Plaat op de proefpers weghalen

De laatste keer klaagde ik over de veel te diepe moet
in het papier als gevolg van het afdrukkewn van een paar regels
met letters. De reden was dat de letters te hoog waren voor de rol
(die op mijn proefpers niet in hoogte in te stellen is).

Overleg met het Nederlands Drukkerij museum leverde op
dat de plaat die er lag bedoeld is voor de ‘Franse hoogte’.
In het tijdperkk van de loden letters waren de hoogtes van de letters
(van de loden letters) afhankelijk van de lokale standaarden.
Ze staan op internet (natuurlijk):

Letterhoogten (loden tijdperk)

Letterhoogten uit het ‘loden tijdperk’:
24,85 mm – Hollandsche hoogte, ca. 66 punten hoog.
23,68 mm – Belgische hoogte.
23,56 mm – Frans/Europese/normaal hoogte, ca. 62,66 punten hoog.
23,32 mm – Engels/Amerikaanse hoogte.
23,56 mm – hoogte handverguldletters.
06,55 mm – hoogte persverguldletters.

Dus als je pers letters verwacht van 23,56 millimeter maar
je zet er letters op van 24,85 millimeter, dan heb je een probleem.

In het geval van mijn pers was dat heel eenvoudig te verhelpen.

 photo WP_20161124_001DePlaatHoePakJeDieErUit.jpg

Eerst heb ik het zetwerk en de regletten en slotjes weggehaald. Dan komt de plaat helemaal vrij. Maar hoe krijg je die plaat er nou uit? Dat bleek erg eenvoudig te zijn. De metalen strip hierboven op de foto rechts, beweegt niet naar links of rechts. Je kunt er prima je zetwerk op vastzetten.


 photo WP_20161124_002MetalenStripRechtsVanDePlaatIsEenvoudigOpTePakken.jpg

Maar diezelfde strip kun je eenvoudig optillen emn wegnemen. Hier ligt de strip naast zijn oorspronkelijke positie.


 photo WP_20161124_003DePlaatIseenvoudigOpTePakken.jpg

Dan blijkt de plaat gewoon los te liggen. Hij is er eenvoudig uit te halen. Die plaat is niet heel dik maar dik genoeg om een probleem te maken.


 photo WP_20161124_004DePlaatIsErUit.jpg

Zonder plaat en strip ziet de pers er als volgt uit. De strip ligt inmiddels al weer op zijn plaats (niet op de foto). Gedrukt heb ik nog niet met de pers. Dat bewaar ik tot het weekend maar ik ga wel even proberen hoe de rol nu over de houten letter A gaat. Voorheen kon ik de rol daar maar met moeite overheen krijgen.


 photo WP_20161124_006LetterAOnderDeRol.jpg

Nu is er geen probleem. Sterker nog er is ruimte over. Je kijkt hier op de kop (bovenkant) van een kapitale A (hoofdletter A). Er is nog ruimte tussen de rol en de letter. Die ruimte is nodig voor het papier (en de inkt). Dikker papier vraagt meer ruimte dus kun je dat nog bijsturen door onder het zetsel enkele vellen papier te leggen of bovenop niet 1 vel maar meerdere. Dit gaat werken!


 photo WP_20161124_006LetterAOnderDeRolDetail.jpg

Detail van de vorige foto.


Een tafel voor mijn pers

Vandaag ben ik druk bezig geweest om een tafel te maken
voor de pers die ik pas geleden gekocht heb.
De pers is zwaar en in de berging waar ik hem wil gebruiken
moet ik hem makkelijk kunnen verplaatsen.
Dus op naar een bouwmarkt en daar kocht ik 4 poten,
4 wieltjes en bijbehorende schroeven.

 photo WP_20160925_001DitWordenDePoten.jpg

Dit moeten de poten worden.


 photo WP_20160925_002DeEerstePoot.jpg

De eerste poot is van het wieltje voorzien. Het zijn wieltjes met rem. Ze kunnen tot 50 kilo dragen.


 photo WP_20160925_003DeVierPotenMetWieltjes.jpg

Eigenlijk waren de vier poten snel gereed met behulp van een boormachine en een juiste boor.


 photo WP_20160925_004Blad1DientAlsMalVoorBlad2.jpg

Uit een groter stuk zaagde ik het eerste blad. Het hout is 9 mm dik. Ik denk dat 9 mm te weinig is daarom gebruik ik twee stukken hout om samen het blad te vormen.


