tijdens zijn studie in Hongkong, koos Sun bovendien een pseudoniem, in het Kantonees uitgesproken als Yat-sen. Hij schreef deze naam aanvankelijk als xe6x97xa5xe6x96xb0 (Mandarijn Rixin, ‘elke dag vernieuwen’), later
veranderde een professor van hem het in xe9x80xb8xe4xbbx99 (Mandarijn Yixian). Deze laatste naam gebruikte Sun vaak in zijn contacten met Westerlingen, en het is dan ook onder deze naam dat hij in het westen bekend is.

In zijn revolutionaire tijd gebruikte Sun vele namen om de autoriteiten niet op zijn spoor te laten komen. In Japan was dat Nakayama (xe4xb8xadxe5xb1xb1, in het Mandarijns uitgesproken als Zhongshan), een bekende Japanse familienaam. Deze naam, oorspronkelijk een familienaam, werd uiteindelijk Suns Chinese eigennaam. Sun Yat-sen is in China nog het meest bekend als Sun Zhongshan.

Zowel de Chinese communisten van Mao Zedong als de nationalisten van Chiang Kai-shek beschouwen Sun Yat-sen als hun Vader des Vaderlands. Zowel in China als op Taiwan bevinden zich standbeelden en herdenkingscentra voor Sun Yat-sen. Chiang Kai-shek riep Sun in 1940 uit tot ‘Grondlegger van de Chinese Republiek’.