 photo WP_20160925_005HetDubbelBlad.jpg

Hier staan beide stukken hout tegen de deur.


 photo WP_20160925_007WatHobbylijmTussenDeBladen.jpg

Een beetje hobbylijm ertussen om de platen goed op elkaar te houden. De schroeven en bouten waarmee de poten bevestigd gaan worden helpen daar natuurlijk ook bij.


 photo WP_20160925_008EerstePootGeplaatst.jpg

De eerste poot staat op de schroeven.


 photo WP_20160925_009MetBoutje.jpg

Dan de bouten aandraaien. Om dat goed voor elkaar te krijgen sneed ik met een guts een klein stukje van iedere rand van de poot af. Zo krijgen de bouten iets meer ruimte.


 photo WP_20160925_010Met3PotenIsHijAlLeuk.jpg

Met drie poten is de tafel al heel leuk.


 photo WP_20160925_011MisschienDePotenWatVerstevigen.jpg

Hier staat hij dan met alle poten. Ik vind dat door de hoogte van de poten de tafel iets te veel wiebelt.


 photo WP_20160925_012PersOpTafelMetVerstevigdePoten.jpg

Daarom heb ik aan de onderkant, net boven de wieltjes, aan alle vier de kanten een verstevigingslat aangebracht. Dat helpt!. Hier zie je de pers al op de tafel staan. Het loopwerk van de tafel werkt prima.


Het was weer druk in de drukkerij

Afgelopen woensdagochtend weer doorgewerkt aan mijn teksten.
We hebben de regels eens geteld. Tot nu toe heb ik voor
het nieuwe boek 150 regels van 9 centimeter breed gezet (20 ciceros).
Dat is een inleiding met twee verhalen en een toelichting.
Nog te gaan zijn het colofon en het derde verhaal dat ik
nog moet schrijven.
Dus nog heel wat werk.
Hier volgen de foto’s.

 photo WP_20160803_006DeLaatsteRegelsOpDeZethaak.jpg

Een paar van de laatste regels van de toelichting op of in de zethaak. Van hier worden ze overgebracht naar een galei (zeg maar een metalen dienblad waar een zijde van ontbreekt).


 photo WP_20160803_007WeerEenTekstGereedNuNogAlleenVerhaalDrieEnHetColofon.jpg

Hier ligt de complete tekst van de toelichting op de galei. Klaar om er een proefdruk van te maken zodat de tekst gecorrigeerd kan worden.


 photo WP_20160803_008DeTekstenLiggenGereedVoorEenProefdruk.jpg

Er lag nog een tekst gereed om afgedrukt te worden.


 photo WP_20160803_009TekstblokNummerTweeOpbinden.jpg

De laatste tekst moet opgebonden worden. Dat doet mijn instructeur. Het is zijn werk geweest en hij is er dan ook erg bedreven in.


 photo WP_20160803_010MijnTekstenOpDeGalei.jpg

De teksten op de galei. Je kunt je voorstellen dat als de teksten niet goed opgebonden worden ze makkelijk uit elkaar vallen. Dan kun je helemaal opnieuw beginnen. Dat is wel wat anders dan een tekst maken met Word.


 photo WP_20160803_011MijnTekstenOpDeProefpers.jpg

De twee teksten op de proefpers. Nu moeten ze nog voorbereid worden: op de juiste plaats leggen, vastleggen zodat ze niet wegschuiven tijdens het drukken, zorgen dat alle letters en spaties dezelfde hoogte hebben (Dresseren), dan inkten en papier er op. De pers doet dan de rest.


 photo WP_20160803_012Dresseren.jpg

Dresseren met een houten hamer en een houten blok.


 photo WP_20160803_014Inkten.jpg

Inkten.


 photo WP_20160803_016Proefdruk.jpg

Het corrigeren van de tekst kan beginnen.


ABCdarium

Ook deze week is er weer gewerkt aan mijn ABCdarium.
Zowel in Etten-Leur bij het Nederlands Drukkerij Museum
als in Tilburg aan de dummy.
De foto’s van deze blog gaan over het drukken in
het Nederlands Drukkerij Museum.
Een van de vrijwillegers drukt mijn tekst/zetsel.
De kaft was al gereed, nu was de tekst voor de binnenkant
aan de beurt. Dat begon met het opbouwen
van het drukwerk op de Korrex.

 photo WP_20151125_001SlechtsTweeRegelsDeopbouwKanBeginnen.jpg

De opbouw kan beginnen.


 photo WP_20151125_003DeOpbouwIsGereedOpTweePlaatsenKunnenAlDezeIjzersVastGezetWordenRechtsEnOnder.jpg

De drukker zorgt ervoor dat de tekst op een vaste plaats op de pers blijft. De letters en de interlinies (wit tussen de regels) worden helemaal ingebouw met metalen elementen en op twee plaatsen, hier rechts en onder de tekst, kan deze opzet helemaal vast gezet worden. Hiervoor moet je van tevoren goed opmeten waar de tekst moet komen. Tevens controleert hij of de letters allemaal op dezelfde hoogte staan.


 photo WP_20151125_004InInkten.jpg

Deze proefpers heeft geen automatische toevoer van inkt. Dat doet de drukker met de hand. In de pers is er een systeem met rubberen en metalen rollen waar de inkt zich over verdeelt.


 photo WP_20151125_005EerstEenTest.jpg

Dan begint de drukker met een test. Normaal gesproken is iemand op zoek naar een hogere oplage. In mijn geval gaat het om 1 eindproduct. Een versie van mijn ABCdarium. Verhoudingsgewijs heeft de drukker dus veel werk per pagina. Bij deze pers moet ook het papier met de hand worden ingevoerd.


 photo WP_20151125_007PapierOpzettenEnNuVoorEcht.jpg

Ook de posities van het papier en de plaats van de regels tekst ten opzichte van het wit wordt ingesteld. Bij het drukken moet er ook voldoende druk ontstaan op het papier, de inkt en de letters. Bij een oplage van 1 kan dit eenvoudig worden bereikt met een extra vel papier.


 photo WP_20151125_010KorrexPers.jpg

Korrex is de naam van de pers.


 photo WP_20151125_015CStaatVoorComputer.jpg

‘C staat voor computer’, dat wil zeggen in mijn ABCdarium.


 photo WP_20151125_016MateriaalGereedschapOmDeOpbouwVastTeZetten.jpg

Dit is de ‘sleutel’ en het speciale opbouwmechanisme waarmee het te drukken werk vast gezet kan worden.


 photo WP_20151125_017DePersMoetookSchoongemaaktWorden.jpg

Na alle plezier moet er natuurlijk ook schoongemaakt worden. De rubberen rollers kunnen eenvoudig van de machine worden opgepakt en ergens anders worden weggelegd om schoon gemaakt te worden.


 photo WP_20151125_018DePersMoetookSchoongemaaktWorden.jpg

Er zitten ook rollen in de pers en die laten zich veel moeilijker schoonmaken.


Plantijn Moretus

Gisteren ben ik op bezoek geweest
in het Plantijn Moretus museum in Antwerpen.
Ik was er al eens eerder geweest
maar dat was erg lang geleden.

 photo DSC_6288AnoniemPlantijn16eEeuw.jpg

Anoniem, Plantijn, 16e eeuw.


Het is een fantastische ervaring.
Het museum is uniek omdat het een heel oude drukkerij combineert
met bijvoorbeeld stijlkamers en andere prive vertrekken
en prachtige boeken.

 photo DSC_6290PlantijnMoretusHendrikGoltziusPortretChristoffelPlantinMetPasserDetail.jpg

Hendrik Goltzius, Portret Christoffel Plantin met passer (detail).


De drukkerij toont een compleet beeld van een werkplaats
waar de letters werden ontworpen/gemaakt/gegoten, met de
kamer van de correctors, de zaal met de persen
en een complete boekwinkel.
Dat alles, meestal, beneden.
Boven zijn meer de privevertrekken, slaapkamers
en de bibliotheken!

 photo DSC_6251PlantijnMoretusWenceslasbijbelOfBijbelVanKonradVechta1402-1403.jpg

Wenceslas bijbel of bijbel van Konrad Vechta, 1402 – 1403.


Zoals het hoort in Middeleeuwse patriciershuizen zijn de gebouwen
rond een binnentuin gebouwd.
De sfeer is dus top en de voorwerpen van bijbels tot schilderijen
van Rubens, van kopergravures en etsplaten tot prenten,
van gebruiksvoorwerpen tot de ambachtswerktuigen
Werkelijk uniek.

 photo DSC_6252PlantijnMoretusLeeuwentrap.jpg

Museum Plantijn Moretus


 photo DSC_6254ChristophPlantijn.jpg

Christoph Plantinus.


Plantijn had een aantal dochters. Een van hen trouwde met de
latere opvolger van Plantijn. Zo kwam de naam Moretus in de familie
en in de familiegeschiedenis.

 photo DSC_6255PlantijnMoretus.jpg

De binnentuin van het Plantijn Moretus.


 photo DSC_6256BalthasarMoretus.jpg

Balthasar Moretus.


 photo DSC_6259PlantijnMoretusDeBoekwinkel.jpg

De boekwinkel, compleet met werktuigen om geld op hun geldigheid te kunnen vaststellen.


 photo DSC_6261PlantijnMoretusGobelin.jpg

Details van de wandbekleding. Hier de tapijten. Sommige kamers hebben heel speciaal behang.

 photo DSC_6262PlantijnMoretusGobelin.jpg


De wapens van de beide families kom je op meerdere
plaatsen in het gebouw tegen. Je struikelt er haast over
als deze sluitstenen niet aan het plafond bevestigd waren.

 photo DSC_6263PlantijnMoretusOveralInHetHuisHetLogoVanFamPlantijn.jpg

Familie Plantijn.

 photo DSC_6264PlantijnMoretusOveralInHetHuisHetLogoVanFamMoretus.jpg

De familie Moretus.


 photo DSC_6265PlantijnMoretusPlaatsVanDeCorrectors.jpg

In een lang verleden ben ik ook een tijdje corrector geweest. Aan een dergelijk bureau zaten we niet.


 photo DSC_6266PlantijnMoretusAdriaanVanDeVenneDeProeflezerEersteHelft17eEeuw.jpg

Dat er ook kunstwerken waren met daarop de afbeelding van een proeflezer was me helemaal nieuw: Adriaan Van de Vennen, eerste helft 17e eeuw.


 photo DSC_6268PlantijnMoretusKastenMetLetters.jpg

De kasten met letters. Tegenwoordig vinden we al die letters en lettertypes heel normaal maar in de tijd van Plantijn moesten die nog ontwikkeld worden. Onder andere hier in Antwerpen.


 photo DSC_6269PlantijnMoretusZaalMetPersen.jpg

De zaal met de persen. Op het hoogtepunt van de uitgeverij had Plantijn 70 mensen in dienst.


 photo DSC_6270PlantijnMoretusDegelpers.jpg

Degelpers.


 photo DSC_6271PlantijnMoretusDeTweeOudsteDrukpersenTerWereld.jpg

De twee oudste persen ter wereld.


Plantijn had een enorm aandeel in de wetenschappelijke boeken
die er in zijn tijd verschenen.
Niet in de laatste plaats omdat hij zelf het initiatief nam
een polyglot bijbel op de markt te brengen.
Een bijbel in meerdere talen.
Het vertrouwde Latijn maar ook Aramees, Grieks en bijvoorbeeld Hebreeuws.

 photo DSC_6273ChristophePlantin1581MathiasLobeliusKruydtboeckOftBeschrijvingheVanAllerleyeGhewassenHandgekleurd.jpg

Christophe Plantin, 1581, Mathias Lobelius: Kruydtboeck oft beschrijvinghe van allerleye ghewassen, hand gekleurd.


 photo DSC_6281PlantijnMoretusGroteBibliotheek.jpg

Plantijn Moretus: de grote bibliotheek.

 photo DSC_6282PlantijnMoretusGroteBibliotheek.jpg


 photo DSC_6284PlantijnMoretusKleineBibliotheek.jpg

Plantijn Moretus: de kleine bibliotheek.

 photo DSC_6285PlantijnMoretusKleineBibliotheek.jpg


 photo DSC_6291PlantijnMoretusTypografischMateriaalGuyHutsebaut.jpg

Het aantal objecten in het museum is overweldigend maar de opstelling zorgt er voor dat het je niet overdondert. Hier typografische werktiugen. Veelal nodig bij het maken van de letters. Foto: Guy Hutsebaut.


 photo DSC_6289PlantijnMoretusDetailLetterkastJorisLuyten.jpg

De letters waar het allemaal om draait. Foto Joris Luyten.


 photo DSC_6286PlantijnMoretusLeesvoer.jpg

Ten slotte heb ik er nog wat leesvoer gekocht.